Braziliya va futbol: Sautgempton orqali kelgan inqilob
Braziliya va futbol — bu atigi ikki so‘z emas. Bu raqsga tushayotgan stadionlar, ko‘chada o‘ynalayotgan bolalar, besh marta ko‘tarilgan FIFA World Cup kubogi. Bu Pele va Ronaldo bilan bir qatorda, Janubiy qirg‘oqdagi muxlislar uchun Leo Cienza, Evan Ilsen va Haiyan ismlari bilan bog‘langan uzviy hikoya.
Ammo savol shunday: dunyodagi eng katta karnaval vatani qanday qilib go‘zal o‘yin bo‘yicha sayyoraning eng buyuk kuchlaridan biriga aylandi? Javob kutilganidan ham yaqin — Xempshirda, Sautgemptonning o‘zida yashiringan.
St Mary’s sari eltuvchi ko‘prik ostidagi sir
Radio Solent jurnalisti Tom Murray bu izni St Mary’s Stadium atrofidan izlashga qaror qildi. Stadionga olib boruvchi temiryo‘l piyodalar ko‘prigi yonida, devor bo‘ylab cho‘zilgan mural mehmonlarni kutib oladi. Unda Southampton tarixidagi afsonalar — Alan Shearer, Matt Le Tissier, Ricky Lambert — g‘urur bilan tasvirlangan.
Lekin diqqatni biroz chuqurlashtirsangiz, qizil rangda yozilgan "1885" — klub tashkil topgan yil — markazida qora-oq tasvirli, yoqimli mo‘ylovli bir kishi ko‘zga tashlanadi.
Bu — Braziliya futbolining otasi sifatida e’tirof etiladigan Charles Miller obrazi.
“Sizni hayratga soladigan voqea,” deydi Sautgempton muzeylarida o‘n yildan ortiq ishlagan Andy Skinner. U Miller hikoyasini shu shaharning o‘zidan boshlab beradi.
Sao Paulo’dan Sautgemptonga, keyin esa butun Braziliyaga
Charles Miller Sao Paulo shahrida, britaniyalik ota-onadan tug‘ilgan. O‘sha davrda ko‘plab muhojirlar singari, uning ota-onasi ham o‘g‘illarini ta’lim uchun Angliyaga yuborishga qaror qiladi. Kema uni Sautgempton portiga olib keladi, keyin esa internat maktabiga yo‘l oladi.
“Bu yerda u olgan ta’lim ancha sportga yo‘naltirilgan bo‘lgan,” deydi Skinner. Ana shu yerda Miller ilk bor futbol bilan jiddiy tanishadi. Sautgemptonda u St Mary’s jamoasi safida to‘p suradi — keyinchalik bu klub Southampton nomi bilan taniladi. Shuningdek, u Corinthians deb atalgan boshqa jamoada ham o‘ynaydi.
Yosh Charlesni faqat o‘yinning o‘zi emas, balki bu jamoalar futbolni qanday o‘ynayotgani ham hayratga soladi. Tashkilotchilik, taktika, intizom — hammasi uni rom qiladi.
Southampton FC tarixchisi Duncan Holley ta’kidlashicha, Miller Sautgempton shahrida qariyb o‘n yil qoladi. Aynan shu davr uning keyingi qadamini — butun Braziliya futbolini shakllantiradigan qadamni — tayyorlab beradi.
Bir nechta to‘p, bir qo‘llanma va katta inqilob
Miller 19 yoshga to‘lganida, tug‘ilgan yurtiga qaytishga qaror qiladi. Lekin u Braziliyaga oddiy yo‘lovchi sifatida emas, futbol elchisi sifatida qaytadi. Holley aytganidek, u yonida “bir nechta futbol to‘plari, qoidalar kitobi, Saints liboslari”ni olib ketadi va shu tariqa futbolni Braziliyaga rasman tanishtiradi.
Aynan o‘sha qoidalar kitobi o‘sha paytda bebaho bo‘lgan. Chunki Braziliyada zamonaviy assotsiatsiya futboli qoidalarini biladiganlar deyarli yo‘q edi. Miller esa o‘yinni nafaqat ko‘rsatadi, balki tushuntiradi, tartibga soladi.
U badavlat oiladan chiqqani tufayli jamiyatning yuqori qatlamiga bemalol kira oladi. Sao Paulo shahrida yashab, u vaqtni boy bermaydi: jamoalar tuzadi, ko‘chalar bo‘ylab yurib, bolalar va erkaklarni yig‘adi, ularni tarkiblarga ajratadi, musobaqalar va ligalar tashkil etadi. Futbol asta-sekin shaharning, so‘ng butun mamlakatning qoniga singa boshlaydi.
Janubiy Amerikaga ilk ingliz safari va kechikkan uchrashuv
1904 yilga kelib, Miller Braziliyaga qaytganiga o‘n yil bo‘lganida, Southampton yana bir tarixiy sahnaga chiqadi. Holley ma’lumotiga ko‘ra, o‘sha yili klub Argentina bo‘ylab safar qilgan ilk ingliz jamoasiga aylanadi.
Miller bu imkoniyatni qo‘ldan boy bermaydi. U kema Argentinaga yo‘l olarkan, Rio portiga borib, Southampton delegatsiyasini kutib oladi. Uning maqsadi aniq — Braziliyada futbolni yanada targ‘ib qilish, ingliz klubining nufuzidan foydalanish.
U hatto Southampton jamoasini Braziliyada o‘yin o‘tkazishga ko‘ndirishga urinadi. Ammo reja allaqachon tuzilgan, safar faqat Argentina uchun belgilangan edi. Shunday qilib, Miller orzusi ro‘yobga chiqishi uchun yana 44 yil kutishga to‘g‘ri keladi. Southampton nihoyat 1948 yilda Braziliyaga safar qiladi.
Sao Paulo yuragidagi meros
Bugun Millerning nomi Braziliyada unutilmagan. Aksincha, u Sao Paulo futbol muzeyi ekspozitsiyalarida, shahar markazidagi Charles Miller Square maydonida yashaydi. Bu yerda Braziliya futbolining tarixi, madaniyati va afsonalari nishonlanadi.
Muzey tadqiqotchisi Marcel Tonini fikricha, Braziliyaga futbolni olib kirgan yagona inson faqat Miller bo‘lmagan bo‘lishi mumkin. Lekin nega aynan u tarix sahifalarida birinchi qatorda turibdi?
Tonini buning sababini aniq ko‘radi: Miller Braziliyada yuqori ijtimoiy qatlam vakili bo‘lgan. “U Buyuk Britaniyadan o‘qishni tugatib qaytgach, futbolning rasmiy assotsiatsiya qoidalarini ham o‘zi bilan olib kelish kerakligini tushungan,” deydi u. Miller o‘sha davr Braziliya elitasiga “zamonaviylik”ni, ya’ni o‘sha paytdagi Yevropa futbol madaniyatini olib kiradi. Futbol dastlab aynan yuqori jamiyat doiralarida ildiz otadi, keyin esa ommaviy sportga aylanadi.
Sautgempton devoridagi unutilmagan yuz
Hozirgi kunda Sautgempton ko‘chalarida Miller nomi ko‘pchilikka tanish bo‘lmasligi mumkin. Lekin klub uning xizmatini unutmagan. Duncan Holley ta’kidlaganidek, devordagi o‘sha mural — bu bejiz chizilgan rasm emas, balki ongli ehtirom.
Southampton o‘z tarixida Braziliya futboli bilan shunchaki tasodifiy emas, balki ildizlarga borib taqaladigan aloqaga ega ekanini anglagan. St Mary’s sari eltuvchi ko‘prik yonida, Shearer va Le Tissier yonida turgan mo‘ylovli yigit — bu nafaqat shahar o‘tmishidagi qahramon, balki butun Braziliya futbol dostonining boshlang‘ich nuqtalaridan biri.
Savol esa shunday: Braziliya bugun futbolni san’at darajasiga ko‘targan bo‘lsa, shu san’atning ilk sahifalari Sautgempton portida yozilganini nechta muxlis biladi?
