Chelsea 10 million funt jarimaga tortildi: o‘n yillik yashirin to‘lovlar hukmi
“Chelsea” nihoyat o‘n yildan ortiq davom etgan yashirin to‘lovlar bo‘yicha ishga nuqta qo‘ydirdi. Klub 10 million funt sterling jarimaga tortildi, ikki transfer oynasi davomida yangi futbolchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha shartli (suspended) taqiq oldi, ammo eng og‘ir zarba – olti ochkolik jarima – apellyatsiyada bekor qilindi.
Bu faqat bir moliyaviy jazo emas. Bu – klub tarixidagi eng murakkab davrlardan biriga rasmiy hukm.
74 ta qoidabuzarlik, 47 million funtlik “soya bozori”
Todd Boehly va Clearlake Capital klubni 2022-yilda sotib olganida, eski davrning izlari tezda yuzaga chiqdi. Yangi egalik davri boshlanishi bilan ular Angliya Futbol Assotsiatsiyasiga (FA) o‘zlari aniqlagan 74 ta qoidabuzarlikni o‘z qo‘llari bilan ma’lum qildi.
Gap 2009–2022-yillar oralig‘idagi agentlarga to‘lovlar haqida ketmoqda. Eng og‘ir blok esa 2011–2018-yillar orasiga to‘g‘ri keladi: “Chelsea” bu davrda ro‘yxatdan o‘tmagan agentlar va uchinchi tomonlarga jami 47 million funtlik yashirin to‘lovlarni tan oldi. Bu to‘lovlar transferlar atrofida, rasmiy kanal chetida amalga oshirilgani e’tirof etildi.
FA esa bu ish bilan tugatdim, deb turgani yo‘q. Ular “mazkur ish doirasida alohida shaxslarning ehtimoliy noto‘g‘ri xatti-harakatlari bo‘yicha tekshiruv davom etayotganini” bildirgan. Demak, bu faqat klubga qo‘yilgan chiziq, lekin ayrim figurantlar uchun yakun emas.
Jarima qanday “erib” bordi?
Dastlabki raqam ancha kattaroq bo‘lgan. FA 26 million funt atrofida jarima tayyorlagan edi. Lekin jarima bosqichma-bosqich kamaydi.
Avvaliga “Chelsea”ning o‘zini-o‘zi fosh etgani va tergov bilan faol hamkorligi hisobga olindi – summa uchdan birga qisqarib, 17,25 million funtga tushdi. Keyin erta aybni tan olish jarimani yana uchdan birga kamaytirdi – 11,4 million funt.
So‘ngra yana bir omil ishga tushdi: klub allaqachon UEFA va Premier League tomonidan shu ish bo‘yicha jazolangan. Shu sababli FA yakuniy miqdorni 10 million funtga tushirdi va aynan shu raqam bugungi hukmda qayd etildi.
FA bu jarimani “klubni jazolash, boshqalar uchun ogohlantiruvchi signal bo‘lish va o‘yin halolligini saqlash uchun yetarlicha qat’iy chora” deb baholadi.
Bu 10 million funt esa havoga uchib ketmaydi – u butunlay ommaviy futbol, ya’ni grassroots darajasini rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Elita darajadagi qoidabuzarliklar uchun jarima – quyi pog‘onadagi bolalar va havaskorlar futboliga investitsiya.
Transfer taqiqi ustida osilib turgan qilich
Eng qiziq nuqta – transfer bozoriga qo‘yilgan cheklov. “Chelsea” ikki transfer oynasi davomida yangi futbolchilarni ro‘yxatdan o‘tkaza olmaslik xavfi ostida qoldi, ammo bu taqiq shartli tarzda berilgan. Ya’ni, u faqat ma’lum shartlar buzilganda ishga tushadi.
Olti ochkolik jarima esa klub uchun eng xavfli band edi. U ham 30 iyun 2027-yilgacha shartli ko‘rinishda turardi, lekin apellyatsiya natijasida bu sanksiya butunlay “chetga surildi”. Amalda – bekor qilindi.
Bu, ayniqsa, maydondagi natijalar bilan kurashayotgan klub uchun hal qiluvchi omil bo‘lishi mumkin edi. Turnir jadvalida olti ochko – ko‘pincha Yevrokubok yo‘llanmasi yoki xavfli zonadan qutulish bilan tenglashtiriladigan qiymat.
Akademiya bo‘yicha alohida zarba
Bu ish – “Chelsea”ning so‘nggi yillardagi yagona jazosi emas. Mart oyida klub yana bir bor sanksiyaga uchradi: 2019–2022-yillar oralig‘ida akademiya futbolchilarini ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha qoidabuzarliklar sababli darhol kuchga kiradigan to‘qqiz oylik akademiya transfer taqiqi va 750 ming funt jarima olindi.
Demak, klubning tarixiy kuchli tomoni bo‘lgan akademiya tizimi ham nazorat ostiga tushgan. Bu esa uzoq muddatli rejalashtirishda alohida bosim demak.
Abramovich davrining merosi
FA bayonotida aniq aytilgan: barcha bu qoidabuzarliklar Roman Abramovich “Chelsea” egasi bo‘lgan davrga to‘g‘ri keladi. 2022-yil martida u Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan aloqadorlik bo‘yicha ayblovlar fonida Britaniya hukumati tomonidan sanksiyaga uchragan edi; Abramovich bu aloqalarni rad etib keladi.
Ammo siyosiy fon bir tomonda, futboliy meros – boshqa tomonda. Hozirgi hukm aynan o‘sha yillarda shakllangan moliyaviy amaliyotlar uchun to‘lanayotgan kechikkan narx.
Yangi egalar esa klubni qayta qurish bilan birga, o‘tmishdagi soyalar uchun javob berishga majbur bo‘lib turibdi. Savol endi bitta: bu jarimalar va shartli taqiqlar fonida “Chelsea” o‘zi xohlagan sportiv qaytishni amalga oshira oladimi – yoki o‘tmishdagi hisob-kitoblar hali uzoq vaqt davomida Stamford Bridge ustida osilib turadimi?
