Rajoy va Ispaniya finali: futbol va siyosat mojarosi
Ispaniya jahon chempionati finaliga chiqqan kecha mamlakat bo‘ylab hali shodiyonalar tugamagan edi, Mariano Rajoy esa allaqachon qalamga yopishdi. Sobiq bosh vazir “El Debate” dagi ustuniga yana qaytdi va yangi maqolasiga hazilomuz, ammo tishli sarlavha qo‘ydi: “Hazil tuyg‘usini yo‘qotmaslik kerak”.
U matnni maydondan boshlaydi. Luis de la Fuente va uning jamoasini maqtaydi, jamoaviy ruhni ko‘klarga ko‘taradi. Ammo ko‘p o‘tmay, to‘p siyosat maydoniga o‘tadi. Shu yerda u Pedro Sánchezga ingichka, lekin aniq zarba beradi: Ispaniya g‘alaba qozonishini istashini, “eng yaxshi jamoa emas, aynan Ispaniya yutsin” deb ta’kidlaydi. Bu ibora bosh vazirning avvalgi maqoladan keyin unga yo‘llagan xabari ustidan ochiqcha ishora edi.
Maqola ohiri esa Rajoyning butun mojaroda tutgan pozitsiyasini bir jumlada jamlaydi: “Meni allaqachon bilasiz, qanday o‘ylashimni ham. ¡Viva España! Yana bir bor yutdik”. U ortga chekinishni o‘ylamayapti. Aksincha, bahsni davom ettirishdan zavq olayotgandek.
“Fransuz bo‘lmagan” Fransiya va portlagan ibora
Bu mojaro Ispaniyaning Belgiya ustidan chorak finaldagi g‘alabasidan keyin boshlangan edi. O‘sha payt Rajoy Fransiya terma jamoasini “juda yuqori saviyadagi jamoa”, deb ta’riflab, orqasidan hal qiluvchi jumlani qo‘shdi: “lekin fransuz futbolchilarisiz”.
Shu ibora hammasini portlatdi. U Kylian Mbappé, Ousmane Dembélé yoki Michael Olise kabi futbolchilarning fransuzligiga shubha sifatida qabul qilindi. Ularning ota-onalari Kamerun, Mali, Kongo kabi mamlakatlardan, ammo o‘zlari Fransiyada tug‘ilgan yoki shu yerda fuqarolik olgan. Fransiya elchixonasi raqamlarni stolga qo‘ydi: 26 futbolchidan 23 nafari Fransiya hududida tug‘ilgan. Sánchez hukumati va bir qator fransuz vazirlari bu so‘zlarni ksenofobik, deb atadi.
Ispaniya hukumati javobi keskin bo‘ldi. Pedro Sánchez sobiq bosh vazirni “Ispaniyani sharmanda qilgan”likda aybladi. Tashqi ishlar vaziri José Manuel Albares esa fransuz hamkasbiga Rajoyning maqolasi “ispanlarning ko‘pchilik kayfiyatini aks ettirmasligini” aytib, masofani aniq chizdi. Hukumat matbuot kotibi Elma Saiz esa PP siyosatchisini so‘zlari uchun uzr so‘ramagani bois tanqid qildi.
Shu bilan bahs siyosiy maydonda qizib ketdi. Endi esa u sport sahnasiga ham kirib borgan.
Yamal jim turdi, futbol gapirdi
Mojaro Ispaniya kiyinish xonasigacha yetib bordi. Yarim final arafasida Lamine Yamalga Rajoyning gaplari haqida savol berishdi. Marokashlik otadan va Ekvatorial Gvineya onadan tug‘ilgan yulduz siyosiy jangga aralashishni istamadi. U futbolni ijtimoiy birlashuv vositasi sifatida ko‘rsatishni tanladi. Ispaniya va Fransiyani integratsiya borasida yaxshi namuna sifatida tilga oldi.
Yamalning javobi qisqa, lekin aniq edi: to‘p siyosatdan ustun. Ammo bahs baribir to‘xtamadi.
Dembélé, Senegal va eski tanish bahs
Rajoyning nishoniga tushgan futbolchilardan biri – Ousmane Dembélé. Uning ildizlari Senegal va Mavritaniyaga borib taqaladi. Fransiya terma jamoasining kelib chiqishi atrofidagi bahs esa Rajoydan ancha oldin boshlangan.
16 iyun kuni bo‘lib o‘tgan Fransiya – Senegal uchrashuvidan avval Senegal Milliy Assambleyasi prezidenti Ousmane Sonko fransuz jamoasi tarkibi haqida juda o‘xshash fikrlar bildirgan edi. Ammo o‘shanda bunday darajadagi xalqaro shov-shuv yuzaga kelmadi. Bir xil mazmundagi so‘zlar, lekin mutlaqo boshqa rezonans. Siyosiy kontekst, jahon chempionati bosimi va Ispaniya ichki tortishuvlari bu safar olovni kuchaytirdi.
Marokash federatsiyasi va “Lamine Jamel” iborasi
Milliy terma jamoalar kimligi atrofidagi bahs faqat Fransiyaga tegishli emas. Marokash futbol federatsiyasi prezidenti Fouzi Lekjaa ham shu olovga o‘z tomchisini qo‘shdi. U “Onze Mondial” jurnaliga bergan intervyusida Lamine Yamal va uning Ispaniyani tanlagan qarori haqida gapirdi.
Lekjaa federatsiya hech qachon futbolchining tanlovini hurmatsizlik bilan qabul qilmaganini, u yoki uning oilasiga bo‘lgan munosabat o‘zgarmaganini ta’kidladi. Lekin bitta jumlasi alohida ajralib chiqdi va ko‘pchilik uni yashirin malomat sifatida qabul qildi: “Lamine Jamel. Men Jamel ismli birorta ispaniyalikni bilmayman”.
Bu ibora Yamalning “ispanligi”ni shubha ostiga qo‘yish sifatida talqin qilindi. Marokash tomoni rasmiy ravishda bosim bo‘lmagani, tanlov hurmat qilingani haqida gapiradi, lekin satr orasidagi ohang boshqa.
Futbol, pasport va siyosatning xavfli chizig‘i
Ispaniya final sari borayotgan bir paytda, maydondagi pressingdan ham ko‘ra kuchliroq bosim siyosiy frontda sezilmoqda. Rajoy ustuni birgina ibora bilan futbol, fuqarolik va milliy identitetni bitta qozonga tashlab yubordi. Sánchez hukumati esa bu qozon qaynashini to‘xtatishga urinmoqda.
Savol ochiq qolmoqda: jahon chempionati finalida gap faqat taktikalar va gollar haqida bo‘ladimi yoki pasportlar, familiyalar va ildizlar ham yana bir bor markazga chiqadimi?
