Fifa o‘z ishonchini tiklashga urinyapti

Fifa o‘ziga o‘zi ishonyapti. Dunyoga esa shuni e’lon qilyapti: “Bizga bo‘lgan ishonch tiklanmoqda”. Chunki shunday deyishdi. Xolos.

Rabatda, Marokash poytaxtida “konstruktiv va ijobiy uchrashuv” bo‘lib o‘tgani haqida bayonot tarqatildi. Rasmiy ohang, balandparvoz iboralar, lekin bitta oddiy fakt o‘zgarmay turibdi: 211 a’zo assotsiatsiya tomonidan saylangan yagona shaxs – prezidentning o‘zi. Va aynan o‘sha prezident, Gianni Infantino, hozir o‘sha assotsiatsiyalarning ko‘plab talablarida iste’foga chiqishi kerak bo‘lgan odam sifatida tilga olinmoqda. Qolganlari esa Fifa o‘zi “Fifa Forward Enterprise taklifi” deb atagan rejaga ochiqdan-ochiq qarshi chiqdi.

Reja hozircha bekor qilindi. Fifa matbuot xizmati buni shunday ta’rifladiki, Go‘yo Jorj Oruell romanidan parcha o‘qiyotgandek bo‘lasiz. Ularning tasavvurida endi yagona muammo bor: tashkilotga qarshi “hujumlar”.

Bir odam butun global sportni inqirozga olib kirdi. Infantino yoki o‘z g‘oyasini deyarli hech kimga – Fifa bosh operatsion direktori Kevin Lamour, global futbol rivojlanishi bo‘yicha rahbar Arsene Wenger, konfederatsiyalar, klublar, milliy assotsiatsiyalar, futbolchilar, muxlislar – tushuntirishni unutdi, yoki butun futbol olamiga qarshi yashirin “to‘ntarish” uyushtirmoqchi bo‘ldi.

Endi esa Fifa yig‘ildi, Infantino va bosh kotib Mattias Grafstrom qo‘shma xat chiqardi va hammani ishontirishga urindi. Xatdagi 19 ta so‘z ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchi qanchalik chuqur ekanini ochib qo‘ydi: “Fifa rahbariyati bugungi uchrashuv natijalari tashkilotga bo‘lgan ishonchni tiklashga yordam berishiga to‘liq ishonch bildiradi”, deyishdi ular.

Nega ishonmasin? Infantino hokimiyatda qolmoqchi. U yoki futbolning eng bo‘luvchi figurasi, yoki turli manfaatlar va qarama-qarshi tomonlarni birlashishga majbur qilgan darajada “yagona dushman”ga aylangan.

“Qilingan xatolar tan olindi”, deyiladi xatda. Qolgan satrlar esa haqiqatni inkor etuvchi optimizm bilan to‘lib-toshgan.

“Fifa kengashi va Fifa a’zo assotsiatsiyalari o‘zini jarayondan chetda qolgan deb his qilishi maqsad qilingan emas edi”, degan jumla esa deyarli yagona tavbaga o‘xshash ibora bo‘ldi. Agar maqsad bu bo‘lmagan bo‘lsa, unda nega ularni chetda qoldirishdi? Shunchalik maxfiy reja bo‘ldiki, xabardor qilinganlar doirasi Kushner oilasi bilan cheklanib qolgandek taassurot uyg‘otdi. Taklifni ma’qullab ovoz beradigan assotsiatsiyalar Fifa’dan boshqalarga qaraganda ko‘proq mablag‘ olishi ko‘zda tutilgan, bu esa ko‘pchilik nazarida ochiqchasiga pora taklif qilish bilan barobar edi. Infantino xatida esa bu so‘z, albatta, uchramaydi.

Baribir, u bunday narsa takrorlanmasligiga va tekshiruv o‘tkazilishiga va’da berdi. Lekin bu tekshiruvni ham Fifa ichidagi Infantino qanoti o‘tkazib, o‘zi xohlagan xulosani o‘zi yozib chiqmasligiga kim kafolat beradi?

Balki bu ham Infantino va Fifa “yaxshi nomi”ga qarshi navbatdagi “adolat­siz hujum”dir. Prezidentning Instagram sahifalarida ko‘rinib qolgan o‘ta xafalik kayfiyati endi butun tashkilotga yuqqandek.

“Fifa o‘zining halolligi, yaxshi boshqaruvi va protseduralariga qarshi biror hujumni endi mutlaqo toqat qilmaydi va o‘z nomi hamda obro‘sini himoya qilish uchun barcha zarur choralarni ko‘radi”, deyiladi bayonotdagi eng hayratomuz jumlalardan birida. Tasodif emas: Donald Trump ham o‘zini doim “adolat­siz hujumlar” qurboni sifatida ko‘rsatadi. Endi Fifa ham xuddi shunday yo‘l tutmoqda.

Obro‘ni himoya qilish uchun kech qolindi. Infantino davrida bu nom allaqachon botqoqqa botdi: Cristiano Ronaldo va Folarin Balogun diskvalifikatsiyalarini bekor qilish, Lionel Messi o‘ynaydigan Inter Miami’ni Club World Cup’ga tiqishtirish uchun qoidalarni cho‘zish, Somali hakami Omar Artan’ni mamlakatga kiritmagan AQSh qarorini ko‘tarib yurish, Trump bilan yaqinlik, keyinchalik noqonuniy urush boshlagan odamga “tinchlik mukofoti” berish – bularning barchasi shu botqoqqa olib bordi.

Fifa ochko‘zlik ramziga aylandi. AQShda oddiy amerikalik muxlislar osmonga chiqib ketgan chiptalar narxi uchun aynan Fifa’ni nomma-nom aybladi. Ular bu tashkilotni xolis deb bilmaydi: Trump ma’muriyatiga berilgan imtiyozlar, Oq uy kayfiyatiga qarab o‘zgaradigan qarorlar buni allaqachon ko‘rsatib bo‘ldi. Ular Fifa’ni global o‘yin vakili deb ham qabul qilmaydi: Jahon chempionatini sotishga urinish strategiyasi shuni isbotladiki, ular bu ishni butun futbol olamidan yashirincha amalga oshirmoqchi bo‘ldi.

Agar Fifa chin dildan obro‘sini tiklamoqchi bo‘lsa, unga ko‘proq halollik va yangi rahbariyat kerak. Infantino olamidan kelayotgan so‘nggi bayonot esa bu ikki narsadan ham darak bermaydi. Savol ochiq: futbol bu inqirozdan o‘zi chiqadimi yoki rahbariyatni almashtirishga majbur bo‘ladimi?