Infantino va Jahon chempionati atrofidagi siyosiy mojaro

Gianni Infantino FIFA tepasiga kelganidan beri ko‘p bo‘ron ko‘rdi. Lekin hozirgi vaziyat boshqacha. Bu safar bahs maydonda emas, Jahon chempionatining yuragi – uning tijoriy tuzilmasi ustida ketmoqda. Va bu bahs prezidentlik davrining eng xavfli sinoviga aylanmoqda.

Xususiy kapital eshigi ochilgach, portlagan mojaro

Mo‘jizaviy daromad manbai sifatida ko‘riladigan Jahon chempionati atrofida yangi reja paydo bo‘ldi: FIFA Forward Enterprise deb nomlangan alohida tijoriy tuzilma tashkil etish g‘oyasi. Rejaga ko‘ra, eng qimmat aktivlar – translyatsiya huquqlari, homiylik shartnomalari va boshqa tijoriy resurslar – aynan shu yangi tuzilma qo‘liga o‘tishi kerak edi.

Eng bahsli nuqta ham shu yerda. Kompaniyaning 20 foiz ulushi sotilishi, butun loyiha esa qariyb 20 milliard dollar atrofida baholanishi tilga olinmoqda. Potensial asosiy investor sifatida Joshua Kushner asos solgan Thrive Eternal nomi atrofida ham shov-shuv kuchaydi.

Infantino bu tashabbusni futbol rivojiga qo‘shimcha mablag‘ topish, a’zo assotsiatsiyalarni yanada ko‘proq moliyaviy qo‘llab-quvvatlash yo‘li sifatida himoya qilmoqda. Uning talqinida, bu – FIFA uchun yangi daromad ufqlari.

Ammo boshqa tomonda qo‘rquv kuchli: xususiy kapital Jahon chempionatiga ta’sir o‘tkaza boshlasa-chi? Futbol tarixidagi eng muhim turnirlarning biri ustidan qarorlar endi investorlar kayfiyatiga bog‘lanib qolsa-chi?

Savollar ko‘paygani sayin, qarshilik ham keskinlashdi.

UEFA qo‘ng‘irog‘i va global qarshilik

Evropaning bosh shtabi – UEFA bu rejani eshitishi bilan favqulodda uchrashuv o‘tkazdi. Ularning pozitsiyasi qat’iy: Jahon chempionati hech qanday shaklda xususiy mulk ta’siri ostiga tushmasligi kerak. Gap faqat pulda emas, sport suverenitetida.

Shu bilan bir paytda boshqa konfederatsiyalar ham jim o‘tirmadi. CONCACAF, Osiyo futbol konfederatsiyasi – barchasi turli ohangda bo‘lsa-da, xavotirini bildirdi. Savol bitta: FIFA o‘zining eng yirik brendini bozor qo‘liga qanchaga qadar topshirishi mumkin?

Bosim faqat tashqaridan emas, ichkaridan ham kuchaya boshladi.

Ichki doira yorila boshladi

Infantino yillar davomida FIFA ichida mustahkam hokimiyat piramidasini barpo etgandek ko‘ringan edi. Endi esa aynan shu piramidaning yuqori qavatlaridan darzlar chiqmoqda.

Birinchi jiddiy zarbalardan biri Carlos Cordeiro tomonidan keldi. Sobiq US Soccer prezidenti, Infantino maslahatchilaridan biri bo‘lgan Cordeiro bu loyihadan ochiqcha uzoqlashdi. U FIFA allaqachon katta moliyaviy zaxiralarga ega ekanini eslatib, tashqi investorlar nima uchun kerakligini savol ostiga qo‘ydi.

Keyin esa, yanada og‘irroq tanqid – Kevin Lamourdan. FIFA bosh operatsion direktori, Infantino bilan uzoq yillik hamkorlik tarixiga ega shaxs, loyihani ichkaridan keskin savolga tutdi. Uning da’vosiga ko‘ra, na FIFA xodimlari, na mansabdorlar, na konfederatsiyalar, na boshqa manfaatdor tomonlar loyiha tafsilotlaridan yetarlicha xabardor qilingan.

Lamour buni shunchaki kommunikatsion xato emas, balki tashkilot ichidagi shaffoflik, qaror qabul qilish tartibi va boshqaruv madaniyati bo‘yicha chuqurroq muammolarning belgisi sifatida ko‘rsatdi.

Shu paytdan boshlab, gap faqat bitta tijoriy bitim haqida emas, FIFA boshqaruv uslubi haqida ketayotganini anglash qiyin emasdi.

Siyosiy bosim va eski bahslarning qaytishi

Mojaro futbol chegarasidan oshib ketdi. Turli mamlakat siyosatchilari ham Infantino qarorini qayta ko‘rib chiqishga chaqira boshladi. FIFA allaqachon siyosatdan yiroq emasligi haqidagi bahslar yana jonlandi.

Infantino avval ham siyosiy jarayonlarga aralashganlik ayblovlari, 2026 yilgi Jahon chempionati bilan bog‘liq qarorlari uchun tanqid ostida qolgan edi. Endi esa bu yangi mojaro avvalgi e’tirozlarni yana yuzaga chiqardi.

Shunga qaramay, FIFA prezidenti orqaga chekingani yo‘q. U na iste’fo berdi, na bunday niyat borligini bildirdi. Ammo yuqorida havo ancha o‘zgargan.

Grafström soyadagi figura bo‘lib qoladimi?

E’tibor endi yana bir muhim ismga qaratilmoqda: FIFA Bosh kotibi Mattias Grafström. U uzoq vaqt davomida Infantinoning eng yaqin hamkorlaridan biri sifatida ko‘rilgan. Hozir esa ular orasidagi masofa ortib borayotgani haqida xabarlar ko‘paygan.

Kuluarlarda Grafström kelajakdagi ehtimoliy rahbariyat o‘zgarishida muhim figura bo‘lishi mumkinligi haqida gap-so‘zlar yuribdi. Hozircha hech qanday rasmiy tashabbus yo‘q, lekin savol havoda osilib turibdi: agar tizim ichidan qarshilik kuchaysa, aynan u sahnaga chiqadimi?

FIFA kelajagi, ko‘rinib turibdiki, endi nafaqat Infantino g‘oyalariga, balki uning a’zo assotsiatsiyalar va yuqori lavozimli hamkorlar ishonchini qayta tiklash-qilmasligiga bog‘liq.

Mustahkam hokimiyat illyuziyasi tugayaptimi?

Yillar davomida Infantino FIFA ichida deyarli bahssiz yetakchi bo‘lib kelayotgandek ko‘ringan. Ammo Jahon chempionatining tijoriy ruhini xususiy kapital bilan bog‘lash rejasi bu tasavvurni sindirdi.

Endi sobiq ittifoqchilar uning qarorlarini ochiq tanqid qilmoqda. Konfederatsiyalar esa FIFA markaziy ofisidan kelayotgan har bir yangi tashabbusni sinchkovlik bilan tekshirishga o‘tdi.

Bu mojaro tezda yopilib ketadigandek emas. Savol ancha kattaroq: Jahon chempionati kelajakda kimga xizmat qiladi – futbol hamjamiyatiga yoki global investorlar kayfiyatiga?

Infantino uchun esa bu savolga beriladigan javob nafaqat merosini, balki prezidentlik kursisini ham belgilab berishi mumkin.