WSL MOLIYAVIY XARITASI: KATTA TO‘RTLIK AFSONASI VA HAQIQIY HUKMDORLAR
Ayollar superligasi haqida gap ketganda, yillar davomida tilga olinadigan bir ibora bor: “katta to‘rtlik”. Arsenal, Chelsea, Manchester City va Manchester United. Maydonda bu to‘rtlik so‘nggi o‘n yillikda deyarli barcha ichki sovrinlarni yig‘ib oldi. Lekin hisob-kitob daftarlarini ochsangiz, rasm butunlay boshqacha.
Moliyaviy ma’noda WSLda aslida faqat “katta ikki” bo‘lgan: Arsenal va Chelsea.
London klublari – qolganlar soyasida
So‘nggi sakkiz mavsumlik moliyaviy hisobotlar shuni ko‘rsatadiki, Londonning ikki grandi ligani nafaqat natijalar, balki pul oqimi bo‘yicha ham egallab olgan. 2024-25-yilgi ko‘rsatkichlarga ko‘ra, Arsenal va Chelsea birgalikda qolgan barcha WSL klublaridan ko‘proq daromad qilgan. Ularning ish haqi fondi ham raqobatchilardan uzoqlashib ketgan.
Arsenal va Chelsea – bu darajada. Qolganlar esa ularni quvib yetishga urinayotgan, ammo ko‘pincha minusda qolayotgan ta’qibchilar.
Ligada boshqa tendensiya ham yaqqol: daromadlar tez o‘smoqda. Xarajatlar undan ham tez. Va bu tafovutni yopib turayotgan yagona kuch – klublar egalari. 2017-yilda liga qishki taqvimga o‘tgandan beri mavjud bo‘lgan ma’lumotlarni jamlasak, WSL klublari soliqlardan keyingi umumiy yo‘qotishlari 111 million funtdan oshgan.
Bu raqamlar orqasida esa turli yo‘l tanlagan klublarning butunlay boshqa-boshqa strategiyalari yashirin.
Manchester United: foyda qilayotgan yagona istisno
Shu umumiy manzarada bitta klub qolganlardan keskin ajralib turadi. Manchester United. 2018-yil yozida ayollar jamoasini qayta yo‘lga qo‘yganidan beri klub 1,34 million funt atrofida sof foyda ko‘rsatgan.
Bu WSL uchun g‘ayrioddiy holat.
Xuddi shu davrda Chelsea 36 million funtdan ortiq yo‘qotish qayd etgan. Brighton & Hove Albion, Leicester City, Manchester City va Tottenham Hotspur ham shu yillar ichida sakkiz xonali minuslarga tushib ketgan.
United esa boshqa yo‘l tanladi. Ular bu yozda ochiq aytdi: strategiya – yoshlarga tayanish, uzoq muddatli loyiha qurish, transfer bozoridagi hozirgi darajadagi xarajatlarni barqaror deb hisoblamaslik. Qisqa yo‘l emas, marafon.
Bu yondashuv 2022-23-mavsumda o‘zini ko‘rsatdi. O‘sha payt United chempionlikni oxirgi turda boy berib, ikkinchi o‘rinda qoldi, lekin ish haqi fondi daromadining yarmidan ham kamini tashkil etgan. Xuddi o‘sha mavsumda Manchester City, Tottenham va Brighton ish haqi uchun daromadidan ko‘proq sarflagan.
Bu faqat ayollar futboliga xos holat emas. Deloitte hisobotiga ko‘ra, 2024-25-yilda Championshipdagi 13 ta erkaklar klubi ish haqi uchun daromadidan ko‘proq pul to‘lagan, liganing umumiy ish haqi fondi 900 million funtdan oshib, daromadning 96 foiziga yetgan.
Ya’ni, “daromaddan ko‘proq maosh” modeli futbolning ko‘plab qatlamlarida odatiy bo‘lib ulgurgan. United hozircha kam sonli qarshilik ko‘rsatayotganlardan.
Maoshlar portlashi va Arsenalning stadion inqilobi
WSL elita futbolchilari ish haqlari so‘nggi yillarda portlab ketdi. 2019-yildan 2025-yilgacha ligadagi o‘rtacha maoshlar qariyb to‘rt barobar oshgan.
Daromadlar ham keskin ko‘tarildi, ayniqsa stadion kassalari hisobiga. Eng yorqin misol – Arsenal. To‘qqiz yil avval klubning bir mavsumlik matchday daromadi atigi 45 ming funt atrofida bo‘lgan. 2024-25-yilga kelib bu ko‘rsatkich qariyb 6 million funtga chiqdi. Bu nafaqat sport, balki brend va auditoriya o‘sishining ham aniq ko‘rsatkichi.
Liganing o‘rtacha raqamlariga nazar tashlasak, 2023-24 va 2024-25-mavsumlar oralig‘ida ish haqi fondi 28,2 foizga oshgan. Shu davrda soliqlardan keyingi yo‘qotishlar esa 53 foizdan ko‘proqqa sakragan. Bu sakrashning katta qismi Chelsea bilan bog‘liq: klub 2024-25-yilda o‘zining sobiq uyi Kingsmeadowni ota-onalik klubdan qariyb 12 million funt evaziga sotib oldi.
Bu qaror sport nuqtayi nazaridan ham, moliyaviy jihatdan ham jasoratli qadam. Ammo balansda bu – og‘ir yuk.
Chelsea va Arsenal: boshqacha liga
2024-25-mavsumni ketma-ket oltinchi marta chempion sifatida yakunlagan Chelsea ish haqi bo‘yicha ham boshqalardan ancha oldinda. Ularning ish haqi fondi WSLda sakkizinchi o‘rinni egallagan Evertonnikidan besh barobardan ko‘proq. Manchester Unitednikidan esa qariyb uch barobar katta.
Ligada 10 million funtdan yuqori ish haqi fondiga ega bo‘lgan boshqa yagona klub – Arsenal. Londonning ikkala grandi ham daromad bo‘yicha Manchester klublarini qariyb ikki barobar ortda qoldirgan.
Bu moliyaviy ustunlik transfer bozorida ham yaqqol sezildi. 2025-yil yozida Arsenal Kanada vingeri Olivia Smith uchun 1 million funtlik to‘siqni buzib o‘tdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Chelsea ham Alyssa Thompson transferi bilan shu raqamni takrorladi.
Bu ikki bitim WSL tarixida yangi bosqichni belgilab berdi: endi millionlik transferlar – istisno emas, balki yo‘lning boshlanishi.
Agentlar, komissiyalar va chuqurlashayotgan tafovut
Futbol assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, WSLda agentlarga to‘lanadigan komissiyalar bir yil ichida 75 foizga oshgan. Chelsea bu borada ham peshqadam – o‘tgan mavsumda ular agentlarga 1 million funtdan ko‘proq to‘lagan.
Poydevor pastida esa butunlay boshqa raqamlar. 2025-26-mavsumni 10-o‘rinda yakunlagan West Ham agentlarga atigi 97 ming funt sarflagan. Ligani tark etgan Leicester esa Chelsea to‘lagan summaning o‘ndan biridan ham kamini to‘lagan.
Bu tafovutlar faqat bir mavsumlik emas. Ular struktura darajasida chuqurlashib bormoqda.
London City Lionesses: yangi kuchmi yoki moliyaviy xavfmi?
WSL ufqida yangi ism paydo bo‘ldi: London City Lionesses. Ularning 2024-25-yilgi ish haqi fondi ochiqlanmagan, lekin bitta raqam hammasini aytib turibdi: 10,6 million funtlik operatsion yo‘qotish. Bu – atigi 902 ming funtlik daromaddan o‘n barobar ko‘p minus.
Shu fon da ular ikkinchi pog‘onadan WSLga ko‘tarildi. Va bu hali transfer bozoridagi eng shov-shuvli qadamlaridan oldingi davr edi. So‘nggi uchta transfer oynasida klub sobiq Ballon d’Or sohibi Alexia Putellasni olib kelish bilan butun Yevropa futbolining e’tiborini o‘ziga qaratdi.
Savol tug‘iladi: bu yondashuv ulardan yangi superklub yasaydimi yoki moliyaviy xavfli tajribaga aylanadimi?
Yangi qoidalar, yangi xavf zonasi
Endi esa WSL 2026-27-mavsum oldidan tamoman yangi o‘yin qoidalariga tayyorlanmoqda. Bu mavsumdan boshlab ish haqi fondi bo‘yicha cheklovlar real jazoga ega bo‘ladi. Qoidaga ko‘ra, klub futbolchi ish haqi uchun “daromadining 80 foizi va ustiga egalarining qo‘shimcha 4 million funtgacha bo‘lgan badali”dan ortiq sarflasa, ochkolar olib qo‘yilishi mumkin.
Bu shunchaki texnik reglament emas. Bu – liganing kelajagini belgilab berishi mumkin bo‘lgan chiziq.
Arsenal va Chelsea singari daromad bazasi keng klublar bu cheklovlarni nisbatan osonroq boshqarishi mumkin. Manchester United moliyaviy intizomni allaqachon odatga aylantirgan. London City Lionesses esa xavf bilan raqsga tushmoqda.
Endi savol shunday: 2026-27-mavsumda WSL jadvalini ko‘proq maydondagi gollar belgilaydimi yoki balans varag‘idagi raqamlar?
