Eronlik futbolchilar Avstraliya fuqarosi bo‘lishdi
Ikki eronlik futbolchi ayolning uzoq yo‘li nihoyat yakuniga yetdi. Ular endi Avstraliya fuqarosi.
Himoya izlagan futbolchilar, topilgan vatan
Osiyo Kubogi bahslari uchun mart oyida Avstraliyaga kelgan Eron ayollar terma jamoasi o‘sha paytga kelib allaqachon bosim ostida edi. Yaqin Sharqda keskinlashgan mojaro, AQSh–Isroil zarbalari, Eron atrofidagi siyosiy taranglik – bularning bari maydondagi oddiy o‘yindan ancha oshib ketgan fon yaratdi.
Janubiy Koreyaga qarshi o‘yin oldidan eronlik futbolchi ayollar davlat madhiyasini kuylashdan bosh tortdi. Tez orada ularning bu qarori Eron davlat telekanalida keskin tanqid qilindi. Shundan keyin xavfsizlik masalasi futbolchining shaxsiy tanlovidan ham kattaroq mavzuga aylandi.
Turnir tugagach, jamoa tarkibidan yetti nafar kishi, jumladan bir murabbiy yordamchisi, Avstraliyada qolish uchun gumanitar viza so‘radi. Besh nafari keyinroq arizasini qaytarib oldi va Eroniga qaytdi. Ikki futbolchi esa orqaga yo‘lni yopdi.
Ularning ismi – Fatemeh Pasandideh va Atefeh Ramezanisadeh.
Brisbane’dagi qasamyod
Chorshanba kuni bu ikki futbolchi nihoyat o‘zlari orzu qilgan maqomga erishdi: Avstraliya fuqaroligini oldi. Brisbane shahrida Ichki ishlar vaziri Tony Burke ularning fuqarolik qasamyodini qabul qildi.
Marosim oddiy rasmiy uchrashuv emasdi. Zalda mahalliy eron diasporasi vakillari, do‘stlar, qo‘llab-quvvatlovchilar bo‘ldi. Ularning quvonchi, yengillik hissi, uzoq davom etgan xavotir ortda qolgandek tuyulgan lahza – barchasi bir sahnaga jam bo‘ldi.
Fatemeh Pasandideh bu kunni “hayotimdagi eng baxtli kunlardan biri” deb atadi. U boshidan kechirgan sinovlarni eslar ekan, bu marosimning oddiy hujjat emas, ta’dir burilishi ekanini ta’kidladi. U Avstraliyaga minnatdorchilik bildirdi va bu mamlakatning bir qismi bo‘lishdan faxrlanishini aytdi.
Atefeh Ramezanisadeh ham o‘z navbatida o‘zini “chuqur faxr” bilan Avstraliya fuqarosi deb his qilayotganini ma’lum qildi. U bu yurt unga hayotini va kelajagini qayta qurish imkonini berganini, endi bu jamiyatga tegishli ekanini his etayotganini aytdi.
Ikki futbolchi uchun bu qaror – xavf ostidagi sportchi maqomidan, huquqiy himoyaga ega, yangi hayot boshlayotgan fuqaroga aylanish demak.
Shu orada: yillar davomida “noaniqlikda” qolganlar
Ammo shu quvonchli xabar fonida boshqa bir haqiqat ham bor. Inson huquqlari bo‘yicha Human Rights Law Centre (HRLC) tashkilotining yuridik direktori o‘rinbosari Laura John hukumatni yana bir murakkab masalaga yuzlanishga chaqirdi.
Uning aytishicha, Avstraliya jamiyatida o‘n yildan ortiq vaqt davomida yashab kelayotgan, ammo hanuz qisqa muddatli, beqaror “bridging visa”larda qolayotgan qariyb 700 nafar qochqin bor. Ularning deyarli yarmi – eronliklar. Ko‘pchiligi vatanga qaytolmaydi.
Bu insonlarning aksariyati Avstraliyada farzandli bo‘lgan, turmush o‘rtoqlari yoki bolalari allaqachon fuqarolik yoki doimiy yashash huquqiga ega. Ammo o‘zlari hanuz “vaqtinchalik” maqomdan nariga o‘tolmayapti.
HRLC mijozlari orasida Fatemah Lahmidi va Mahsa Mazaheri ham bor. Ular Avstraliyada 13 yildan beri yashaydi, lekin fuqarolik hali berilmagan.
Quvonch va alam yonma-yon
Fatemah Lahmidi – ona, keksalar parvarishi sohasida ishlaydigan xodima va Erondan kelgan qochqin. U futbolchi qizlar uchun chin dildan xursandligini aytadi, lekin o‘zining ahvolini “yurakni ezadigan” deb ta’riflaydi. Oilasi yillar davomida kutgani, farzandlari uchun bu mamlakat yagona uyga aylangani, ammo baribir huquqiy noaniqlik tugamayotganini uqtiradi.
Mahsa Mazaheri esa kichik biznes egasi. Uning er-xotini va qizlari allaqachon Avstraliya fuqarosi. O‘zi ham bu yurtni o‘n yildan ortiq vaqt davomida “uy” deb biladi. Shunga qaramay, u hamon aniq maqomsiz yashashga majbur. U ayrimlar tez va ravon tarzda fuqarolikka erishayotgani, boshqalar esa yillar davomida kutilmagan holatda qolayotgani og‘riqli farq ekanini aytadi.
Savol ochiq: kimga tez yo‘l, kimga kutish?
Fatemeh Pasandideh va Atefeh Ramezanisadeh uchun hikoya hozircha baxtli yakun topdi. Ular xavfsizlik izlab kelgan, o‘z qarorining siyosiy va shaxsiy narxini to‘lagan, ammo oxir-oqibat yangi pasport, yangi hayot, yangi maydon topgan sportchilar.
Ammo Avstraliya qirg‘oqlariga bundan ancha oldin kelgan, bu jamiyatga mehnati, oilasi, farzandlari bilan singib ketgan yuzlab eronlik qochqinlar uchun esa savol ochiq qolmoqda: fuqarolik sari tezlashtirilgan yo‘l nega ba’zilar uchun ochiq, boshqalar uchun esa hanuz berk?
