AQShning mag‘lubiyati va Eron bayrami: futbol va siyosat to‘qnashuvi
AQShning hammezbon sifatidagi orzusi Belgiyaga yirik mag‘lubiyat bilan yakunlandi. 4:1 hisobidagi sinish nafaqat turnir mezbonlaridan birining yo‘lini to‘sdi, balki minglab kilometr narida – Tehronda – shodiyonaga sabab bo‘ldi.
Eron terma jamoasi guruh bosqichidayoq uchta o‘yinini ham durang bilan yakunlab, erta xayrlashgan edi. Ammo ular Shimoliy Amerikadagi safarini faqat sportiy muvaffaqiyatsizlik deb qabul qilmadi. Eron Futbol federatsiyasi o‘zini turnir davomida "jiddiy kamsitilgan" deb his qildi va AQShning chiqib ketishini futbolning siyosat ustidan g‘alabasi sifatida talqin qildi.
Tehrondan keskin bayonot
Eron Futbol federatsiyasi rasmiy vakili chiqargan bayonot ohangidan keskinlik ufurib turdi. Ularning so‘zlariga ko‘ra, bu natija maydondagi oddiy hisob emas, balki siyosiy o‘yinga berilgan javob edi. Rasmiy bayonotda ular butun dunyo "siyosatning futbol oldidagi xor bo‘lishini nishonlayapti", deb ta’kidladi.
Bu gaplar bevosita AQSh hukumatiga, ayniqsa, AQSh Ichki xavfsizlik kotibi Markwayne Mullin tomoniga qaratilgandek eshitildi. Mullin turnir davomida Eronning erta ketganidan mamnunligini ochiq aytib, olovga yog‘ quygandi.
Uning so‘zlari Eron–AQSh o‘rtasidagi ziddiyatni keskinlashtirdi. Mullin Eron terma jamoasi chiqib ketganidan "juda xursand" bo‘lganini, ularning vizalari bekor qilinib, "AQSh hududini tark etishlari" e’lon qilinganda hatto qo‘shiq aytib, raqs tushganini aytgan. U Eron delegatsiyasi bilan ishlashni "eng og‘ir tajriba" sifatida tasvirlab, boshqa birorta jamoa bilan bunchalik ko‘p muammo bo‘lmaganini urg‘uladi.
Tehrondan javob uzoq kutdirmadi. Federatsiya bayonotida shunday deyiladi: eronliklar AQSh rasmiylarining "kamsituvchi munosabati va yolg‘onlariga" allaqachon ko‘nikkan, shuning uchun bu so‘zlar hech kimni hayratga solmagan. Ular bu bayonotlarni mezbonlikka da’vogarlik qilayotgan davlatdan kutiladigan xalqaro me’yor va sport ruhiga mutlaqo zid, deb baholadi. Eron tomoni ta’kidlashicha, AQSh rasmiysi Eronning turnirdan chiqib ketganini ochiq nishonlagani "uning o‘zi haqida ko‘proq gapiradi, jamoa haqida emas".
Bazani ko‘chirish, vizalar rad etilishi va keskinlik
Eron delegatsiyasi shikoyatlar ro‘yxatini ham ochiq e’lon qildi. Ularning ta’kidlashicha, terma jamoa "insoniylikka zid va mutlaqo noprofessional" munosabatga duch kelgan. Asosiy e’tirozlar ikki yo‘nalishda bo‘ldi: bazani majburan ko‘chirish va vizalar bilan bog‘liq mojaro.
Jamoa dastlab Arizona shtatida joylashishi rejalashtirilgan edi, ammo keyinchalik ularni Meksikoga ko‘chishga majbur qilishgani aytilmoqda. Federatsiya buni sportiy emas, siyosiy qaror sifatida ko‘rsatmoqda. Bundan tashqari, 11 nafar xodim, jumladan federatsiya prezidenti Mehdi Taj uchun viza berilmagani Eron tomonini yanada g‘azablantirdi.
Bu tafsilotlar fonida AQShning turnirdan chiqib ketishi Eron uchun faqat raqibning mag‘lubiyati emas, balki o‘zlarining "haqiqatni isbotlagandek" ko‘rgan ramziy lahzasi bo‘lib ko‘rindi. Ular buni maydon tashqarisidagi bosim va qarorlar ustidan futbolning javobi sifatida talqin qilmoqda.
Balogun atrofidagi mojaro va Trump omili
Siyosiy fon faqat Eron bilan chegaralanib qolmadi. AQSh – Belgiya o‘yini atrofidagi eng bahsli nuqtalardan biri Folarin Balogun masalasi bo‘ldi. Hujumchi avvalgi bosqichda to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka olgan, demak, avtomatik tarzda bir o‘yinga diskvalifikatsiya qilinishi kerak edi.
Shunga qaramay, u Seattle shahridagi uchrashuvda Mauricio Pochettino asosiy tarkibida maydonga tushdi. Bunga sabab – Donald Trump tomonidan FIFAga qilingan murojaat. Trump jazoni qayta ko‘rib chiqishni so‘ragani e’tirof etildi, shundan so‘ng FIFA avtomatik bir o‘yinlik diskvalifikatsiyani 12 oyga "muzlatib qo‘ydi". Qoidalar doirasidagi bu qaror rasmiylashtirilgan bo‘lsa-da, dunyo bo‘ylab keskin tanqid va "imtiyoz" haqidagi ayblovlarni keltirib chiqardi.
Aynan shu qaror AQShning mezbon sifatidagi mavqeini siyosiy ta’sir bilan bog‘lab, turnir atrofidagi shubhalarni yanada kuchaytirdi. Belgiyaning maydondagi ustunligi fonida bu mojaro yanada yorqinroq ko‘rindi.
Belgiyaning maydondagi javobi va "Trump raqsi"
O‘yinning o‘zi esa dramatik fonni to‘liq tasdiqladi. Belgiyalar AQSh mudofaasini birin-ketin yorib o‘tdi, hisob tobora og‘irlashdi, stadiondagi kayfiyat esa keskin o‘zgardi. Har bir gol mezbonlar uchun zarba, muxlislar uchun esa hushyorlik qo‘ng‘irog‘iga aylandi.
To‘rtinchi gol esa nafaqat hisobni yiriklashtirdi, balki siyosiy ramzga aylandi. Belgiyalik futbolchilar nishonlash paytida Donald Trump bilan bog‘lanib ketgan mashhur "Trump dance" harakatlarini takrorlashdi. Bu ishora nafaqat tribunalardagi tomoshabinlarga, balki butun dunyo ekranlari ortida kuzatayotganlarga ham aniq xabar yubordi: futbolchilar ham bu mojaroning fonidan bexabar emas.
Tehronda bu lahza alohida zavq bilan kutib olindi. AQShning turnirdan chiqishi Eron matbuoti va muxlislarida nafaqat raqibning mag‘lubiyati, balki o‘zlarining da’volari tasdig‘idek talqin qilinmoqda.
Endi savol bitta: bu turnir yakunida eslab qolingan narsa gollar va taktik jang bo‘ladimi yoki futbol sahnasiga haddan tashqari aralashgan siyosatmi?
