Angliya va penaltilar: Kim sovuqqon, kim titraydi?
Bu jahon chempionatida Angliya baribir penaltilarsiz qutulib qolmasligi mumkin. Shunday pallada kim to‘p ortiga boradi, kim chetga qarab qoladi – bu savol bugunroq hal bo‘lib qo‘yilganiga o‘xshaydi. Statistikaga nazar tashlasak, Gareth Southgate qo‘lida juda turli xarakterdagi ijrochilar bor. Ayrimlari allaqachon muzdek bosh bilan tarix yozgan, boshqalari esa hali bu masofada deyarli sinovdan o‘tmagan.
Ivan Toney – 12 yardning sovuqqon ustasi
Sobiq murabbiysi Thomas Frank uni “dunyoning eng yaxshi penalti ijrochisi” deb ataganida, ko‘pchilik buni maqtov deb qabul qilgandi. Ammo raqamlar Frankning so‘zlariga tayanch bo‘la oladi. Ivan Toney professional faoliyatida 61 ta penalti tepgan, ulardan 57 tasini golga aylantirgan. Ustiga ustak, penaltilar seriyasida 9 urinishdan 7 tasi aniq.
Qiziq jihat shundaki, uning ikki xatosi ham o‘ziga xos: biri – karyerasining ilk zarbasi, ikkinchisi – eng so‘nggisi, o‘sha uchrashuvda u allaqachon bir marta nuqtadan gol urib bo‘lgandi. Bir o‘yinda ikkinchi marta 11 metrdan zarba berish – har qanday futbolchi uchun ruhiy jumboq. Shunga qaramay, Toney maydonda bo‘lsa, penaltilar seriyasida navbat boshida turishi deyarli aniq. Va buning sababi bor.
Gordon va Bellingham – yosh, lekin muzdek
Anthony Gordon va Jude Bellingham penaltilardan deyarli xato qilmaganlar qatorida. Har ikkisining ham katta futbolidagi yagona xatosi bor xolos, penaltilar seriyasida esa hozircha nuqsonsiz.
Gordonning ko‘rsatkichi hayratlanarli: odatdagi penalti va seriyalarni qo‘shganda 18 zarbadan 17 tasi gol. Bellinghamda namunalar soni kamroq – 8 urinishdan 7 gol. Ammo u Euro 2024da Shveytsariyaga qarshi penaltilar seriyasida ham aniq tepdi. Demak, eng keskin daqiqada ham sahnaga chiqishdan cho‘chimaydi.
Harry Kane – ulkan rekord, og‘riqli xotiralar
Kapitan nomini yuqori qatlamga kiritmaslik biroz g‘alati tuyulishi mumkin. Lekin Harry Kane uchun penalti mavzusi – faqat ideal raqamlar emas, balki chandiqli xotiralar ham.
Bu turnirning ochilishida Xorvatiyaga qarshi o‘yinda u gol urish uchun qayta tepishga majbur bo‘ldi. 2022 yilgi jahon chempionatida Fransiyaga qarshi chorak finaldagi xato esa hanuz ko‘p muxlislarning yodida. Shunga qaramay, umumiy manzara juda kuchli: penaltilar seriyasida 5 urinish – 5 gol, qolgan penaltilarda esa 120 zarbadan 106 tasini aniq bajargan. Ya’ni Kane baribir Angliyaning asosiy “nuqta odami” bo‘lib qoladi, faqat endi har bir zarbasida o‘sha Doha kechasi soyasi hamrohlik qiladi.
Saka va Rashford – og‘riqni yengganlar
Bukayo Saka va Marcus Rashford nomi penalti deganda ko‘pchilikka darhol Euro 2020 finalini eslatadi. Italiyaga qarshi o‘sha mash’um seriyada ikkisi ham xato qilgandi. O‘sha kecha ularning uchun burilish nuqtasiga aylandi.
Shundan keyin Saka penaltilar seriyasida besh marta tepdi – barchasi gol. Umumiy hisobda u seriyalar tashqarisida 16 penalti tepgan, 14 tasini aniq yakunlagan. Rashford esa professional karyerasida 20 penalti tepib, 18 tasini golga aylantirgan. Demak, eng yorqin sahnada yiqilgan bu ikki futbolchi hozir nuqtada qayta va qayta turib, o‘sha og‘riqni o‘z foydasiga aylantira olayotganini isbotlab bo‘ldi.
Kamroq tanilgan, ammo ishonchli oyog‘lar
Bu tarkibda penalti bo‘yicha “yashirin qurol”lar ham bor. Reece James va Elliot Anderson – ular klublarida muntazam ijrochi bo‘lmagan, ammo har safar chaqirilganida vazifani bajargan. Har ikkisi professional karyerasida odatdagi penaltilardan atigi bittadan tepgan va gol urgan. Penaltilar seriyasida esa to‘liq: to‘rttadan to‘rttasi aniq.
Agar maydonda bo‘lishsa, ular navbatning old qismida ko‘rinishi mumkin. Va raqamlar shuni aytyapti: ular odatda xato qilmaydi.
Eze va Rice – Parijdagi dars va Londonning javobi
Eberechi Eze uchun penalti so‘zi yaqinda og‘riqli ma’noga ega bo‘ldi. Arsenal safida Champions League finalida Paris Saint-Germainga qarshi seriyada u xato qildi. Angliya muxlislarining bir qismi shundan keyin uni nuqtaga yaqinlashtirmaslik kerak deb o‘ylashi tabiiy.
Ammo Eze o‘z texnikasiga ishonchini yo‘qotgani yo‘q. Bu uning penaltilar seriyasidagi ilk xatosi, umumiy hisobda esa 12 urinishdan 9 gol. Shunday rekord bilan yana xato qilishini tasavvur qilish qiyin – albatta, bosim darajasi bu savolga yakuniy javob beradi.
Declan Rice esa o‘sha finalda to‘pni aniq joylaganlardan biri bo‘ldi. West Ham safida u vaqti-vaqti bilan penalti tepgan, lekin u yerda ko‘rsatkich uncha yoqimli emas edi: 3 zarbadan atigi 1 gol. Arsenalga o‘tgach, u odatdagi penaltilarni tepuvchi emas, ammo penaltilar seriyasida to‘rt marta zarba berdi va har safar aniq. Demak, Rice uchun nuqta – asta-sekin o‘ziga qulay hududga aylanib boryapti.
Yangi avlod: Madueke, Mainoo va Rogers
Noni Madueke penaltilar seriyasini hali tatib ko‘rmagan. Lekin odatdagi penaltilarda 4 urinishdan 3 gol bor – kichik, ammo ijobiy namuna. Jahon chempionatidagi birinchi seriyasi uning karerasida alohida sahifa bo‘lishi mumkin.
Kobbie Mainoo uchun esa 12 yard – allaqachon tanish masofa. U Manchester United U-21 tarkibida EFL Trophyda ikki marta penaltilar seriyasiga chiqqan, yana bir bor esa asosiy jamoa bilan League Cupda Grimsby Townga qarshi o‘sha mash’um kechada tepgan. Uch seriyada ham o‘z zarbasini golga aylantirdi. O‘tgan mavsum yozgi yig‘inda Fiorentina darvozasiga ham penalti kiritdi. Raqamlar kam, lekin aniq: bu yigit nuqtada nima qilayotganini biladi.
Morgan Rogers esa biroz jumboq. U – muhim gollari bilan tanilgan iste’dod, shuning uchun ko‘pchilik uni penaltilar ro‘yxatining yuqori qismida tasavvur qilishi mumkin. Ammo amalda uning tajribasi kam. Ikki yil avval Avstriyaga qarshi o‘rtoqlik uchrashuvida Angliya safida penalti tepib gol urgan. Ammo o‘tgan mavsum Europa League doirasida Bologna bilan o‘yinda 12 metrdan xato qildi. Penaltilar seriyasida esa u hali maydonga chiqmagan. Shunday futbolchini jahon chempionatida nuqtaga qo‘yish – katta riskmi yoki kutilmagan yutuqmi?
Henderson va Pickford – biri nuqtada qiynaladi, biri darvozadan chiqib keladimi?
Jordan Henderson tajribasi, xarakteri bilan ko‘p narsani ko‘targan futbolchi. Lekin penaltilar – uning eng kuchli quroli emas. 2018 yilgi jahon chempionatida Kolumbiyaga qarshi seriyada u xato qilgan, Euro 2020 oldidan Ruminiyaga qarshi o‘rtoqlik uchrashuvida ham nuqtadan gol ura olmagan. Euro 2020 finalidagi mash’um seriya oldidan Southgate uni zaxiraga olgani bejiz emas edi.
Henderson yaqinda Ajax safida Europa League doirasida Panathinaikosga qarshi penalti tepib gol urdi. Lekin umumiy hisob hanuz unchalik ishonch bermaydi: 5 zarbadan atigi 2 gol. Bunday fon bilan u penaltilar ro‘yxatining yuqorisida bo‘lishi qiyin.
Jordan Pickford esa odatda boshqa rolda – u penalti tepishni emas, qaytarishni yaxshi ko‘radi. Shunga qaramay, u ham bir marta nuqtaga bordi va yodda qolarli tarzda: 2019 yil Nations League doirasida Shveytsariyaga qarshi penaltilar seriyasida u nafaqat seyv qildi, balki o‘zi ham zarba berib gol urdi. Senior karyerasidagi yagona penalti – va u “go‘zallik” bo‘lib chiqdi. Bunday tajriba bilan u baribir navbat boshida bo‘lmaydi, ammo kerak bo‘lib qolsa, o‘sha yetti yil avvalgi ishonch yana uyg‘onishi mumkin.
Himoyachilar: kam tajriba, katta bosim
Endi penaltilar bo‘yicha tarixlari juda qisqa bo‘lgan futbolchilar hududiga kiramiz. Ezri Konsa, Nico O’Reilly va John Stones professional karyerasida atigi bittadan penalti tepgan. Hammasi aniq. Stones hatto Everton safida Juventusga qarshi yozgi o‘rtoqlik uchrashuvida Panenka uslubini ham sinab ko‘rgan.
Trevoh Chalobah esa ikki marta nuqtaga bordi: 2018 yilda Ipswich Town safida ijarada yurgan paytida birinchi zarbasini boy berdi, 2022 yilda esa Chelsea bilan Carabao Cup finalida Liverpoolga qarshi marafon seriyada (11:10) o‘z penaltiini golga aylantirdi. Marc Guehi esa professional darajada penalti tepib ko‘rmagan, ammo 2019 yilda UEFA Youth League turnirida Chelsea yoshlari safida seriyada o‘z navbatini aniq bajargan.
Bu beshlikning barchasi – himoyachilar. Ularning penaltilar bo‘yicha katta tarixga ega emasligi tabiiy. Lekin mavjud kam sonli misollar ularning zarba berish texnikasi yomon emasligini ko‘rsatadi. Agar jahon chempionatida ular navbatga kelib qolsa, hammasi bir lahzadagi ruhiy barqarorlikka borib taqaladi.
Hech qachon tepamaganlar: navbat oxiridagi beshlik
Bu tarkibda professional darajada biror marta ham penalti tepmagan besh futbolchi bor. Ularning ikkitasi – darvozabonlar: Dean Henderson va James Trafford. Trafford hatto senior karyerasida penaltilar seriyasida ham ishtirok etmagan.
Djed Spence, Jarell Quansah va Dan Burn ham shu ro‘yxatni to‘ldiradi. Ular penaltilar bo‘yicha “toza sahifa” bilan kelishgan. Demak, agar Angliya turnir davomida navbatdagi penaltilar lotereyasiga borib qolsa, bu uchlik deyarli albatta navbat oxirida turadi. Lekin futbolning o‘zi ko‘p marta ko‘rsatgan: ba’zan eng tajribasiz oyog‘a ham hal qiluvchi zarba ishonib topshiriladi.
Angliya uchun savol shunda: bu safar 12 yarddan qismatni kim yozadi – allaqachon sinovdan o‘tgan sovuqqon ijrochilarmi yoki kutilmaganda sahnaga chiqadigan yangi qahramonmi?
