2026-yilgi Jahon chempionatida gollar bo‘roni va «Oltin butsa» poygasi
“Ba’zan futbolda shunchaki gol urishing kerak.” Thierry Henry 2008-yilda aytgan shu gap 2026-yilgi Jahon chempionatining so‘nggi burilishida yanada og‘irroq eshitilmoqda. Turnirda atigi to‘rtta o‘yin qoldi, ammo gollar yoshi tugamagan. Kubok – asosiy sovrin, lekin hujumchilar uchun ikkinchi front bor: «Oltin butsa».
Bu mukofotni oldindan bashorat qilish deyarli imkonsiz. 2002-yildan beri turnir chempioni tarkibidan biror futbolchi eng ko‘p gol urgan sifatida yakuniy ro‘yxatning tepasida turmagan. O‘shanda Ronaldo Braziliya uchun sakkizta gol urib, beshinchi Jahon chempionligini olib kelgandi. Just Fontaine’ning 1958-yildagi 13 gollik afsonaviy rekordi esa hanuz buzilmagan, u o‘sha paytda ham finalga yetib bormagan Fransiya uchun o‘ynagandi.
Bu safargi turnir esa boshqa: 16 ta qo‘shimcha jamoa, 40 ta ortiqcha o‘yin va, tabiiyki, gollar yomg‘iri. Statistiklar allaqachon charchagan, hujumchilar esa yo‘q.
Qoidalar: tenglik bo‘lsa, kim g‘olib?
Hisoblar teng bo‘lsa, tasodifga joy yo‘q. 1992-yildan beri bir xil gol urgan futbolchilar orasida birinchi o‘rin eng ko‘p golli uzatmalar (assist) soniga qarab aniqlanadi.
2010-yil bunga klassik misol: David Villa, Diego Forlan, Wesley Sneijder va Thomas Muller – barchasi beshtadan gol. Ammo «Oltin butsa» Mullerni topdi, chunki u uchta golli uzatma bilan boshqalardan ajralib turardi. Qolgan uchlik faqat bittadan assist bilan cheklangandi.
2006-yildan beri yana bir filьtr bor: agar gollar ham, assistlar ham teng bo‘lsa, g‘olib gollarni eng kam daqiqada urgan futbolchi bo‘ladi. Demak, maydonda qancha kam bo‘lsang, shuncha qimmatli bo‘lasan.
Endi esa asosiy savol: hozir poygada kim oldinda?
1. Lionel Messi (Argentina) – 8 gol
(4 golli uzatma – 712 daqiqa)
Lionel Messi bu turnirni o‘ziga xos tarzda boshladi: Jazoirga qarshi ilk o‘yinda erta gol – va darhol ofsayd tufayli bekor qilindi. Ammo bu faqat ogohlantirish bo‘ldi. Oradan ko‘p o‘tmay, u 20 metrlar atrofidan o‘ziga xos zarba bilan hisobni ochdi.
Ikkinchi bo‘limda esa Algeria darvozaboni Luca Zidane past zarbani qo‘yib yuborgach, Messi odatdagidek sovuqqonlik bilan to‘pni darvozaga yo‘lladi. Uchinchi gol? Klassik Messi: jarima maydoni chetidan egri zarba, xuddi darvoza ortidagi jamoadoshiga pas bergandek. Zidane faqat tomoshabin bo‘lib qoldi.
Avstriyaga qarshi o‘yinda u penaltidan foydalanolmadi, lekin tez orada Facundo Medina uzatmasidan keyin bir zarbada to‘pni darvozaga joylab, Jahon chempionatlari tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylandi. O‘sha uchrashuvning oxirida o‘z zarbasidan keyin qaytgan to‘pni yaqin masofadan darvozaga yo‘llab, yana bir gol qo‘shdi.
Iordaniyaga qarshi guruhdagi so‘nggi o‘yinda zaxiradan tushdi, lekin 80-daqiqada jarima zarbasidan yana bir bor sahnaga chiqdi. Keyin Kabo-Verdega qarshi 1/32 finalda yettinchi golini urdi. Misrga qarshi o‘yinda esa dramatik kechada kechikkan, lekin juda muhim bo‘lgan tenglashtiruvchi gol – sakkizinchi. Kapitan hali ham nafaqat Argentina, balki butun turnirning markazida.
2. Kylian Mbappe (France) – 8 gol
(3 golli uzatma – 666 daqiqa)
Kylian Mbappe yana bir bor Jahon chempionatini o‘z shousiga aylantirishga urindi. Senegalga qarshi dastlabki o‘yinda ikki gol, 3-1 hisobidagi ishonchli start.
Keyingi o‘yinda – Iroqqa qarshi – u yana hisobni ochdi, uzoq masofadan zarba bilan. Filadelfiyada ob-havo sababli o‘yin to‘xtab qolgach, tanaffusdan keyin ham u tempni tushirmadi va Fransiya ustunligini ikki baravar oshirdi.
Pley-offlarda ham Mbappe to‘xtamadi: 1/32 finalda Shvetsiyaga qarshi ikkita chiroyli gol, Paragvayga qarshi penaltidan aniq zarba, Marokash bilan chorak finalda yana bir gol.
Ammo Ispaniyaga qarshi yarim final – devor. Fransiya hujumi, jumladan Mbappe, ispan mudofaasini yorib o‘ta olmadi va 0-2 hisobidagi mag‘lubiyat bilan cheklanishdi. Endi u faqat uchinchi o‘rin uchun o‘yinda o‘z raqiblarini ortda qoldirishga urinadi.
3. Erling Haaland (Norway) – 7 gol*
(0 golli uzatma – 537 daqiqa)
Erling Haaland nihoyat Jahon chempionati sahnasiga chiqdi – va darhol portladi. Iroqqa qarshi ilk o‘yinda dubl, Norvegiya uchun 4-1 hisobidagi g‘alaba.
Birinchi gol – o‘ziga xos altilik maydonidagi zarba: David Moller Wolfe chap qanotdan past uzatma beradi, Haaland sirg‘anib keladi va o‘z ishini qiladi. Ikkinchi gol esa uning pressingdagi shafqatsizligini ko‘rsatdi: darvozabonga bosim, xato va to‘p darvozada.
Senegalga qarshi ikkinchi turda u yana sahnada – tinch, aniq zarba bilan uchinchi golini urdi. Oradan ko‘p o‘tmay, to‘rtinchi gol: murakkab, volley uslubidagi chiroyli yakun.
1/32 finalda Kot-d’Ivuarga qarshi o‘yinda Haalandning beshinchi goli turnir taqdirini o‘zgartirdi: so‘nggi daqiqalardagi yaqin masofadan zarba Norvegiyaga 2-1 hisobida g‘alaba keltirdi.
Braziliyaga qarshi 1/16 final esa sensatsiya bo‘ldi. Haaland yana ikkita gol urdi, ulardan biri raqibni hayratda qoldirgan kutilmagan yechim edi. Norvegiya turnirni tark etdi, lekin u yettita gol bilan poygani tark etgan eng xavfli nomzodlardan biri bo‘lib qoladi. Yulduz yonib turib o‘chdi.
4. Jude Bellingham (England) – 6 gol
(1 golli uzatma – 574 daqiqa)
Jude Bellingham bu turnirda markaziy yarim himoyachi emas, balki to‘liq hujumkor kuchga aylandi. Xorvatiyaga qarshi 4-2 hisobidagi g‘alabada ham, Panamaga qarshi 2-0 hisobidagi o‘yinda ham u hisobga o‘z nomini yozdirgan.
1/32 finalda Meksikaga qarshi – yana dubl. Chorak finalda Norvegiyaga qarshi ham ikki gol. Shunday qilib, u «Oltin butsa» poygasida birdaniga yuqoriga sakradi.
Jamoa sardori Harry Kane bilan ikkalasi ham oltitadan gol urgan, lekin Bellingham kamroq daqiqa o‘ynagani (FIFA ma’lumotiga ko‘ra 574 daqiqa, Kane – 627) bois reytingda undan yuqorida turibdi. Bu raqobat Angliya ichida ham qizib bormoqda.
5. Harry Kane (England) – 6 gol
(1 golli uzatma – 627 daqiqa)
Harry Kane Jahon chempionatlarida gollarni yaxshi ko‘radi va bu safar ham odatini o‘zgartirmadi. Xorvatiyaga qarshi ilk o‘yinda dubl, 4-2 hisobidagi start.
Gana bilan 0-0 hisobidagi og‘ir durangda u va butun hujum chizig‘i qiynaldi, lekin Panamaga qarshi guruhdagi so‘nggi uchrashuvda Angliyaning ikkinchi golini urib, yana o‘z nomini eslatdi.
1/32 finalda DR Kongo bilan o‘yinda Kane sahnani egalladi: ikkinchi bo‘limda ikkita gol, to‘liq burilish va qutqarilgan o‘yin. Meksikaga qarshi o‘yinda esa penaltidan aniq zarba bilan o‘z hisobini oltiga yetkazdi. U «Oltin butsa»ni allaqachon qo‘lga kiritgan, endi esa ikkinchi sovrin uchun kurashmoqda.
=6. Ousmane Dembele (France) – 5 gol
(2 golli uzatma – 492 daqiqa)
Ousmane Dembele uchun bu turnir – ichki to‘siqlarni sindirish tarixi. Jahon va Yevropa chempionatlaridagi dastlabki 19 o‘yinda u biror marta ham gol ura olmagandi. 2026-yilda esa hammasi bir zumda o‘zgardi.
Iroqqa qarshi 3-0 hisobidagi g‘alabada u Fransiyaning uchinchi golini urdi. Keyingi o‘yinda, Norvegiyaga qarshi, PSG hujumchisi birinchi bo‘limdayoq xet-trik qayd etdi. Uch zarba, uch xil uslub, bir xulosaga olib keldi: Dembele endi faqat dribbling ustasi emas.
Marokashga qarshi chorak finalda u beshinchi golini urib, Mbappe soyasidan chiqdi va o‘z nomini «Oltin butsa» ro‘yxatining yuqori qismiga yozdirdi.
=6. Mikel Oyarzabal (Spain) – 5 gol
(1 golli uzatma – 519 daqiqa*)
Ispaniya va Mikel Oyarzabal uchun turnir boshlanishi unchalik ham iliq bo‘lmadi: Kabo-Verdega qarshi durang, yo‘qotilgan ikki ochko va savollar. Javoblar esa Saudiya Arabistoniga qarshi uchrashuvda keldi. Real Sociedad hujumchisi o‘sha o‘yinda dubl qayd etdi, 4-0 hisobidagi g‘alabaga muhr bosdi.
1/32 finalda Avstriyaga qarshi yana ikki gol. Oyarzabal o‘zini katta sahnada sovuqqon yakunlovchi sifatida ko‘rsatdi. Eng muhim zarbani esa yarim finalda, Fransiyaga qarshi o‘yinda berdi: penaltidan urilgan gol hisobni ochdi va Ispaniyaning final sari yurishini yo‘lga qo‘ydi.
Beshinchi gol – eng og‘ir pallada. Ba’zan «Oltin butsa» uchun emas, final uchun urilgan gol ko‘proq esda qoladi.
=8. Vinicius Junior (Brazil) – 4 gol*
(1 golli uzatma – 505 daqiqa)
Vinicius Junior Braziliya uchun bu turnirda qutqaruvchi rolini ijro etdi. Marokashga qarshi ilk o‘yinda kutilmagan hisob ochildi, Janubiy Amerika grandining boshi qotdi. Shunda Vinicius sahnaga chiqdi: kuchli, burama zarba bilan hisobni tenglashtirdi va Braziliya asabini tinchlantirdi.
Haiti ustidan ishonchli g‘alabada u turnirdagi ikkinchi golini urdi, o‘sha paytda Matheus Cunha allaqachon dublni rasmiylashtirgandi.
Shotlandiyaga qarshi uchinchi o‘yinda u raqib himoyachisi Scott McKenna xatosidan foydalandi, Angus Gunnni osongina dog‘da qoldirib, uch o‘yinda uchinchi golini urdi. To‘rtinchi gol esa Bruno Guimaraes uzatmasidan keyingi orqa ustunga yo‘llangan sodda, lekin aniq bosh zarbasi bo‘ldi.
Braziliya turnirni tark etdi, lekin Vinicius o‘zini katta turnirlar uchun yetilgan yetakchi sifatida ko‘rsatib bo‘ldi.
=8. Ismaila Sarr (Senegal) – 4 gol*
(1 golli uzatma – 419 daqiqa)
Ismaila Sarr bu Jahon chempionatida Senegalning eng yorqin yuzlaridan biriga aylandi. Norwayga qarshi ikkinchi turda u ikki bor raqib darvozasini ishg‘ol qildi. Birinchi gol – yiqilib tushayotib, g‘alati, ammo samarali chip-zarba. Ikkinchi gol esa ancha an’anaviy, yaxshi yakunlangan hujum edi.
Iroqqa qarshi guruhdagi so‘nggi o‘yinda u turnirdagi uchinchi golini urdi, 1/32 finalda Belgiyaga qarshi esa to‘rtinchisini qo‘shdi. Senegal keyinroq turnir bilan xayrlashdi, lekin Sarr o‘z tezligi va beomon zarbalari bilan ko‘plab himoyachilarni qiynab ulgurgan edi.
=8. Julian Quinones (Mexico) – 4 gol*
(1 golli uzatma – 440 daqiqa)
Julian Quinones Jahon chempionatidagi ilk to‘pni darvozaga kiritgan futbolchi bo‘ldi. Meksikaning Janubiy Afrikaga qarshi 2-0 hisobidagi g‘alabasida u hisobni ochdi va turnirni rasman boshladi.
Chexiyaga qarshi 3-0 hisobidagi o‘yinda yana gol, 1/32 finalda Ekvadorga qarshi uchrashuvda ham birinchi bo‘lib raqamlarni o‘zgartirdi. Keyin esa Angliyaga qarshi o‘yinda ham o‘z hisobini to‘ldirdi.
Quinonesning bu portlashi tasodif emas: u Saudi Pro League’da 31 o‘yinda 33 gol urib, mavsumni to‘purarlik bilan yakunlagan edi. Endi uning nomi Jahon chempionati sahnasida ham qayd etildi.
=10. 3 tadan gol urgan 11 futbolchi
Turnir jadvalining keyingi qatlamida 3 tadan gol urgan 11 nafar futbolchi turibdi. Ularning ayrimlari allaqachon uyga qaytib bo‘lgan, ayrimlari esa hali ham oxirgi o‘yinlarda o‘z hisobini oshirish imkoniga ega.
«Oltin butsa» tarixiga qisqa nazar
Rasmiy ravishda 1982-yildan beri «Golden Shoe» nomi bilan beriladigan bu mukofot aslida 1930-yillardan buyon norasmiy tarzda kuzatib kelinadi. 2022-yilda Kylian Mbappe finalda xet-trik qayd etgan ikkinchi futbolchiga aylandi, ammo Geoff Hurst singari chempion bo‘la olmadi. U baribir sakkizta gol bilan turnir to‘purari bo‘lib, Ronaldo’ninng 2002-yildagi ko‘rsatkichini takrorladi.
2018-yilda esa Harry Kane oltita gol bilan sovrinni qo‘lga kiritgan, ammo Angliya yarim finalda Xorvatiyaga yutqazgan edi. Endi u va Bellingham yana poygada. Messi va Mbappe bilan birga.
Oldinda atigi bir necha o‘yın. Savol aniq: bu safar «Oltin butsa»ni kim ko‘taradi – tarixni yozayotgan Messi, to‘xtamayotgan Mbappe, ichidan hujumchi uyg‘ongan Bellingham, yoki kimdir kutilmaganda oxirgi burilishda hammani ortda qoldiradimi?
