FIFA ichida bo‘ron: Gianni Infantino rejasiga ochiq isyon
FIFAning yuqori boshqaruvida ko‘p yillardan beri kuzatilmagan darajadagi ochiq nizo yuzaga chiqdi. Tashkilotning bosh operatsion direktori Kevin Lamour o‘z prezidenti Gianni Infantino tanqidini yashirmadi va Jahon chempionati daromadlarining ulushini xususiy sarmoyadorlarga sotish rejasini to‘xtatishga chaqirdi.
Bu oddiy ichki e’tiroz emas. Bu – tizim ichidan kelgan ochiq signal.
“Bu bir odamning loyihasi”
Syurixda joylashgan yuqori martabali rahbar Kevin Lamour Associated Press agentligiga yo‘llagan bayonotida FIFA xodimlari “aldanganini” yozdi. Uning ta’kidlashicha, prezident Infantino so‘nggi oylar davomida reja ustida yetarlicha oshkora ishlamagan, xodimlar esa “mensimaslik va qo‘rqitish”dan ko‘ra yaxshiroq munosabatga loyiq.
“Bu bir odamning loyihasi”, – deb yozadi Lamour. U Infantino bilan ham FIFAda, ham Yevropa futbol uyushmasi UEFAda uzoq yillar yonma-yon ishlagan.
Lamour gapni yanada keskinlashtirdi: bu loyiha nafaqat amalga oshmasligi kerakligini, balki “futboldagi siyosiy yetakchilar o‘zlariga to‘g‘ri savollarni berib, to‘g‘ri qarorlar qabul qiladigan payt kelganini” ta’kidladi.
U iste’fo bermadi. Ammo pozitsiyasi aniq: hamkasblari oldida burchini bajarayotganini aytdi.
“Agar bu ishni qilib, ishimdan ayrilsam, bo‘lsin”, – deydi fransiyalik rasmiy. – “Bu qarorni tushunaman va hurmat qilaman. Hech bo‘lmaganda bugun tinch uxlayman”.
Bu so‘zlar amaldagi prezident atrofidagi “ichki doira”dan chiqqani vaziyat og‘irligini yanada oshiradi. Lamour 2016-yil fevralidagi kutilmagan prezidentlik saylovida Infantino kampaniyasining muhim qismi bo‘lgan.
Cordeiro ketdi – va zarbani oshirdi
Lamour bayonoti e’lon qilinishidan bir necha soat oldin yana bir muhim figura sahnadan ketdi. Prezidentning katta maslahatchisi Carlos Cordeiro iste’fo berdi.
35 yillik bankirlik tajribasiga ega, ilgari Goldman Sachs bilan bog‘liq bo‘lgan Cordeiro AQSh Oq uyidagi Jahon chempionati bo‘yicha ishchi guruhda FIFA vakili sifatida ishlagan. Endi esa u tashkilotni tark etar ekan, boshqalarni ham gapirishga undadi.
“Men Jahon chempionatidagi ulushni sotish masalasida jim tura olmayman”, – deb yozdi u o‘z bayonotida.
Sobiq US Soccer Federation prezidenti o‘zi Joshua Kushner tomonidan tuzilgan Nyu-Yorkdagi investitsiya fondi qo‘llayotgan rejaga oid muzokaralarga kiritilmaganini ochiq aytdi.
“Aniq aytaman: men bu taklifda ishtirok etmaganman va uni qat’iyan rad etaman”, – dedi u. Uning fikricha, 20 milliard dollarlik tijoriy sho‘ba tuzish g‘oyasi “futbol uchun yomon bitim”.
Cordeiro FIFA bilan so‘nggi besh yillik ish davrida Infantino yonida “o‘yinga chin dildan mehr qo‘ygan, tamoyilli, fidoyi odamlar” bilan ishlaganini eslatib, ularni ham ovoz chiqarishga chaqirdi: “Bunday darajadagi qarorlar futbol manfaatlari uchun qabul qilinishi kerak, foyda ko‘rishni kutayotganlar uchun emas”.
20 milliard dollarlik savol
Infantino taklifi juda sodda, ammo oqibatlari ulkan: FIFAning tijoriy faoliyati – jumladan erkaklar va ayollar Jahon chempionati hamda Club World Cup turnirlari – alohida sho‘ba korxonaga ajratiladi. Uning qiymati 20 milliard dollar atrofida baholanmoqda, ulushning 20 foizi esa xususiy investorlar qo‘liga o‘tadi.
FIFA bu yerda “asosiy investor” sifatida Joshua Kushner fondini ko‘rsatmoqda. Kushner – AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Cordeiro bu raqamlarni yerga tushirdi. Uning eslatishicha, FIFA hozirning o‘zida “g‘ayrioddiy moliyaviy resurslarga” ega: milliardlab dollar zaxira, nol qarz. Yangi yakunlangan erkaklar Jahon chempionati bilan bog‘liq so‘nggi to‘rt yillik daromad – 15 milliard dollar.
Shu fon’da 4,2 milliard dollar yig‘ish uchun “futbolning eng qimmat aktivida doimiy ulush” sotish, Cordeiro fikricha, mantiqsiz: “Bu futbol kelajagini garovga qo‘yish, hech qanday ishonarli asos bo‘lmagan holda”.
Ichki siyosat, tashqi bosim
Lamour futbolga siyosatdan kelgan. U ikki o‘n yillik avval UEFA prezidenti Michel Platini yordamchisi sifatida shu sohaga kirib kelgan, keyin esa FIFA a’zolari bilan, ayniqsa Afrika va Osiyodagi federatsiyalar bilan ishlovchi muhim figura aylangan.
Hozir aynan shu federatsiyalar Infantino taklif qilayotgan 20 million dollarlik paketlar haqida o‘ylamoqda. Ular 19-sentyabrgacha qaror berishi kerak. Pul jozibali. Ammo narxi – Jahon chempionati daromadlarida xususiy kapital paydo bo‘lishi.
Bu orada Yevropadagi qarshilik kuchayib bormoqda. UEFA va CONCACAF allaqachon tashvish bildirdi, Osiyo futbol konfederatsiyasi esa ularga birdamlik bildirganini e’lon qilgan.
Infantino uchun esa bu oddiy ish kuni emas. U 10 yildan ortiq vaqt davomida FIFA prezidenti bo‘lib turibdi va kelasi yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan saylovda raqibsiz qayta saylanishiga deyarli shubha yo‘q edi. Endi esa 18-noyabr – nomzodlar uchun belgilangan so‘nggi muddat – tobora muhim sanaga aylanmoqda.
Savollar ko‘paymoqda
Lamour va Cordeiro chiqishlari bir narsani aniq ko‘rsatdi: bu loyiha oddiy tijoriy g‘oya emas, FIFA ichidagi ishonch mezoniga aylangan.
Bir tomonda – katta sarmoya, ko‘proq daromad, kengayib borayotgan turnirlar. Ikkinchi tomonda – futbolning eng muqaddas aktivini bozor qo‘liga topshirish xavfi.
FIFA xodimlari, konfederatsiyalar va milliy assotsiatsiyalar endi tanlov oldida turibdi. Ular Infantino rejasini qo‘llaydimi yoki Lamour va Cordeiro kabi ovoz chiqarib, yo‘lni to‘sadimi?
Jahon chempionati kelajakda kimga xizmat qiladi – o‘yin uchunmi yoki investorlar uchun? Savol endi chindan ham siyosiy, moliyaviy va axloqiy maydonning markazida turibdi.
