FIFA rejasining bekor qilinishi: Jahon chempionatining kelajagi
Futbol olamidagi eng keskin bahslardan biri kutilmaganda burildi. FIFA prezidenti Gianni Infantino jahon chempionati va boshqa yirik musobaqalarning tijoriy boshqaruvini xususiy investorlarga ochib berishni ko‘zda tutgan reja bekor qilinganini ma’lum qildi.
Bu oddiy texnik qaror emas. Bu – bosim ostida qilingan keskin burilish.
20 milliard dollarlik loyiha qulab tushdi
Reja sodda ko‘ringan, lekin oqibati og‘ir bo‘lishi mumkin edi: FIFA tijoriy va musobaqa operatsiyalarini alohida yangi sho‘’ba korxonaga birlashtiradi, uning qiymati 20 milliard dollar atrofida baholanadi, xususiy kapital esa undan ulush sotib oladi.
Bu loyiha “FIFA Forward Enterprise” nomi bilan yurardi. Yangi tuzilma orqali Jahon chempionati va boshqa turnirlardan tushadigan daromadlarni boshqarish mexanizmi o‘zgarishi kutilayotgandi.
Ammo qarshilik juda kuchli bo‘ldi.
Yevropa futboli bunga ochiqchasiga “yo‘q” dedi. Yevropa futbol uyushmasi hatto shunday ogohlantirish berdi: agar loyiha amalga oshsa, u “FIFA musobaqalarida ishtirok etmaydi”. Shimoliy va Shimoliy-Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi CONCACAF ham bu tashabbusni rad etdi. Haftaning oxiriga kelib Osiyo futbol konfederatsiyasi ham muxoliflar safiga qo‘shildi.
Shu tariqa, FIFA ichida boshlang‘an biznes rejasi global siyosiy inqirozga aylandi.
“Hech kim futbolni sotmayapti” – va keskin burilish
Dastlab FIFA rasmiy bayonot bilan chiqib, “hech kim futbolni sotmayapti” deb turib oldi. Tashkilot bu rejani musobaqalarni yanada kuchaytirish, boshqaruvni samaraliroq qilish uchun qilingan qadam sifatida ko‘rsatishga urindi.
Ammo bosim susmadi. Tanqid kuchaydi. Ichkarida ham, tashqarida ham.
Oxir-oqibat, Gianni Infantino orqaga chekinishga majbur bo‘ldi. U yozma bayonotida loyihadan voz kechilganini e’lon qildi va bunday dedi: u turli tomonlarning fikrini tinglagan, natijada loyiha futbol dunyosida “chuqur bo‘linishlar” keltirib chiqargani ayon bo‘lgan.
Infantino maqsad hech qachon bo‘linish emasligini, aksincha, “birlashtirish va yaxshilash” bo‘lganini ta’kidladi. Ammo aynan shu loyiha birlashish emas, qarama-qarshilik olib kelgani sababli endi “dastlab qo‘yilgan maqsad manfaatlariga mos kelmay qolganini” tan oldi.
Ichki zarba: Infantino maslahatchisi iste’foga chiqdi
Loyiha atrofidagi eng katta ichki zarbalardan biri – Infantino uchun juda noqulay signal. Uning yaqin maslahatchilaridan biri, sobiq Goldman Sachs bankiri Carlos Cordeiro iste’foga chiqdi.
U bayonotida qat’iy pozitsiya bildirdi: u “FIFA Jahon chempionatida ulush sotishni ko‘rib chiqayotganda chetda turolmasligini” aytib, lavozimini tark etdi.
Bu nafaqat tashqi bosim, balki FIFA ichkarisida ham jiddiy e’tirozlar bo‘lganini ko‘rsatadi.
Har bir federatsiyaga 20 million dollar – rad etilgan taklif
Loyiha tarafdorlari uchun eng katta dalillardan biri – pul edi. Reja amalga oshirilsa, har bir FIFA a’zo federatsiyasi bir martalik to‘lov sifatida 20 million dollar olishi kerak edi.
Ko‘pchilik uchun bu mislsiz mablag‘. Katta infratuzilma, akademiyalar, murabbiylar tayyorlash, ayollar futboli, yoshlar dasturlari – hammasi uchun katta imkoniyat. Lekin narxi ham bor edi: Jahon chempionati tijoriy boshqaruvida xususiy kapitalning paydo bo‘lishi.
CONCACAF bu taklifni rad etdi. Yevropa qat’iy qarshi chiqdi. Osiyo ham shubha bilan qaradi. Pul va tamoyil to‘qnashgan pallada, tamoyil ustun keldi.
Infantino endi nima qilmoqchi?
Loyiha bekor. Lekin bahs tugadi, deyish qiyin.
Infantino bayonotida endi asosiy maqsad sifatida “barcha manfaatdor tomonlarni yaqin kunlar va haftalarda yana bir stol atrofida jamlash” niyatini bildirdi. U futbolni birlashtirish, ayniqsa “bizning yordamimizga eng ko‘p muhtoj bo‘lgan mamlakatlarda” o‘sishni davom ettirish haqida gapirdi.
Savol esa ochiq qoladi: FIFA bundan keyin Jahon chempionati va global futbolni moliyalashtirish bo‘yicha qaysi yo‘lni tanlaydi – xususiy kapitaldan uzoqroq turadimi yoki boshqa, yanada murakkab shakllar bilan yana shu eshikni taqillatadimi?
