Eksklyuziv so‘zining obro‘sini bulg‘ash jarayoni
‘Eksklyuziv’ so‘zining obro‘sini bulg‘ash jarayoni to‘xtamayapti. Ayniqsa, The Sun bugun ertalab o‘rtacha yoshdagi bir odamning eng zerikarli maishiy latifasini “futboldagi ikkinchi yirik xabar” sifatida sotishga uringanini ko‘rgach, shu so‘z bechoraning ko‘ngli yana bir marta cho‘kdi.
Yaxshi tomoni shuki, shu bema’ni “yangilik” sahifada joy egallab turar ekan, hech bo‘lmaganda Arsenal atrofidagi apokalipsis kayfiyatiga biroz kamroq joy qoladi. Bir dona mavsumoldi o‘yin yutqazildi, xolos. Lekin The Sun uchun bu allaqachon ikkinchi kun davom etayotgan “inqiroz”, deyarli gerb yoriladigan darajadagi fojia.
Albatta, sahifalarning bir chetida har doimgidek Liverpool haqida ham navbatdagi bema’ni gap-so‘zlar yuribdi. Chunki Liverpool haqida bema’ni gap bo‘lmasa, ingliz tabloidlarining yuragi bezovta bo‘lib qoladi.
Nicky Butt va “mahalliy poligon sarguzashti”
Kun boshidagi eng hayratli “kontent” – The Sun o‘zini shunday taqdim etayotgan “EXCLUSIVE”:
Man Utd afsonasi Nicky Butt mahalliy chiqindi poligoniga kiritilmay qo‘yildi. Ha, ular buni katta harflar bilan “BANNED” deb yozishga ham ulgurishgan.
Muammo shundaki, bu “eksklyuziv”ni ular o‘zlari topishgan emas. Butt har hafta Paul Scholes va Paddy McGuinness bilan birga olib boradigan The Good, The Bad & The Football podkastida bu voqeani o‘zi aytib bergan. Ochiq efirda. Hammaga eshitiladigan qilib.
Shunga qaramay, The Sun buni xuddi yashirin hujjatlar qo‘lga tushgandek sotmoqda.
Buttning o‘zi aytishicha, poligon xodimi uni mashina oynalarini qora qilib, “yashirincha narsalar olib kirishga” urinyapsan, deb ayblagan. Butt esa “yo‘q, bu standart, aka”, deb javob qaytarganini aytadi. Shundan keyin u, taxminlarga ko‘ra, Altrinchamdagi Woodhouse Lane Recycling Centre hududiga kirib ketgan.
Transfer mish-mishlarida ishlatiladigan “believed to be” iborasi endi chiqindi poligoniga ham tatbiq qilinmoqda. Futbol mediasi chinakam “yangi ufqlar”ni zabt etmoqda.
Butt hikoyani davom ettiradi: rampaga ko‘tarilayotganida xodim qo‘lida radiostansiya bilan ortidan chopib kelgan, u esa tezda qoplarni tashlab, pastga qaytib ketgan. Xodim jahli chiqib baqirgan, Butt esa yakun qiladi: “baribir endi men poligonga kiritilmayman”.
Shu yerda haqiqiy jurnalistika kirib kelishi kerak edi. Hech bo‘lmaganda mahalliy kengashga qo‘ng‘iroq qilib, Butt haqiqatan ham rasman taqiqlangani yo‘qligini aniqlash, yoki voqeaga guvoh topishga urinib ko‘rish. Ammo yo‘q. The Sun faqat bitta ishni qilgan: Buttning o‘zidan izoh so‘ragan.
Natija? Hammaning og‘zida bitta so‘z: “Tipgate”. Mazmuni – nol, shovqin – maksimal.
“Reunion” o‘yini: Darwin Nunez va sarlavha fokuslari
Mirror esa bu orada o‘ziga xos hazilini o‘ynadi.
Sarlavha baland: Darwin Nunez kutilmagan “Liverpool reunion” yoqasida. Bir qarashda, o‘quvchi Nunezning o‘zi yana Anfieldga qaytayotgandek tushunishi mumkin. Albatta, aslida bunday emasligini bilasiz, lekin sarlavha aynan shunday taassurot uyg‘otishga qurilgan.
O‘ylaysizki, ehtimol u Premer-ligaga qaytib, Liverpoolga qarshi o‘ynasa kerak. Yo‘q. Bu ham emas.
Gap shundaki, Trabzonspor Mohamed Salah bilan birga o‘ynagan sobiq jamoadoshini ham olib kelmoqchi. Ya’ni Salahning sobiq sherigi Darwin Nunez Turkiyaga ko‘chib o‘tsa, u bilan “qayta uchrashadi”.
Bu – aslida Salah uchun “reunion”. Lekin sarlavhada “Liverpool reunion” deb beriladi. O‘quvchi esa tabiiy ravishda butunlay boshqa narsani o‘ylaydi. O‘yin shunday qurilgan.
Arsenal va bitta mavsumoldi mag‘lubiyatdan yasalgani “osmon qulash” ssenariysi
Kecha The Sun Arsenalning bir dona mavsumoldi o‘yinida yutqazganidan so‘ng to‘liq vahima holatiga tushgani ustidan kulish mumkin edi. Bugun esa bu mavzu atrofida chiqarilayotgan materiallar soni shunchalik oshib ketdiki, bu allaqachon shunchaki kulgili emas, balki bir turdagi umidsiz “kontent izlash qichqirig‘i”ga o‘xshab qoldi.
Bir dona mavsumoldi o‘yin haqida bir kun gapirishning o‘zi ortiqcha. The Sun esa ikkinchi kun ketma-ket shu “foniya”ni cho‘zmoqda.
Dastlab ular bu mag‘lubiyatni deyarli 26/27-yilgi Premer-liga chempionlik poygasiga ta’sir qiladigan voqea sifatida chizishga urinishdi. Oradan 24 soat o‘tib, navbatdagi sarlavha paydo bo‘ldi:
“Arsenal’ning Real Betisga sharmandali mag‘lubiyatidan beshta xulosa: Kepa endi ikkinchi raqam emas, Tzolisning o‘tkir quroli…”
Mavsum davomida o‘tkazilgan jiddiy o‘yinlardan ham ba’zan beshta mazmunli xulosa chiqarish qiyin bo‘ladi. Mavsumoldi uchrashuvdan esa – deyarli imkonsiz. Ko‘pincha bu o‘yinlar murabbiylar uchun taktika sinovi, futbolchilar uchun esa konditsiya mashg‘uloti xolos.
Shunga qaramay, The Sun shu maqolada bitta jumlani bemalol yozadi:
“Mavsumoldi mag‘lubiyat hech qachon dunyoning oxiri emas…”
Aynan shu gapni ular haqiqatan ham “o‘rgangan beshta narsasi” qatoriga kiritganida, balki mantiq bo‘lardi. Ammo yo‘q. Ular yana vahima satrlariga qaytadi.
Bir dona o‘rtoqlik uchrashuvi atrofida besh xil “osmon qulayapti” ohangidagi maqola chiqarish – bu na tahlil, na jurnalistika. Bu faqat bo‘sh sahifalarni to‘ldirishga urinayotgan matbuotning o‘zini fosh qilishi.
So‘rovnoma siyosati: Express va “xalq fikri” spektakli
Daily Express esa o‘zining sinovdan o‘tgan usuliga yana qaytdi. Ular o‘z o‘quvchilariga keskin savollar tashlab, keyin shu kichik onlayn so‘rov natijalarini “xalq talabi” sifatida sarlavhalarga chiqarishni yaxshi ko‘radi.
Yaqinda ular shu yo‘l bilan Manchester United bo‘yicha “ichkaridan olingan ma’lumot”ga o‘xshash ko‘rinish berishga urinishdi: aslida esa bu shunchaki saytdagi bir nechta o‘quvchining bekorchi ovozi edi.
Endi esa futbol bo‘limida yangi “bomba” savol:
“Jahon chempionati Ispaniya, Portugaliya va Marokashdan olib qo‘yilishi kerakmi?”
Savolning ohangi o‘z-o‘zidan hammasini aytib turibdi. Migrantlar inqirozi fonida berilgan bunday savol Express auditoriyasining eng keskin kayfiyatlarini qo‘zg‘atishi aniq. Keyin esa kutilayotgan sarlavha tayyor:
“FIFAga ko‘ra, Ispaniya, Portugaliya va Marokash 2030-yilgi Jahon chempionatidan mahrum qilinishi shart”
Go‘yo bu “xalq ovozi”. Go‘yo bu yangilik. Aslida esa – yana bir bo‘sh shovqin.
Futbol axborot maydoni tobora ko‘proq shunday sun’iy dramatizatsiya, bo‘sh “eksklyuziv”lar va soxta “xalq talabi” bilan to‘lib boryapti. Savol shunday: mavsum boshlanganda haqiqiy o‘yinlarning o‘zi ham bu darajada shov-shuv ko‘tara oladimi, yoki tabloidlarga yana biror chiqindi poligoniga kirish taqiqlari kerak bo‘lib qoladimi?
