Fifa va EFC: Club World Cup kelajagi qayta chizilmoqda
Klub futbolining eng yirik sahnasi yana kengaymoqda. Fifa va European Football Clubs (EFC) o‘rtasida tuzilgan yangi qo‘shma korxona kelajakdagi Club World Cup’ni tubdan o‘zgartirishi, ayniqsa Angliya grandlari uchun eshiklarni yanada kattaroq ochishi kutilmoqda.
Bu oddiy texnik kelishuv emas. Bu – pul, ta’sir va futbol xaritasini qayta bo‘lish haqida.
84 million funtlik signal: Chelsea yo‘l ochib berdi
O‘tgan yili 32 jamoali ilk kengaytirilgan Club World Cup’ni yutgan Chelsea taxminan 84 million funt atrofida daromad oldi. Shu raqamning o‘ziyoq yirik yevropalik klublar uchun kuchli signal bo‘ldi. Turnir birdaniga nafaqat sportiy, balki moliyaviy jihatdan ham eng jozibador sahnalardan biriga aylandi.
Natija uzoq kuttirmadi. Katta klublar Fifa eshigini qoqdi, turnirni kengaytirishni, unda qatnashish imkoniyatlarini oshirishni talab qila boshladi. Endi esa EFC’ning rasmiy ravishda loyihaga qo‘shilishi bu jarayonni tezlashtirishi kutilmoqda.
Rejada – 2029 yilda Club World Cup’ni 48 jamoagacha kengaytirish.
2029: 48 jamoa va Yevropaning kuchaygan ovozi
So‘nggi yozda AQShda o‘tgan turnirda Yevropadan atigi 12 klub qatnashdi. Janubiy Amerikadan oltita, Concacaf hududidan beshta jamoa maydonga tushdi. Lekin dunyoning eng katta brendlaridan ayrimlari tomoshabin sifatida qoldi.
Liverpool, Barcelona, Napoli – o‘sha paytdagi Angliya, Ispaniya va Italiya chempionlari – turnirga yetib kelmadi. Saralash tizimi qat’iy edi: so‘nggi to‘rt mavsumdagi Champions League g‘oliblari va Uefa koeffitsienti bo‘yicha eng yuqori sakkiz klub. Ustiga ustak, har bir mamlakatdan atigi ikki ishtirokchiga ruxsat.
EFC aynan shu chegarani buzmoqchi. Mamlakat boshiga qo‘yilgan ikki klubli limit olib tashlansa, bu birinchi navbatda Angliya futboliga bevosita ta’sir qiladi. Chunki Uefa koeffitsienti bo‘yicha hozirgi eng kuchli sakkizlikda Arsenal, Liverpool va Manchester City birgalikda joy olgan.
Yevropalik klublar pozitsiyasi aniq: ko‘proq yirik klub – ko‘proq auditoriya, ko‘proq auditoriya – ko‘proq tijoriy qiymat.
Fifa uchun og‘riqli nuqta: TV huquqlari va Saudiya kapitali
Fifa yangi formatdagi Club World Cup uchun telehuquqlarni sotishda qiynaldi. Global bozor kutilgan darajada tez yonmadi, muzokaralar cho‘zildi. Oxir-oqibat 1 milliard dollarlik kelishuv Dazn bilan tuzildi.
Bu kelishuvning orqa fonda yana bir kuchli o‘yinchi turibdi: Saudiya Arabistoni hukumati tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Surj Sports Investments kompaniyasi Dazn’ga 1 milliard dollarlik sarmoya kiritdi. Shundan keyingina global TV bitimi yo‘lga tushdi.
Endi esa Fifa, telehuquqlardan tortib, homiylik paketlarigacha bo‘lgan tijoriy blokni EFC bilan birga boshqarishni ma’qul ko‘rayotgandek. Sababi bor: EFC’ning Uefa bilan hamkorlikdagi UC3 qo‘shma korxonasi Yevropa klub musobaqalarining daromadini yangi to‘rt yillik tsiklda taxminan 25 foizga oshirishga erishdi. Bu Fifa uchun yetarlicha ishonchli vizit karta.
EFC: Superligadan qaytgan Real va 700 dan ortiq klub
EFC bugun Yevropadagi 700 dan ortiq klub manfaatini ifodalaydi. Eng yirik brendlar ham bu stol atrofida. Paris Saint-Germain prezidenti Nasser Al-Khelaifi raislik qilayotgan tashkilot yaqinda yana bir tarixiy qaytishni rasmiylashtirdi.
Real Madrid bir necha yil avval Yevropa Superligasi loyihasini faol targ‘ib qilgani uchun EFC’dan besh yilga chetlatilgandi. O‘sha paytda klub Uefa bilan keskin to‘qnash kelgan edi. O‘tgan yil fevralida Superliga loyihasidan rasman voz kechilgach, madridliklar yana EFC tarkibiga qaytdi.
Endi esa shu klub, shu tashkilot va shu Fifa bir xil stol atrofida Club World Cup kelajagini chizmoqda.
AQShdagi taranglik va yangi ittifoq
Kengaytirilgan formatdagi birinchi Club World Cup oldidan Fifa va EFC o‘rtasida munosabatlar sovuqlashgan edi. Fifa turnirni to‘liq o‘zi boshqarishni istadi, klublar esa o‘z ovozini kuchaytirishga urinayotgan payt edi. Taranglik yashirmas darajada edi.
Vaqt o‘tishi bilan manzara o‘zgardi. Tijoriy natijalar, bozorning murakkabligi va EFC’ning Uefa bilan ishlashdagi muvaffaqiyati Fifa pozitsiyasini yumshatdi. Endi Club World Cup uchun ham UC3’ga o‘xshash model shakllanishi kutilmoqda – qo‘shma boshqaruv, qo‘shma risk, qo‘shma daromad.
740 million to‘langan, 185 million esa hanuz yo‘lda
Bir tomonda kelajakdagi 48 jamoali turnir rejasi, ikkinchi tomonda esa haligacha yopilmagan eski hisob-kitoblar.
O‘tgan yilgi Club World Cup uchun 740 million funtlik sovrin jamg‘armasi allaqachon taqsimlangan. Chelsea taxminan 84 million funtni cho‘ntagiga solgan, qolgan ishtirokchilar ham o‘z ulushini olgan.
Ammo 185 million funtlik birdamlik to‘lovlari hanuz muzokaralar changalida. Bu pul butun dunyo bo‘ylab klublarga, ayniqsa turnirda ishtirok etmagan jamoalarga taqsimlanishi kerak edi. Hisob-kitob oddiy: agar butun dunyodagi oliy liga klublari o‘rtasida teng taqsimlansa, har biriga qariyb 50 ming funt to‘g‘ri keladi.
Oradan bir yil o‘tdi. Pul esa hanuz yo‘lga chiqmagan. Olti konfederatsiya bu mablag‘ni qanday formula asosida bo‘lish bo‘yicha yakdil qarorga kelolmayapti. Klublar esa sabr kosasini to‘ldirib bo‘ldi.
EFC hozir aynan shu masalaga yopishgan. Birdamlik to‘lovlari bo‘yicha kelishuv – yangi davrga o‘tishdan avval yopilishi shart bo‘lgan eski sahifa.
Keyingi sahifa: 2029, 48 jamoa va Angliya ustunligi xavfi
Birdamlik pullari bo‘yicha tortishuvlar yakunlangach, nigohlar yana bitta nuqtaga jamlanadi: 2029 yilgi Club World Cup formati.
48 jamoali turnirda Yevropa kvotasi oshsa, mamlakat bo‘yicha cheklov bekor qilinsa, bugungi kuchlar muvozanati yana o‘zgaradi. Premier League klublari – Arsenal, Liverpool, Manchester City va boshqalar – Uefa koeffitsientidagi ustunligini global sahnaga ko‘chirish imkoniga ega bo‘ladi.
Savol ochiq: bu kengayish global futbolni yanada raqobatbardosh qiladimi yoki boylar uchun yanada kattaroq sahna yaratadimi?
Javobni esa 2029 yilgi Club World Cup maydonida ko‘ramiz. Shu kungacha esa Fifa va EFC stol ustidagi xaritani chizishda davom etadi. Kimning qalam chizig‘i qalinroq tushishi esa butun klub futbolining kelgusi o‘n yilini belgilab beradi.
