2026-yilgi Formula 1: Tombazis yengil mashinalar haqida nimalarni aytdi?

2026-yilgi texnik reglamentlar e’lon qilinganda, FIA bir iborani qayta-qayta takrorladi: “nimble car concept” – yengilroq, ixchamroq, qo‘l ostida jonliroq mashinalar. Qog‘ozda hammasi aniq edi: qisqaroq, torroq, yengilroq bolidlar, kamroq priyom kuchi, ko‘proq kurash, kamroq “reysda rels ustida ketayotgandek” effekt.

Yangi bolidlarning g‘ildirak bazasi bu yil 20 santimetrga qisqardi, kengligi esa 10 santimetrga kamaydi. Minimal og‘irlik 768 kilogramm qilib belgilandi – o‘tgan mavsumga nisbatan 32 kilogramm kam. Shunga qo‘shilgan ancha kamaygan priyom kuchi tufayli haydovchilar yana rul bilan olishmoqda, mashinalar esa ko‘rinishidan ham “yashab” harakat qilayotgandek.

Biroq mavsumning ilk sakkiz oyida bu o‘zgarishlar deyarli muhokama qilinmadi. Maydonni energiya boshqaruvi va yangi quvvat qurilmalari atrofidagi shikoyatlar egallab oldi. Gibrid tizimlar, qayta zaryadlanish, cheklangan quvvat oynalari – hammasi shovqinning markazida.

Shu fon ichida shassi tomoni deyarli soyada qolgandek bo‘ldi. FIAning bir o‘rinli bolidlar bo‘yicha direktori Nikolas Tombazis esa aynan shu yo‘nalishda sezilarli yutuq ko‘ryapti.

Mashinalar bir-birini yaqindan quvib bora oladi

Tombazis yangi reglamentlar haqidagi savolga to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob beradi. U, albatta, “ish tugadi” degan xotirjamlikdan yiroq, lekin yo‘l to‘g‘ri tanlanganiga ishonadi.

“Ehtimol, ha. Lekin hech qachon ish tugadi deb o‘ylamaslik kerak. Biroq menimcha, mashinalar bir-birini ancha yaqin masofada quvib bora oladi”, – deydi u Motorsport’ni ham o‘z ichiga olgan tanlangan OAV vakillariga.

FIA hisob-kitoblariga ko‘ra, “iflos havo” effekti – ya’ni oldinda ketayotgan bolidning ortida hosil bo‘ladigan beqaror oqim – 2022-yilgi yangi avlod mashinalarining ilk yilidagi darajaga qaytdi. Tombazisning asosiy umidi: bu safar jamoalar reglamentdagi bo‘shliqlarni topib, butun kontseptsiyani buzib yuboradigan “ayyor” yechimlar ishlab chiqa olmasligi.

“Biz hozir taxminan 2022-yilgi mavsum boshidagi holatdamiz, lekin bu yilgi konsepsiya biroz ‘mustahkamroq’ deb o‘ylayman”, – deya davom etadi u.

Uning ta’kidlashicha, hozircha hech bir aerodinamik yechim asosiy g‘oyani chil-parchin qilgani yo‘q. Avvalgi reglamentlarda esa bunday misollar yetarli edi.

“Oldingi avlod mashinalarida old qanot uchlari, pol qirralari va old g‘ildirak atrofidagi butun ‘mebel’ uyg‘unligi oqim uyg‘onish xususiyatlarini ancha yomonlashtirgan. Biz bundan saboq oldik. Umid qilamanki, bu safar shunga o‘xshash muammo yo‘q”.

Qiyin boshqaruv – haydovchilar uchun sinov, tomoshabinlar uchun zavq

Shassi bo‘yicha yana bir muhim nuqta – boshqaruv murakkabligi. Yangi bolidlar haydovchilar uchun hanuz oson o‘lja emas.

“Toshdek qattiq bo‘lishi shart bo‘lmagan, lekin baribir haydovchilar uchun ancha murakkab bo‘lgan mashinalar – bu yaxshi, deb hisoblayman. Ularni hamma ham hayday olmasligi kerak”, – deya urg‘u beradi Tombazis.

Uning fikricha, ayrim aerodinamik cheklovlar jamoalarga burilishning har bir nuqtasini mukammal “yuvib tashlash” imkonini bermaydi. Natijada mashina har doim ham ideal ushlanmaydi, haydovchi esa har lahzada qaror qabul qilishga majbur bo‘ladi. Xato qilish ehtimoli oshadi, demak, poyga jonlanadi.

“Bizda dunyodagi eng yaxshi 22 nafar haydovchi bo‘lsa, mashinalar ham shunday bo‘lishi kerakki, ularni buvim ham bemalol hayday olmasin”, – deydi u keskin ohangda.

Yangi reglamentlar yana bir jihatni yengillashtirdi: jismoniy yuklama. Avvalgi kuchli yer-effekti davrida bolidlar juda past va juda qattiq sozlangan, bu esa haydovchilarning bo‘yniga, beliga, umurtqasiga og‘ir zarba berardi. Endi esa osish balandligi biroz ko‘tarildi.

“Biz osish balandligini ham ko‘tardik, shuning uchun ular o‘tgan yilgichalik ‘vahshiy’ emas”, – deydi Tombazis.

Bu hali “komfort” degani emas. Lekin F1 kokpitida o‘tirgan odam uchun har bir aylana endi biroz kamroq qiynoq.

Og‘irlikka qarshi kurash: keyingi maqsad – yana minus 80 kilo

Shu bosqichda Tombazis shassi bo‘yicha umumiy paketdan qoniqayotganini yashirmaydi. Baribir, bu oraliq bosqich, deb turibdi. Haqiqiy inqilobni u keyingi reglamentlar to‘lqinidan kutyapti – 2031-yil (yoki yetarlicha qo‘llab-quvvatlash bo‘lsa, 2030-yil) uchun rejalashtirilgan yangi davrdan.

Maqsad aniq: ancha yengilroq va sodda quvvat qurilmalari bilan jihozlangan bolidlar.

“Bolidlar biroz yengilroq va biroz kichikroq bo‘ldi, bu haydovchilarga yoqdi”, – deydi u. “Lekin bu men xohlagan yakuniy nuqtami? Yo‘q. Men yana 80 kilo yengilroq, balki yana biroz qisqaroq va kichikroq mashinalarni ko‘rishni istayman”.

U bu bosqichni “yomon emas, lekin maqsad emas” deb ta’riflaydi. Hozirgi qadam – zarur oraliq. Asosiy zarba hali oldinda.

“Biz kelajakda yengillik bo‘yicha yana bir katta sakrashni amalga oshirmoqchimiz, og‘irlikni jiddiy darajada tushirishni istaymiz”, – deya qo‘shimcha qiladi u.

Bu – F1 uchun uzoq yillik og‘irlik ortishi trendini keskin burish demak. Gibrid davri, xavfsizlik tizimlari, murakkab quvvat bloklari, mustahkam shassi – barchasi kilogramm ustiga kilogramm qo‘shdi. Endi esa ilk bor strelka boshqa tomonga qaray boshladi.

Nihoyat pasayish: ikki o‘n yillikdan keyingi ilk “minus”

Tombazis bir faktni alohida ajratib ko‘rsatadi. Uning ohangida nafaqat faxr, balki biroz yengillik ham seziladi.

“Menimcha, bu birinchi marta – hech bo‘lmaganda 2000-yildan beri – Formula 1 bolidlari yengillashdi”, – deydi u.

Bu gap shunchaki statistika emas. Bu – butun sport falsafasining o‘zgarishi haqida ishora. Yillar davomida F1 mashinalari kattalashdi, og‘irlashdi, murakkablashdi. Endi esa maqsad aniq: ixchamroq, yengilroq, ko‘proq haydovchi mahoratiga tayanadigan, bir-birining ortidan “iflos havo” devorisiz quvib boradigan bolidlar.

Quvvat bloklari atrofidagi bahslar hali tinmaydi. Energiya boshqaruvi bo‘yicha savollar, yoqilg‘i cheklovlari, elektr quvvati taqsimoti – bular hali oldinda turgan janglar. Ammo shassi bo‘yicha front chizig‘ida FIA o‘zini nisbatan xotirjam tutyapti.

Endi savol boshqa: bu “yengillashish” kursi 2031-yilgacha izchil davom etadimi yoki jamoalarning intellektual hujumi yana bir bor reglament ruhini sinovdan o‘tkazadimi?