F1 uchun Brembo tormoz tizimlaridagi inqilob

F1 texnik reglamentidagi navbatdagi burilish pallasiga tayyorgarlik Brembo uchun oddiy mavsumiy yangilanish emas, balki butun falsafani qayta yozish darajasidagi ish bo‘ldi. Eng yuqori darajadagi avtosportda tormoz tizimi hech qachon bugungidek murakkab bo‘lmagan, ayniqsa ichki yonuv dvigateli va elektr quvvati o‘rtasidagi muvozanat o‘zgarib borayotgan bir paytda.

Endi Brembo bir vaqtning o‘zida ikkita frontda ishlashga majbur: joriy mavsum uchun yetkazib berish, 2027 yil uchun esa tamomila yangi konsepsiyani qurish. Hech bir xato, hech bir kechikish uchun joy yo‘q.

Quvvat nisbatining o‘zgarishi – o‘yin qoidalarini buzadigan omil

RacingNews365 bilan eksklyuziv suhbatda Brembo poyga muhandisi Andrea Dellavedova yangi davr murakkabligini ochiq tan oldi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ichki yonuv va elektr energiyasi o‘rtasidagi nisbatni o‘zgartirish, ustiga-ustak bu qaror qabul qilingan vaqtning o‘zi ham ishlab chiqaruvchilar uchun bosimni keskin oshirgan.

U shunday deydi: bu yilgi yangi qoidalarga allaqachon yarim mavsum moslashib bo‘lingan, ma’lum yo‘nalish tanlangan, lekin 2027 yilda energiya nisbati o‘zgarishi bilan shu yo‘nalishning katta qismi qadrini yo‘qotadi. Demak, bugun yig‘ilayotgan ma’lumotlarning ancha qismi ertangi kun uchun to‘liq ishlamaydi.

Eng qiyin tomoni – vaqt. FIA uzoq tortishuv va maslahatlashuvlardan so‘ng iyun oyida yangi nisbatni ikki bosqichda joriy etishini tasdiqladi: 2027 yilda 58:42, 2028 yilda esa 60:40 nisbatga o‘tiladi. Qog‘ozda bu oddiy raqamdek ko‘rinishi mumkin, lekin Brembo uchun bu – tormoz tizimi yuklamasi, issiqlik rejimi, energiya qayta tiklanishi va haydovchi pedali orqasida his qiladigan tuyg‘ularning butunlay qayta hisoblanishi degani.

Dellavedova aynan mana shu nuqtaga urg‘u beradi: qancha erta ma’lumot berilsa, yangi tizimni shuncha puxta ishlab chiqish mumkin bo‘ladi. Chunki bu faqat chizma va 3D model emas – prototip, sinov, keyin esa seriyali ishlab chiqarish zanjiri. Bir necha haftada bajariladigan ish emas, oylar talab qiladigan murakkab jarayon.

Pechda “pishadigan” tormozlar

Tormoz disklari va karbon materiallar haqida gap ketganda, “tezkor yechim” degan tushuncha yo‘q. Har bir disk pechda uzoq vaqt davomida bir necha bosqichli issiqlik ishlovidan o‘tadi. Har bir jarayon – materialning ichki tuzilishini, mustahkamligini, issiqlikka chidamliligini belgilaydi. Shoshilish – xavf.

Korpus – kalliper ham xuddi shunday. Ular stanoklarda uzoq ishlov ko‘radi, keyin esa sinovlarga yuboriladi. Ba’zan Brembo vaqt yutish uchun sinov va ishlab chiqarishni parallel olib borishga majbur bo‘ladi. Xatoga joy qolmaydigan darajada yuqori aniqlik talab qilinadigan sohada bu juda dadil qaror, lekin F1 tempida boshqacha bo‘lishi ham mumkin emas.

Jamoalar esa komponentlarni kelasi yilning boshidayoq qo‘liga olishni xohlaydi. Demak, Brembo uchun vaqt ufqi juda qisqa. Tizimni o‘ylab topish, chizish, materialni tayyorlash, ishlab chiqarish, sinovdan o‘tkazish – bularning barchasi siqilgan taqvim ichiga joylashishi kerak.

Curno – Brembo “sehrgarlari” ishlaydigan joy

Bunday yuklamani ko‘tarish uchun Brembo kuchli poydevorga ega. Brendning yuragi – Italiyadagi Curno shaharchasi yaqinidagi zavod. Aynan shu yerda poyga texnologiyasi tug‘iladi, qayta sinovdan o‘tadi va F1 bolidlariga yo‘l oladi.

Kompaniyaning operatsion va boshqaruv markazi Bergamodagi Kilometro Rosso ilm-fan va texnologiya parkida joylashgan bo‘lsa-da, butun dunyo bo‘ylab 18 davlatda ishlab chiqarish va savdo markazlari faoliyat yuritadi. Lekin F1 uchun asosiy laboratoriya – Curno.

Dellavedova bu joyni hazilomuz tarzda “jodugar oshxonasi” deb ataydi. Bu yerda bir necha dinamometr stendlari tunu-kun, haftasiga olti kun ishlaydi. Ular yangi materiallar, yangi geometriyalar, yangi o‘lchamlarni qiynab sinaydi. Har bir kichik o‘zgarish – ma’lumot, har bir ma’lumot – navbatdagi qadam.

Brembo ustunligining muhim qismi shundaki, tadqiqot, dizayn va ishlab chiqish bir tom ostida jamlangan. Muhandis kompyuterda yangi detalni loyihalab bo‘ladi-da, bir qavat yuqoriga ko‘tarilib, shu zahoti uni stendda sinayotgan hamkasblar bilan yuzma-yuz gaplasha oladi. Ekrandagi model bir necha daqiqada qo‘ldagi real detalga aylanadi. Bu tezkor aloqadorlik raqobatchilarni ortda qoldiradigan omilga aylanadi.

2027 sari – vaqt bilan poyga

Vazifa ulkan, lekin Brembo cho‘chimaydi. Ular allaqachon 2027 yil tormoz tizimi haqida o‘ylashni boshlab yuborgan, endi esa yangi energiya nisbati tufayli bu konsepsiyani qayta ko‘rib chiqishmoqda. Ba’zi ma’lumotlar eskiradi, lekin tajriba qoladi. Aynan shu tajriba ularga ishonch beradi.

Dellavedova vaqt bo‘yicha hammasi jadvalga mos ketayotganini aytadi. Ishlab chiqarish quvvati, mavjud infratuzilma va ko‘p yillik tajriba ularga yangi davr talablariga javob beradigan tizim yaratishga imkon berishi kerak.

Savol endi boshqacha: 58:42 va keyin 60:40 nisbatga o‘tayotgan F1da tormoz tizimlari kimga ustunlik beradi? Javobni vaqt ko‘rsatadi. Brembo esa allaqachon bu poygada oldingi chiziqda turibdi.