Gianni Infantino va UEFA isyoni: FIFA rejalari qanday muammolar keltirib chiqardi

Gianni Infantino o‘zining Ikar lahzasiga yetib keldi.

Bir necha kun avvalgina oshkor bo‘lgan reja — Jahon chempionati huquqlaridan ulush sotish g‘oyasi — allaqachon deyarli yakson bo‘lib bo‘ldi. Qog‘ozda hali tirikdek, amalda esa siyosiy jihatdan so‘yilib bo‘lingan loyiha.

Isyon: UEFA chizgan chiziq

UEFA sabr kosasini to‘ldirdi. Yevropa futbolining bosh tashkiloti a’zolari nomidan FIFA musobaqalarini boykot qilish bilan tahdid qildi — ta ki bu sxema butunlay bekor qilinmaguncha. Bu shunchaki norozilik bayonoti emas, balki siyosiy ultimatum.

Shu bilan to‘xtab qolmadi. Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtirgan Concacaf ham reja ustidan chiziq tortdi. Osiyo futbol konfederatsiyasi ham keskin qarshi chiqdi. Eng zarbali zarba esa ichkaridan keldi: Infantino’ning yaqin maslahatchilaridan biri, sobiq USSF prezidenti Carlos Cordeiro norozilik sifatida iste’fo berdi.

Bunday fon ostida FIFA hanuz ovozga qo‘yishni niyat qilayotgani haqida bayonot tarqatdi. Ammo bu kayfiyatda, bu darajadagi qarshilik bilan, hozirgi ko‘rinishida bu tashabbusning o‘tishi deyarli tasavvurga sig‘maydi.

Natijadan qat’i nazar, bu voqea allaqachon tarixga yozildi: haddan oshgan ishtaha, cheksizdek tuyulgan vakolatga suyanib, nihoyat quyoshga juda yaqin uchib borgan prezident obrazi sifatida.

“Biz buni matbuotdan bildik”

So‘nggi 48 soat ichida ko‘plab keskin gaplar aytildi, ammo eng mazmunlilaridan biri Germaniya futbol ittifoqi prezidenti Bernd Neuendorfga tegishli bo‘ldi. U Infantino rejalari haqida ilk bor ommaviy axborot vositalari orqali bilganini ma’lum qildi.

“Bu xabar bizni hayratga soldi, — dedi u Kicker nashriga. — Men ham FIFA Council a’zosiman — FIFA’ning eng yuqori organi — va bunday muhim qaror, bunday jarayon haqida oldindan xabardor bo‘lishimiz tabiiy edi. Ayniqsa, bu qadar uzoq muddatli va keng qamrovli loyiha bo‘lsa.”

FIFA Council — 37 a’zodan iborat, har bir qit’a konfederatsiyasidan vakillar bor, Infantino ham shu yerda. Rasmiy ta’rifga ko‘ra, bu jahon futbolining eng yuqori ijroiya organi. Ammo hozircha hech qanday dalil yo‘qki, FIFA Forward Enterprises (FFE) deb atalgan, bir yildan ortiq vaqt davomida konseptual bosqichda bo‘lgani aytilayotgan loyiha bu kengashda at all muhokama qilingan bo‘lsa.

Bu o‘z-o‘zidan signal. Va juda baland signal.

FIFA bayonotlari va kechikkan “tushuntirish”

Juma tongida FIFA ikki kun ichida uchinchi marta bayonot chiqardi. Unda “rejalashtirilgan maslahatlashuv jarayoni noto‘g‘ri matbuot xabarlari tufayli izdan chiqqani” ta’kidlandi.

Qaysi xabarlar “noto‘g‘ri” ekani, ular qanday qilib avvalgi maslahatlashuvlarning o‘tishiga to‘sqinlik qilgani aniq emas. Aslida, bu bosqichda bu savollarning javobi unchalik muhim ham emas. Zarar allaqachon qilingan.

FIFA’ning o‘z ichidagi eng ta’sirli shaxslar, shu jumladan eng yuqori qo‘mitadagi a’zolar, murakkab va bahsli hujjat bilan yuzma-yuz qoldi — oldindan ogohlantirishsiz, hech qanday tayyorgarliksiz. Siyosiy til bilan aytganda, ular “ko‘r holda” ushbu rejaga duch keldi.

Bu beparvolik emas, bu — hayratlanarli darajadagi e’tiborsizlik.

Yashirin reja va “qutqaruvchi” rolini o‘ynash istagi

Kuch markazida o‘tirganlar odatda katta ego bilan keladi. Siyosiy og‘irligi ham shunga yarasha bo‘ladi. Kechki videomurojaatida Infantino charchagan, biroz holdan toygan ko‘rinishda, kamera qarshisida yozma matndan o‘qiyotgandek chiqdi. U o‘z rejasini qayta talqin qilishga urindi: go‘yoki noto‘g‘ri tushunilgan, aslida esa futbol tengsizliklarini bartaraf etishga qaratilgan “davolovchi” tashabbus.

Agar buni chin dildan qilingan, “yaxshi niyatli” qadam deb olsak ham — savol qoladi: unda nega buni sir tutish kerak edi? Nega asosiy hamkorlarni chetda qoldirish, shubha va dushmanlik uyg‘otish xavfiga qaramay, jarayon yopiq olib borildi?

Javob, ko‘rinib turibdiki, FIFA prezidentligi institutining o‘zi qanday tus olganida. Bu lavozimga chiqib olgan odam, shunday ko‘rinadiki, shaxsiy kabinetda, tor doirada, hatto kengashni chetlab o‘tgan holda ham futbol tarixidagi eng katta moliyaviy loyihalardan birini pishitish huquqiga ega deb o‘ylay boshlagan.

Agar prezidentlik kursisi egasiga shunday tuyg‘uni berayotgan bo‘lsa, demak, muammo faqat Infantino shaxsida emas. Lavozimning o‘zi qayta ko‘rib chiqilishini talab qilmoqda.

Chegaradan o‘tish: bu safar boshqacha

Infantino ko‘p bora siyosiy bo‘ronlardan omon chiqqan. Rossiya va Qatar’dagi Jahon chempionatlari uning davrida o‘tkazildi (garchi mezbonlik qarorlari undan oldin qabul qilingan bo‘lsa-da). 2030 va 2034 yilgi turnirlar mezbonlarini aniqlash jarayoni esa Saudiya Arabistoniga raqobat chiqmasligi uchun g‘alati yo‘nalishda burildi.

Boykot chaqiriqlari ilgari ham yangragan. Lekin bu safargi daraja — FIFA musobaqalarini tark etish bilan ochiq tahdid — misli ko‘rilmagan. O‘yin atrofidagi siyosiy mojarolar, inson huquqlari, ishchi migrantlar, siyosiy neytrallik masalalarida ham bunday keskin chiziq chizilmagandi.

Endi esa chiziq aniq chizildi. Sababi ham ko‘rinib turibdi: bu safargi qadam bir kishining xohishiga bo‘ysungan, kollektiv fikrni mensimagan biryoqlama harakatlar zanjiriga juda ravshan ulanib ketdi.

“Sotilayotgan narsa kimniki?”

So‘nggi kunlarda eng ko‘p takrorlangan iboralardan biri shuki: Infantino o‘ziga tegishli bo‘lmagan narsani sotishga urinyapti. U esa tobora ko‘proq o‘yin egasidek ish tutmoqda — go‘yoki futbol uning shaxsiy mulki, u esa bu mulkdan qanday foydalanishni o‘zi belgilashi kerak bo‘lgan yagona hakam.

O‘tgan dekabrda AQSh prezidenti Donald Trump FIFA’ning ilk Peace Prize bilan taqdirlanganida, bu qaror FIFA ichida keng ko‘lamli muhokamadan o‘tgani haqida hech qanday dalil ko‘rsatilmagan. Ko‘pchilik buni ham prezidentning yakka qarori deb qabul qildi.

Yaqinda o‘tgan Jahon chempionatida har bir bo‘limga hydration break kiritildi, ammo o‘yin qoidalarini belgilovchi IFAB bu borada rasmiy ravishda maslahatlashuvga chaqirilmadi. Turnir finalida deyarli 30 daqiqalik yarim tanaffus shousi o‘tkazilganda ham, IFAB fikri so‘ralmadi.

Bu faqat texnik detallar emas. Bu — tizim chetga surilganini ko‘rsatuvchi belgilar.

Siyosat, sahnalar va Instagramdagi g‘azab

Bu manzara fonida boshqa epizodlar ham boshqacha ko‘rinadi. Eron masalasi, siyosiy neytrallikdan voz kechishga o‘xshash bayonotlar, turnir oldidan o‘tkazilgan mashhur matbuot anjumani — o‘sha “chill and relax” lahzasi, u yerda murakkab savollarga istehzoli ohangda javob qaytarilgandi.

Yana mayda tuyuladigan, ammo ko‘p narsani aytib beradigan epizodlar bor: Folarin Balogun atrofidagi mojaro, prezidentlikdagi 10 yillik yubileyini o‘zi madh etishi, eng so‘ngida esa Instagram’dagi g‘azabli post. U yerda Infantino tanqidchilarini “nafrat tarqatishda” aybladi va har qanday e’tirozga nisbatan nafratga yaqin munosabatini yashirmadi.

Bu ruhiy fon bugungi inqirozni yanada xavfliroq ko‘rsatadi. Chunki FIFA’ning shoshma-shosharlik bilan bergan javoblari bir narsani fosh qildi: tashkilot bu rejasini tushuntirishga tayyor emas edi. Balki umuman kommunikatsiya strategiyasi ham bo‘lmagandir. Chunki ko‘p hollarda “Gianni xohlasa — bo‘ladi” degan odat shakllanib ulgurgan.

Bu safar esa bo‘lmadi.

Keyingi qadam: futbol o‘zini himoya qila oladimi?

FFE atrofidagi mojaro Infantino’ning eng katta siyosiy zarbalaridan biriga aylandi. Uning hokimiyat doirasini qayta chizishga urinishi, bu safar, kollektiv sabrning chekiga urildi.

Endi savol bitta: futbol olami bu lahzani o‘tkazib yuboradimi yoki aynan shu inqirozni FIFA prezidentligi vakolatlarini qayta belgilash uchun burilish nuqtasiga aylantiradimi?

Chunki bir narsa aniq bo‘lib qoldi — bu sport yana shunday vaziyatga tushib qolishni ko‘tara olmaydi.