Argentina – Angliya o‘yini va Malvina orollari mojarosi
Jahon chempionati yarim finalidan keyin futbol maydoni tezda diplomatik jang maydoniga aylandi. Argentina – Angliya o‘yini tugagan zahoti ko‘tarilgan banner, oradan o‘tgan o‘n yilliklarga qaramay, Malvina orollari mojarosi hanuz tirik, hanuz og‘riqli ekanini yana bir bor eslatdi.
G‘alabadan keyingi lahzada Argentina futbolchilari “Las Malvinas son Argentinas” yozuvi tushirilgan bannerni ochishdi. Bu oddiy shior emas. Buenos-Ayres uchun bu – tarix, urush xotirasi, siyosiy kun tartibining o‘zak nuqtasi. London uchun esa – suverenitet masalasi, orollarda yashayotgan aholining o‘z taqdirini belgilash huquqi.
Shu fon’da Argentina prezidenti Javier Milei mojaroni yangi bosqichga ko‘tardi. U X ijtimoiy tarmog‘ida yozib, hukumati “har kuni Malvina orollari, Georgias va South Sandwich orollari hamda ularni o‘rab turgan dengiz hududlari ustidan suverenitetni qaytarib olishga tobora yaqinlashayotganini” da’vo qildi. Matn ohangi yumshoq diplomatik bayonotdan yiroq edi: Milei Britaniya tomoni reaksiyasini masxaralab, “terminal bosqichdagi bir mononeyronli o‘smirga xos injiqliklar” deb ta’rifladi.
Bu keskin iboralar havodan paydo bo‘lmadi. Ular AQSh Respublikachilar partiyasining Isroildagi bo‘limi raisi Marc Zellning posti ortidan keldi. Zell Donald Trump ma’muriyatini AQShning uzoq yillik Falkland siyosatini qayta ko‘rib chiqishga va Argentinaning suverenitet da’vosini qo‘llab-quvvatlashga chaqirdi. Futbol natijasi siyosiy maydonga shunday sur’atda ko‘chib o‘tishi kam uchraydigan holat, ammo Malvina mojarosida bu deyarli an’anaga aylangan.
Banner esa darhol Londonda siyosiy og‘riqli nuqtaga tegdi. Britaniya biznes bo‘yicha kotibi Peter Kyle bu namoyishni “mutlaqo noo‘rin” deb atadi va FIFAdan voqeani tekshirishni so‘radi. Bosh vazir Keir Starmer matbuot kotibi esa keskin ohangda javob qaytardi: “Jahon chempionati bizniki bo‘lmasligi mumkin, lekin Falkland orollari albatta bizniki.”
O‘yin oldidan Argentina vitse-prezidenti Victoria Villarruel Britaniyani “bosqinchi qaroqchilar” deb atab, siyosiy fonni allaqachon keskinlashtirib qo‘ygandi. Yarim final atrofidagi har bir kadr, har bir so‘z shu tarixiy ziddiyatni yanada bo‘rttirib ko‘rsatdi.
Endi navbat FIFAga. Tashkilot payshanba kuni mustaqil intizomiy qo‘mitasi o‘yin hisobotlari va hodisa atrofidagi holatlarni o‘rganayotganini, shundan so‘nggina intizomiy ish ochish-ochmaslik bo‘yicha qaror qabul qilinishini ma’lum qildi. Argentina futbol assotsiatsiyasi 2014 yilda Sloveniya bilan o‘rtoqlik uchrashuvidan oldin xuddi shu shiorni namoyish qilgani uchun jarimaga tortilgani yodga tushadi. Demak, presedent bor, savol esa bitta: bu safar FIFA qanchalik qat’iy bo‘ladi?
Malvina, yoki Britaniya atamasiga ko‘ra Falkland orollari, o‘n yilliklardir ikki davlat o‘rtasidagi suverenitet bahsining markazida turibdi. 1982 yilda qisqa, ammo qonli urush aynan shu Janubiy Atlantika arxipelagi tufayli yuzaga kelgan va yakunda London orollar ustidan nazoratni saqlab qolgan. Shunga qaramay, Buenos-Ayresda bu masala hech qachon yopilgan deb hisoblanmaydi.
Milei ham aynan shuni urg‘uladi. U Radio El Observador efirida futbolchilarning bannerini “milliy tuyg‘ularning qonuniy ifodasi” deb himoya qildi. “Malvinalar – argentinaliklar, biz ularni qaytarib olamiz va buni diplomatik yo‘l bilan qilamiz”, dedi prezident. Bir kun avval esa u argentinaliklarni futbolni suverenitet bahsiga aralashtirmaslikka, bunday namoyishlarni “arzon vatanparvarlik jestlari” deb rad etishga chaqirgandi.
Ikki kun ichida pozitsiyadagi bu burilish tasodif emas. Yarim finaldagi g‘alaba, Angliyaga qarshi tarixiy raqobat, stadiondagi siyosiy shior – barchasi ichki auditoriya uchun kuchli signalga aylandi. Milei esa aynan shu to‘lqindan foydalanishga qaror qildi.
Endi esa ko‘zlar uch tomonga qadalgan: FIFA qanday chora ko‘radi, London diplomatik javobni qanchalik keskinlashtiradi va Buenos-Ayres futbol maydonida boshlangan bu ramziy jangni haqiqiy muzokaralar stoliga aylantira oladimi?
