Jahon futboli chizig‘i yorilmoqda: FIFA va UEFA o‘rtasidagi to‘qnashuv

Futbol maydonida navbatdagi final emas, balki ochiqdan-ochiq siyosiy jang boshlanmoqda. 1904 yildan beri global o‘yinni boshqarib kelayotgan FIFA ilk bor shunchalik keskin qarshilikka duch kelyapti: Jahon chempionati ulushlarini xususiy investorlar qo‘liga berish rejasi butun tizimni titratib yubordi.

Gianni Infantino boshchiligidagi taklif bir kunda paydo bo‘ldi, lekin bir necha kun ichida futbol olamini ikkiga bo‘lib tashladi. Bayramona kayfiyatda yakunlangan World Cup 2026’dan keyin endi gap bo‘linish, boykot, iste’folar va ochiq bayonotlar haqida ketmoqda.

Infantino rejasi: Jahon chempionati ulushlari sotuvda

FIFA 1930 yildan beri Jahon chempionatini to‘rt yilda bir o‘tkazadi. Turnir 13 jamoa bilan boshlangan bo‘lsa, World Cup 2026’da 48 terma jamoa qatnashdi, 2030 uchun esa son 64 tagacha oshishi ehtimoli tilga olinmoqda.

Shu fon ortida seshanba kuni Infantino yangi, keskin rejasini ochdi: World Cup va FIFA Club World Cup kabi musobaqalarda kam ulushli paketlarni xususiy investorlar qo‘liga berish. Markazda – bitta investitsiya firmasi, uning vazifasi esa – xususiy kapitalni jalb qilish.

Kutilayotgan asosiy figurant – Thrive Capital asoschisi Joshua Kushner. U Thrive Eternal nomli fond orqali investorlar guruhiga boshchilik qilishi kerakligi aytildi. Joshua – AQSh sobiq prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.

Infantino FIFA tarkibidagi 211 federatsiyaga aniq muddat qo‘ydi: 19 sentyabrgacha taklifni qo‘llab-quvvatlash yoki rad etish.

UEFA zarbasi: “World Cup sotilmaydi”

Javob uzoq kuttirmadi. Eng katta va eng kuchli konfederatsiya – UEFA payshanba kuni shunchaki norozilik bildirmadi, balki to‘liq boykot bilan tahdid qildi.

Shveysariyada joylashgan, FIFA bilan bir mamlakatda qarorgohga ega UEFA’ning 55 a’zosi bir ovozdan qaror qabul qildi: agar xususiy investorlar uchun ulush sotish rejasi bekor qilinmasa, FIFA musobaqalarida qatnashmaslik masalasi kun tartibidan tushmaydi.

Ularning bayonoti ohangi yumshoq emas edi. Ular bu tashabbusni “yashirincha o‘ylab topilgan, mas’uliyatsiz va himoya qilib bo‘lmaydigan” deb atadi.

Bayonotdagi eng keskin jumla esa shunday yangradi: Jahon chempionati – “investitsiya mahsuloti” emas. U avlodlar davomida futbolchilar, terma jamoalar va butun qit’alardagi muxlislar tomonidan yaratilgan meros. “Hech bir qismi xususiy investorlar qo‘liga berilmasligi kerak. World Cup sotilmaydi”.

Bu nafaqat siyosiy signal, balki ochiq front ochish edi.

CONCACAF va AFC: qat’iy “yo‘q”, lekin boykotsiz

Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi CONCACAF ham payshanba kuni FIFA rejasini rad etdi. Biroq ular UEFA kabi boykot kartasini darhol o‘ynamadi.

41 a’zoli tashkilot “jarayonning shaffof emasligi, muddatning qisqaligi va FIFA ichki organlarida to‘liq muhokama bo‘lmagani”dan jiddiy xavotir bildirdi. Ularning bayonotida bir jumla alohida ajralib turdi: “Kuzatuvlar yanada kattaroq shaffoflik va to‘g‘ri boshqaruv zarurligini yana bir bor ko‘rsatdi”.

Osiyo futboli ham jim qolmadi. Asian Football Confederation (AFC) UEFA va CONCACAF pozitsiyalarini qo‘llab-quvvatladi, lekin ular ham hozircha boykot haqida ovoz bermadi.

AFC bayonoti ohangida ogohlantiruvchi sovuqlik bor edi: “FIFA World Cup boykoti ehtimoli jamoatchilik muhokamasiga chiqib qolganining o‘zi o‘yin kelajagi haqida qayg‘uradigan har bir insonni tashvishga solishi kerak. Futbol bunday holatga tushmasligi kerak edi”.

Bu so‘zlar – nafaqat rejaga, balki FIFA boshqaruv uslubiga ham ishora.

Qo‘llab-quvvatlovchilar qayerda?

Hozircha bu reja atrofida ochiqcha “ha” degan biror konfederatsiya yo‘q. FIFA esa hanuz birinchi yirik tarafdorni kutyapti.

Mexican Football Federation (FMF) ehtiyotkor yo‘lni tanladi. Ular FIFA taklifini o‘rganib chiqishini, qo‘shimcha ma’lumot va hujjatlar kutayotganini ma’lum qildi. FMF qarorni “Meksika futboli rivojiga eng ko‘p foyda keltiradigan variant” asosida qabul qilishini aytdi. Lekin ular CONCACAFning rad qarorini ochiqcha qo‘llab-quvvatlash yoki rad etishdan tiyildi.

Shu paytgacha – FIFA rejasini ochiq himoya qilgan birorta yirik tashkilot yo‘q.

Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya jim. Hozircha

Konfederation of African Football (CAF), South American Football Confederation (CONMEBOL) va Oceania Football Confederation (OFC) hali rasmiy pozitsiyasini e’lon qilgani yo‘q.

Qaysi sanada ovoz berishlari ham ma’lum emas. Lekin global muhit shunchalik keskinlashganki, ularning har bir bayonoti endi oddiy texnik qaror emas, balki siyosiy deklaratsiya sifatida qabul qilinadi.

FIFA javobi: ayb matbuotdami?

FIFA ortga chekinmadi. Aksincha, tanqid to‘lqiniga javoban tashkilot aybni matbuot zimmasiga yuklashga urinib, rejasini davom ettirishini ma’lum qildi.

“Rejalashtirilgan maslahatlashuv jarayonimiz noto‘g‘ri media xabarlari tufayli izdan chiqdi”, deyiladi FIFAning juma tongida tarqatilgan bayonotida. “Har bir a’zo faktlarga asoslangan holda ovoz berishi uchun bu maslahatlashuv jarayonini davom ettiramiz”.

Ammo bir haqiqat ko‘rinib turibdi: 211 a’zodan sezilarli qismi, ayniqsa eng qudratli konfederatsiyalar, ochiq qarshi chiqdi. Shunday sharoitda Infantino rejasini o‘tkazish – siyosiy o‘yin emas, deyarli imkonsiz missiyaga o‘xshay boshladi.

Infantino uchun eng og‘ir zarba: eng yaqin maslahatchining ketishi

Bosimni yanada kuchaytirgan voqea juma kuni yuz berdi. FIFA prezidenti Gianni Infantino’ning eng yaqin maslahatchilaridan biri bo‘lgan Carlos Cordeiro iste’fo berdi.

Infantino uni 2026 World Cup bo‘yicha White House Task Force tarkibida FIFA vakili sifatida shaxsan tanlagan edi. Endi esa Cordeiro nafaqat ketdi, balki boshqa yuqori lavozimli xodimlarni ham o‘z fikrini ochiq aytishga chaqirdi. Bu esa ichkaridagi nizo darajasini oshkor qilib qo‘ydi.

AFC ham o‘z bayonotida FIFA boshqaruv uslubini qayta ko‘rib chiqishga chaqirdi. Ularning fikricha, taklif etilgan FFE (FIFA’ning xususiy investitsiya tuzilmasi) “keng qamrovli konsensus va birdamlikni ta’minlashi real emas”.

“Buning o‘rniga, bu tashabbus FIFA’ning maslahatlashuv va qaror qabul qilish jarayonlaridagi fundamental zaifliklarni ochib berdi. Endi bu zaifliklarni bartaraf etish kerak”, deyiladi AFC bayonotida.

Bayonot yakunidagi jumla esa alohida og‘irlikka ega: “Shunga ko‘ra, AFC FIFA’ni o‘z boshqaruv va qaror qabul qilish tizimini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishga chaqiradi”. Bu – oddiy tavsiya emas, balki prezidentlik uchun siyosiy ogohlantirishga o‘xshaydi.

Vaqt tig‘dek: sentyabr, Polsha va Rabat

Bu inqiroz fonida uchta sana alohida ajralib turibdi.

Birinchisi – 19 sentyabr. Infantino aynan shu muddatgacha federatsiyalardan taklifni qo‘llab-quvvatlashni kutyapti. Agar UEFA o‘z boykot tahdididan qaytmasa, bu sana futbol siyosatidagi burilish nuqtasiga aylanishi mumkin.

Ikkinchi muhim nuqta – navbatdagi FIFA musobaqasi. FIFA Under-20 Women’s World Cup 2026 kelasi oy Polshada start olishi kerak. Polish Football Association (PZPN) juma kuni jamoalar turnirdan voz kechgani haqida hech qanday ma’lumot olmaganini bildirdi.

“Women’s U-20 World Cup bo‘yicha tayyorgarliklar avval belgilangan reja bo‘yicha ketmoqda va yakuniy bosqichga kirgan”, deya ma’lum qildi PZPN.

Demak, hozircha maydonda hech narsa o‘zgarmagandek. Ammo sahna ortida – bo‘linish tobora chuqurlashmoqda.

Uchinchi sana – FIFA prezidentligi uchun kurash. World Cup 2026 muvaffaqiyatli o‘tgach, Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi va yakuniy muddatga deyarli raqibsiz qayta saylanadi, degan tasavvur kuchli edi.

Endi esa manzara butunlay boshqa.

FIFA nomzodlar uchun 18 noyabrni oxirgi muddat qilib belgilagan. 211 a’zolik ovoz berish marosimi esa kelasi yil mart oyida Rabat shahrida o‘tadi. Bu safar byulletenlarda faqat bitta ism bo‘lishiga hech kim ishonch bilan qaray olmayapti.

Savol shunday: 56 yoshli, Shveysariyada italiyalik muhojirlar oilasida tug‘ilgan Gianni Infantino shu bo‘hrondan omon chiqib, yana bir muddatga yetib boradimi? Yoki Jahon chempionati atrofidagi bu mojaro uning o‘zi kabi FIFA tarixini ham yangi davrga majburan olib kiradimi?