Matthew Brennan velosportdagi xavfsizlik inqirozini tanqid qildi

Britaniyalik yosh poygachi Matthew Brennan velosportda xavfsizlik bo‘yicha real choralar ko‘rilmayotganini keskin tanqid qildi. Uning og‘riqli so‘zlari 19 yoshida hayotdan ko‘z yumgan Fin Tarling dafn marosimidan keyin yangradi.

Tarling 14-avgust kuni Volta a Portugal bosqichida, yopiq yo‘lga tasodifan kirib qolgan furgon bilan yuqori tezlikda to‘qnashib, halok bo‘lgandi. Payshanba kuni Aberystwyth shahrida o‘tgan dafn marosimi sport uchun og‘ir lahza bo‘ldi, ammo Brennan nazarida, poygalar olamida xulosa chiqarish hamon kechikmoqda.

“Shunday noyob insonni yo‘qotdik – va baribir hech narsa bo‘lmadi”

21 yoshli Brennan, hozirda niderlandiyalik Visma-Lease a Bike jamoasi sharafini himoya qiladi. U BBC Sport’ga bergan intervyusida ichidagi alamni yashirmadi.

U do‘sti bilan Tarlingning dafn marosimini onlayn kuzatar ekan, bir fikrni qayta-qayta o‘ylagan:

“Bu juda qayg‘uli voqea. Kecha dafn marosimini tomosha qilar ekanmiz, do‘stimga aytdim: ‘Shunchalik noyob insonni yo‘qotdik, eng achinarlisi – baribir hech narsa o‘zgarmadi’,” – deydi u.

So‘ngra ohang keskinlashadi: “Menimcha, bu sharmandalik. Kimdir, qayerdadir, tashkilot ichida: ‘Bu boshqa hech qachon takrorlanmasligi kerak’, deb turishi kerak edi. Aksincha, dunyo odatdagidek davom etayotgandek. Hech narsa o‘zgarmadi, ayrim poygalarda hali ham mashinalar yo‘lga kirib kelmoqda”.

So‘nggi uch yil ichida yo‘l poygalari davomida olti nafar velosportchi halok bo‘ldi. Amerikalik Ezra Caudell esa Philadelphia Cycling Classic musobaqasidagi halokatdan so‘ng “ko‘p tizimli shikastlanish” tashxisi bilan shifoxonada og‘ir ahvolda yotibdi. Statistikadan ko‘ra, bu alohida fojealar emas, tizimli muammo alomatlari.

Mustaqil nazorat talabi

Brennan yaqinda uch haftalik Vuelta a Espana’da besh bosqichni qo‘lga kiritdi. Bunday natija uni pelotondagi eng yorqin iste’dodlardan biriga aylantirdi, ammo u g‘alabalar fonida ham xavfsizlik mavzusini chetlab o‘tmayapti.

“Do‘stingizni yo‘qotasiz va baribir hech narsa o‘zgarmasa – bu haqiqatdan ham dahshatli”, – deydi u.

Brennan nazarida, muammo faqat alohida poyga tashkilotchilarida emas. U sportning oliy boshqaruv tizimini ham ochiq tanqid qiladi.

“Menimcha, yirik tashkilotlar va UCI nimani o‘zgartirishlari, xavfsizlikni qanday oshirishlari kerakligini jiddiy ko‘rib chiqishlari zarur”, – deydi u.

Uning taklifi aniq: mustaqil, bosimdan xoli, faqat xavfsizlik uchun javobgar bo‘lgan tuzilma zarur.

“Shaxsan fikrimcha, UCI va boshqa tashkilotlarni juda qat’iy qoidalarga rioya etishga majbur qiladigan, ularni javobgar tutadigan mustaqil tashkilot bo‘lishi kerak. Bu qoidalar sportchining xavfsizligini mutlaq ustuvor vazifa sifatida belgilashi shart”.

UCI bu tanqidlarga izoh berishi uchun BBC Sport murojaat qilgan, ammo hozircha rasmiy munosabat bildirilgani yo‘q.

Katta tur xavfsiz, kichik poygalarda esa xavf hanuz yuqori

UCI yaqinda barcha poygalarda GPS-trekerlar joriy etish taklifini ilgari surdi. Maqsad – har bir sportchining aniq joylashuvini doimiy nazorat qilish. Bu texnologiya halokat paytida tezkor reaksiya imkonini oshirishi mumkin, ammo Brennan tilga olayotgan muammo bundan kengroq.

Eng yirik poygalar – masalan, uch haftalik Tour de France – odatda xavfsizlik bo‘yicha nisbatan yaxshi obro‘ga ega. Bunga sabab – kun bo‘yi amalda to‘liq yo‘l yopilishi, keng ko‘lamli xavfsizlik choralari, yirik byudjetlar.

Ammo tizim pastroq pog‘onaga tushgan sari manzara o‘zgaradi. Volta a Portugal yoki Tour of Britain kabi musobaqalar “rolling roadblock” tizimidan foydalanadi: politsiya va rasmiy mashinalar peloton oldi va ortidan yurib, yo‘lni vaqtincha to‘sib boradi. Bu arzonroq, lekin xavfliroq model.

Uchinchi toifali Volta a Portugal kabi poygalar teletranslyatsiya huquqlarini ham yuqori narxda sota olmaydi. Natijada byudjet qisqaradi, yo‘lni to‘liq yopish o‘rniga “tejamkor” yechimlar izlanadi. Aynan shunday sharoitda Tarling hayotdan ko‘z yumdi.

Issiq, televideniye va chegaradan o‘tgan talablar

Brennan bu mavzuda faqat yo‘l yopilishi yoki mashina oqimi bilan cheklanmaydi. Uningcha, sport o‘zi o‘zgarib bormoqda, tashqi bosimlar esa xavfni yanada oshiryapti.

“Bizda juda katta tashqi omillar bor, masalan, televideniye… Bu juda ulkan omil”, – deydi u.

Vuelta a Espana misolini eslar ekan, u bir savolni o‘rtaga tashlaydi: nega 44 daraja issiqda poyga starti erta tongga ko‘chirilmaydi?

“Masalan, Ispaniyadagi poygalar. Startni soat 09:00 ga surish o‘rniga, biz soat 15:00 da, quyosh eng qizigan paytda poygaga chiqamiz”, – deydi Brennan.

Bu faqat noqulaylik emas, salomatlik uchun bevosita xavf. Issiq urishi, hushdan ketish, yiqilishlar – bularning bari real tahdid. Efir va reytinglar esa, Brennan fikricha, ko‘pincha sportchining organizmiga tushayotgan yukdan ustun qo‘yilmoqda.

Shu nuqtada u yana o‘z g‘oyasiga qaytadi: mustaqil, hech kimga qaram bo‘lmagan xavfsizlik instituti.

“Jamoalarga aniq ayta oladigan, ‘bu sharoit xavfsiz’, yoki ‘bu narsani o‘zgartirish kerak’ deb qat’iy xulosa bera oladigan mustaqil tashkilot sport uchun katta foyda keltiradi. Va, umid qilamanki, Jahon chempionatida Muriel Furrer bilan bo‘lgan fojea, Fin bilan sodir bo‘lgan hodisa va sportimizdagi boshqa shunday achchiq voqealar takrorlanishini to‘xtatishga yordam beradi”.

Velosport so‘nggi yillarda tezlashdi, global ommaviylashdi, iqtisodiy jihatdan kuchaydi. Savol esa ochiq qolmoqda: bu o‘sish chog‘ida peloton ichidagi inson hayoti qanchalik qadrlanmoqda – va kim nihoyat “yetar” deb aytadi?