Angliya DNKsi va Tuchelning futbol haqidagi haqiqatlari
Angliya terma jamoasining navbatdagi mundialdan uchib ketishi haqida bahs-munozaralar yakunlanayotgan paytda Thomas Tuchel birdaniga stadion havosini o‘zgartirib yuborgan fikr aytdi. U aslida Argentinaning bu Jahon chempionatida oxirgi daqiqalardagi qaytishlariga ta’rif berayotgan edi, lekin gap baribir Angliyaga borib taqaldi.
“Ularning madaniyatida to‘p nazorati hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bu bolalikdan boshlanadi. Bu ularning DNKsida bor”
– dedi u. “Har doim to‘pni xohlash, chiziqlar orasida bo‘lish, o‘zingni to‘p orqali ta’riflash – bu tabiiy o‘ziga ishonchni talab qiladi. Bu – jasorat.”
Bu safar bu so‘zlar uning o‘z futbolchilariga qaratilgan ochiq tanqid emasdi. Ammo ma’no yashirin emas: Angliya yana bir bor hisobda oldinga chiqdi va yana bir bor ortga chekinib, oxir-oqibat yiqildi. Bu hikoya 2002-yil Yaponiya va Braziliyaga qarshi o‘yindan beri takrorlanadi: Michael Owen 23-daqiqada gol uradi, jamoa esa qolgan vaqtni faqatgina jon saqlashga sarflaydi va baribir yengiladi.
“England DNA” va haqiqatdagi bo‘shliq
FA St George’s Parkda 2014-yil dekabrida taqdim etgan “England DNA philosophy” orqali “to‘pni aqlli tarzda nazorat qiladigan” futbolchilar avlodini yetishtirishni va’da qilgan edi. Qog‘ozda hammasi chiroyli. Amalda esa manzara boshqacha: yuqori darajadagi, o‘yin ritmini markaziy yarim himoyadan boshqarib bera oladigan futbolchilar hanuz yetishmaydi.
Tuchel bu turnir uchun o‘ziga xos epitafiya sifatida bitta raqamni tanladi: Anthony Gordon 55-daqiqada hisobni ochganidan to Lautaro Martínez qo‘shib berilgan vaqtda g‘alaba to‘pini urgunga qadar bo‘lgan oraliqda Angliya atigi 12 foiz to‘p nazoratiga ega bo‘ldi. 12 foiz.
Bu davrda ular bor-yo‘g‘i 39 ta pas amalga oshirdi. Shundan 12 tasi darvozabon Jordan Pickfordga tegishli. Atigi beshta pas raqib – Argentina maydon yarmida bajarilgan.
Bu raqamlar nimani aytadi? Eng avvalo, old chiziqqa yugurib, bosimni qayta tiklaydigan futbolchilar yetishmaganini. Oxirgi 20 daqiqada mudofaani 38 yoshli Nicolás Otamendi boshqargan bo‘lsa-da, Angliya baribir raqibni siqib chiqara olmadi. Yana bir haqiqat: Argentina yuqori pressing qilganida Angliya to‘pni o‘yinga qo‘shib chiqa olmadi, eng oddiy bosimga ham dosh bermay, to‘pni darhol qaytarib berdi.
“England teams sense changing moments in the game both in and out of possession, reacting instinctively and intelligently,”
– deyiladi 2014-yilda FAning elita rivojlanish bo‘yicha direktori bo‘lgan Dan Ashworth ishlab chiqqan “DNK” falsafasida. Qog‘ozda – instinkt, intellekt, jasorat. Maydonda – ortga chekinish va qo‘rquv.
Ashworth Manchester Uniteddagi muvaffaqiyatsiz davridan so‘ng o‘tgan yil may oyida St George’s Parkka qaytdi va yangi lavozim – chief football officer sifatida texnik direktor John McDermott bilan birga ishlay boshladi. Uning vazifasi oddiy so‘zlar bilan aytganda: Angliya futbol markazini qayta qurish va “FAning natijaviy ambitsiyalarini ta’minlaydigan uzoq muddatli tizimlar”ni yaratish. Ya’ni, hal qiluvchi pallalarda qo‘rqmay o‘ynaydigan jamoa tuzish.
Argentina darvozaboni Emiliano Martínez esa buni juda sodda ifoda qildi: “Biz ularni orqaga, yana orqaga ketayotganini his qildik. Ba’zan hisobda oldinda bo‘lsang ham, baribir oldinga yurishing kerak. O‘yin rejasi o‘zgarmasligi lozim.”
Akademiyalar – boy, ammo markazda bo‘shliq
Angliyadagi akademiya tizimi moliyaviy va infratuzilma jihatidan deyarli hammadan ustun. Premier League klublari resurslari boshqa mamlakatlar uchun orzu. Lekin bu boylik hanuz bir muammoni hal qilmadi: o‘yinni markaziy yarim himoyadan boshqarib, tempni o‘zgartira oladigan, to‘pni yo‘qotmaydigan, bosim ostida ham o‘yinni quradigan futbolchilar kam.
Shunga qaramay, ufqda yangi siluetlar ko‘rina boshladi.
So‘nggi 12 oy ichida Elliot Anderson Angliya uchun birinchi tanlov darajasiga ko‘tarildi. Manchester City yozda uni 116 million funt evaziga olib kelgan bo‘lsa, bu bejiz emas. Anderson ikki yildan so‘ng o‘z uyida o‘tadigan Yevropa chempionatida eng yaxshi yarim himoyachilar bilan teng kurasha oladigan yangi avlodning yuziga aylanayotgandek.
Manchester United muxlislari esa Kobbie Mainoo nega bu qadar kam o‘ynaganini hanuz tushunmaydi. Uning texnikasi va o‘yin o‘qishi Michael Carrick qo‘l ostida o‘tgan mavsumning ikkinchi yarmida klub qayta tiklanishida asosiy omillardan biri bo‘lgan edi. Shunga qaramay, mundialda u Jordan Henderson bilan birga Anderson va Declan Rice ortidagi zaxira variantiga aylandi. Natijada Bournemouth yarim himoyachisi Alex Scott va Arsenal futbolchisi Myles Lewis-Skelly uchun tarkibda joy topilmadi.
Bu esa alohida savol tug‘diradi: so‘nggi oyda Premier League’da eng yaxshi formada bo‘lgan ikki markaziy yarim himoyachi aynan shu yigitlar emasmi edi?
Scott o‘tgan yozgi European Under-21 Championshipda Anderson bilan birga markazda g‘oliblikka olib kelgan juftlikni tashkil qilgan. Mavsum yakunida esa u Bournemouth bilan Arsenal ustidan qozonilgan g‘alaba va Manchester City bilan durangda porladi – bu ikki natija chempionlik poygasini tubdan o‘zgartirdi.
Lewis-Skelly – chap qanotdan markazga va Parij sahnasiga
Myles Lewis-Skelly uchun esa mundialga borish orzudek tuyulgan. U bir paytlar Angliya uchun asosiy chap qanot himoyachisi bo‘lgan, keyin esa bu o‘rnini yo‘qotib, chetga chiqib qolgandi. Lekin u qaytdi – mutlaqo boshqa futbolchi sifatida.
Arsenal safida u all-action markaziy yarim himoyachi bo‘lib shakllandi, La Liga chempioni sifatida kelgan Martín Zubimendi’ni ham yakuniy sprintda zaxiraga mixlab qo‘ydi. Champions League finalida esa u Paris Saint-Germain markaziy chizig‘iga qarshi o‘yinda o‘zini ko‘rsatdi. 19 yoshli yigit Tuchel tilga olgan “har doim to‘pni xohlash” va “tabiiy o‘ziga ishonch”ning jonli namunasi bo‘lishi mumkin edi.
Uning va Scottning istiqboli ravshan. Savol faqat bitta: Angliya bu salohiyatdan vaqtida va to‘g‘ri foydalanadimi?
Mainoo va Adam Wharton atrofidagi raqobat
Mainoo va Adam Wharton atrofidagi raqobat ham shunday savollarni tug‘diradi. Qaysi biri kelajak markazini belgilaydi? Qaysi biri bosim ostida to‘pni so‘rab, o‘yinni o‘z qo‘liga oladi?
Yangi avlod – 10-raqamdan chuqurga
Anderson, Scott, Angel Gomes va Wharton haqida bitta umumiy gapni aytish mumkin: ularning barchasi yo‘lni 10-raqam sifatida boshlagan. Keyin esa chuqurroq, markaziy pozitsiyaga ko‘chdi.
Gomes – Manchester United tarbiyalanuvchisi, 2024-yilda Lee Carsley tomonidan kutilmagan tarzda terma jamoaga chaqirilgan o‘yinchi. Wharton esa Crystal Palace safida to‘p suradi. Tuchel hozircha unga to‘liq ishonayotgani yo‘q, lekin uning pas berish diapazoni, chiziqlar orasiga to‘p yetkazish qobiliyati va eng muhimi – to‘p bilan bo‘lgan ishonchli, hatto biroz “mag‘rur” munosabati Angliya an’anaviy ravishda yetishmayotgan fazilatlar sirasidan.
Bu o‘yinchilarning aksariyati bolalikda ijodkor 10-raqam sifatida shakllangan, keyin murabbiylar ularni chuqurroqqa olib tushgan. Natijada Angliya ilk bor uzoq yillardan keyin to‘pni yo‘qotmasdan aylantira oladigan, pressing ostida ham qaror qabul qila oladigan yarim himoyachilar guruhiga ega bo‘lishi mumkin.
Ashworthning navbatdagi sinovi
Dan Ashworth va FAdagi hamkasblari navbatdagi “o‘z-o‘zini tahlil qilish” davrasiga kirar ekan, aslida qidirilayotgan javoblar ularning ko‘z o‘ngida bo‘lishi ehtimoli katta.
Angliya yillar davomida “DNK”, “falsafa”, “madaniyat” haqida gapirdi. Ammo Argentina bilan bo‘lgan o‘yin bitta oddiy haqiqatni ochib tashladi: turnir taqdirini hal qiladigan daqiqalarda to‘pni ushlab tura oladigan, o‘yinni sekinlashtiradigan, tezlashtiradigan, raqibni yugurtiradigan markaziy yarim himoyachilar bo‘lmasa, barcha falsafalar chizmachilik doskasida qolib ketadi.
Savol endi shunday: bu yangi avlod – Anderson, Scott, Lewis-Skelly, Mainoo, Wharton va Gomes – Angliya tarixini o‘zgartiradimi yoki navbatdagi “agar” va “balki”lar ro‘yxatiga aylanib qoladimi?
