Arsène Wenger FIFA loyihasidan chetga oldi: zaruriyatlar va sabablar
Arsène Wenger FIFAdagi mojarodan o‘zini chetga oldi: “Bu loyihani to‘xtatish mutlaqo zarur edi”
Jenevada futbol siyosatining eng keskin kunlaridan biri ortda qolar ekan, Arsène Wenger nihoyat sukutini buzdi. U Gianni Infantino ilgari surgan, Jahon chempionati kelajakdagi daromadlaridan ulush sotish rejasidan keskin uzoqlashdi va bu g‘oyani bekor qilishni “mutlaqo zarur” deb atadi.
Bu bayonot shunchaki muloyim masofa emas. Bu — markazdan ochiq chekinish.
UEFA bosimi va huquqiy tahdidlar fonida
Wengerning pozitsiyasi UEFA yuristlari tomonidan Infantino nomiga yuborilgan, sudga murojaat qilish bilan tahdid qiluvchi xat ortidan paydo bo‘ldi. Xatda fransiyalik mutaxassis ham 18 nafar yuqori martabali rahbarlar qatorida tilga olingan, ularning ma’lumotlari va yozishmalari ehtimoliy dalil sifatida saqlab qolinishini so‘rashgan.
Shu fon, shu bosim ostida Wenger o‘zini aniq chizib berdi.
“Men bu strategik rejaga jalb etilmaganman va loyiha haqida ilk bor ommaviy axborot vositalari orqali xabar topdim”, — dedi u. U 2019 yilda Infantino tomonidan ishga olingan va hozirda FIFA Global Futbol Rivojlanishi bo‘yicha boshqaruvchi direktori sifatida ishlaydi.
Sobiq Arsenal bosh murabbiyi o‘z bayonotida Infantino nomini tilga olmadi. Ammo matn ohangi hammasini aytib turibdi.
20 milliard dollarlik g‘oya va qulagan model
Infantino haftalar davomida 20 milliard dollarlik ulkan rejani oldinga surdi. Reja bo‘yicha notijorat maqomiga ega bo‘lgan, lekin ulkan daromad ishlab topadigan tuzilmaning yuragi — Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlar — alohida sho‘ba korxonaga o‘tkazilishi kerak edi.
Bu sho‘ba korxona FIFA Forward Enterprise (FFE) deb nomlanishi rejalashtirilgan. Uning qo‘lida eng yirik oltin tomirlar bo‘lishi kerak edi: turnirlarni tashkil qilish, translyatsiya va homiylik huquqlarini sotish, chipta savdosi, mehmondo‘stlik paketlari.
Loyiha bo‘yicha investorlar FFE kapitalining qariyb 20 foizini sotib olishi, buning evaziga 4,2 milliard dollar jalb qilinishi ko‘zda tutilgan. Baholash? 20 milliard dollar atrofida.
Asosiy investor sifatida Thrive Eternal ko‘rilgan — bu Joshua Kushner boshchiligidagi fond bo‘lib, uning ukasi Jared Kushner AQSh prezidenti Donald Trumpning kuyovi sifatida tanilgan. Futbol siyosati, global moliya va Oq uy orbitasi bir nuqtada kesishishi — aynan shuning o‘ziyoq futbol olamida og‘ir savollar tug‘dirgan.
A’zolarga va’da qilingan oltin yomg‘ir
FIFAning 211 a’zo assotsiatsiyasi — Shveysariya qonunchiligiga ko‘ra, tashkilotning haqiqiy egalari — bu kelishuvda kalit rol o‘ynashi kerak edi. Ularga bir qarashda rad etib bo‘lmaydigan taklif berildi: har biriga 20 million dollardan.
Muddat aniq edi: 19 sentyabrga qadar.
Shu bilan birga, 2030 yilgacha bo‘lgan to‘rt yillik davr uchun FIFAdan olinadigan moliyaviy yordam ham ikki baravar oshirilishi va’da qilindi — 10 milliondan 20 million dollargacha.
Bu futbol siyosatining klassik savoli edi: qisqa muddatli boylikmi yoki uzoq muddatli mustaqillikmi?
Jahon chempionatidan keyingi keskin burilish
Infantino bu loyihani FIFA rahbariyatiga 19 iyuldagi Jahon chempionati finalidan atigi bir hafta o‘tib taqdim etdi. Shimoliy Amerikada o‘tkazilgan turnir moliyaviy jihatdan rekord darajada muvaffaqiyatli bo‘ldi: 2023–26 yillik tijoriy siklda FIFA daromadlari 15 milliard dollarga yetdi. Bu Qatardagi 2022 yilgi Jahon chempionatiga bog‘liq daromadlarni deyarli ikki baravar oshirdi.
Shunday pallada, kassalar to‘lib-toshgan bir paytda, daromad manbalarining bir qismini xususiy investorlar bilan bo‘lishish g‘oyasi futbol siyosatida portlashga sabab bo‘ldi. UEFA va boshqa qit’a konfederatsiyalari keskin norozilik bildirdi, hatto barcha FIFA o‘yinlari va tadbirlaridan boykot bilan tahdid qildi.
Bosim oxir-oqibat o‘z so‘zini aytdi.
Infantino shanba tongida, keskin qarshiliklar fonida, 20 milliard dollarlik rejasini bekor qilishga majbur bo‘ldi.
Wengerning chizgan chizig‘i
Shu sharoitda Wenger o‘z printsipiy chizig‘ini aniq ko‘rsatdi.
“Loyihani qaytarib olish qarori mutlaqo zarur va shubhasiz edi, — deb yozdi u. — Chunki men o‘yinga sadoqat, shaffoflik va halollik bilan xizmat qiladigan mustaqil FIFAga qat’iy ishonaman”.
Bu so‘zlar nafaqat axloqiy pozitsiya, balki FIFA ichidagi kuchlar muvozanatiga ham ishora. Wenger o‘zini siyosiy savdolashuvlar emas, futbolning o‘ziga yaqinroq tutayotganini ochiq ko‘rsatdi.
U o‘z vazifalarini sanab o‘tar ekan, yo‘nalishini yanada aniqroq chizdi: “Mening FIFAdagi vazifalarim — o‘yin bo‘yicha ma’lumotlar tahlilini nazorat qilish, FIFA onlayn o‘quv markazini boshqarish, 60 mamlakatda eng zarur bo‘lgan joylarda 60 akademiya orqali yoshlar ta’limini rivojlantirish va butun dunyo bo‘ylab yoshlar musobaqalarini tashkil etish”.
Qisqasi, Wenger o‘zini murakkab moliyaviy sxemalardan emas, maydon va akademiyalardan mas’ul inson sifatida ko‘rsatmoqda.
Endi nima bo‘ladi?
Infantino uchun bu ortga chekinish og‘ir siyosiy zarba bo‘ldi. FIFA a’zolari esa endi bitta savolga javob izlaydi: tashkilot moliyaviy qudratini oshirish yo‘lida qanchalik uzoqqa borish mumkin va qaysi chiziqdan o‘tish mumkin emas?
Wenger bu chiziqni bugun aniq chizib berdi. Endi navbat FIFAning o‘zida. Futbolning yuragini sotib bo‘ladimi yoki yo‘qmi — shu savol kelgusi yillarda tashkilot siyosatini belgilab beradi.
