FIFA tepasidagi zilzila: Infantino hokimiyati qanchaga chidaydi?
Gianni Infantino uchun eng og‘ir zarba maydondan emas, siyosiy sahnadan keldi. UEFA ochiq matnda FIFA rahbariyatini “ishonchni yo‘qotgan” deb e’lon qildi. Gap shunchaki bahsli loyiha haqida emas edi – gap butun hokimiyat poydevori ostidan tuproq surilib ketayotganida.
UEFAning ultimatum darajasidagi isyoni
Yevropa tashkiloti chegarani keskin chizdi. Agar loyiha davom etsa, barcha FIFA turnirlarini, jumladan Jahon chempionatini boykot qilish bilan tahdid qildi. Bu endi diplomatik ogohlantirish emas, global futbol siyosatida ochiq qarshilik edi.
Ular yolg‘iz qolmadi. CONCACAF – 2026 yilgi Jahon chempionati mezboni – hamda Osiyo Futbol Konfederatsiyasi shu pozitsiyani qo‘llab-quvvatladi. Qarshilik ko‘lami shunday darajaga yetdiki, deyarli a’zolarning yarmidan ko‘prog‘i bu loyihaga “yo‘q” dedi.
FIFA ichida ham jimlik bo‘lmadi. Infantino eng yaqin doirasidan zarba oldi. Uning maslahatchisi, AQSh federatsiyasining sobiq prezidenti Carlos Cordeiro iste’fo berdi va rejani keskin rad etdi, uni “a’zolar uchun yomon kelishuv, futbolning uzoq muddatli kelajagi uchun ham yomon kelishuv” deb atadi.
FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour ham sukut saqlamadi. U rahbariyatni xodimlarni “aldaganlikda” aybladi va butun tashabbusni “bir odamning loyihasi” deya tamg‘aladi.
“Yurib turgan siyosiy o‘lik” obraziga tushgan prezident
2027 yilgi prezidentlik saylovlari yaqinlashar ekan, Infantino kelajagi birdaniga savol ostida qoldi. Avvallari deyarli kafolatlangan qayta saylanish endi shubhali. U tobora yakka, siyosiy maydonda o‘rab olingan figuraga aylandi, undan boshqaruv tizimini tubdan qayta ko‘rib chiqish talab qilinmoqda.
So‘nggi kunlarda matbuot shuni yozdiki, uning yaqin atrofidagilar loyihaning xavfini oldindan ogohlantirgan, lekin u baribir biryoqlama qarorlar bilan oldinga yuraverdi. Ba’zi kuzatuvchilar uni “yerda yurib yurgan siyosiy o‘lik” deb ta’riflay boshladi.
Bu mag‘lubiyat oddiy loyihadan voz kechish emas. Infantino qariyb o‘n yil davomida qurib kelgan siyosiy legitimatsiya yemirila boshladi. Endi u shubha, ishonchsizlik va “yashirin sxemalar” uchun javobgarlik talab qilinayotgan fonida yirik konfederatsiyalar bilan ko‘priklarni qayta tiklashga majbur.
Yevropa Superligasi xotirasini uyg‘otgan “yashirin reja”
Inqiroz faqat siyosiy emas, shaxsiy va institutsional imidjni ham jarohatladi. Tanqidchilar loyiha haqida gap ketganda “sof ochko‘zlik”, “yomon kelishuv”, “yashirin sxema” degan iboralarni ishga soldi va 2021 yilda qulagan European Super League bilan bevosita qiyos qildi.
“The Times” va boshqa nashrlar rejalar a’zolar ko‘zidan yiroqda chizilgani, so‘ng esa ularga deyarli tayyor, “fakt sifatida qabul qil” tamoyiliga yaqin shaklda, moliyaviy va’dalar evaziga tiqishtirilganini yozdi.
Loyihaning ayrim amerikalik siyosiy doiralar bilan bog‘liq investorlar, jumladan Kushner oilasi bilan aloqador “Thrive Capital” guruhi bilan ehtimoliy bog‘lanishi shubhalarni yanada chuqurlashtirdi. Ayniqsa, vaqt tanlovi ham ko‘pchilikni cho‘chitdi: tarixdagi eng daromadli bo‘lishi kutilgan 2026 yilgi Jahon chempionatidan atigi bir necha hafta o‘tib, bu tashabbus ko‘plar nazarida o‘sha moliyaviy muvaffaqiyatni shaxsiy yoki tor doira manfaatlari uchun siqib olish urinishiga o‘xshab qoldi.
UEFA iboralarni tanlashda chekinmadi. Ular “yashirincha tuzilgan shubhali kelishuv”, “tezlashtirilgan muddatlarda o‘tkazilgan maxfiy sxemalar” haqida gapirdi va Infantino saylovoldi va’dalarida aytgan oshkoralik prinsiplarini bajarmaganini eslatdi. Joseph Blatter davridan keyingi “islohotchi” sifatidagi obro‘si jiddiy zarba yedi. Matbuot yozishicha, loyiha bekor qilinganidan keyin ham “zararlangan obro‘ uzoq vaqt saqlanib qoladi”.
“Sky News” jurnalisti Rob Harris vaziyatni shunday ifodaladi: “Infantino atrofidagi inqiroz kuchayib bormoqda, buni Uels Futbol Assotsiatsiyasi qilgan ishidan ham bilsa bo‘ladi – ular Gianni Infantino qayta saylanishini rasman qo‘llab-quvvatlashdan voz kechgan dunyodagi birinchi futbol instituti bo‘ldi”.
Millionlab va’dalar, nol daromad
Moliyaviy frontda ham Infantino og‘ir yo‘qotish qayd etdi. Loyiha orqali milliardlab dollar jalb etish, ularning bir qismini rivojlanish dasturlariga yo‘naltirish, har bir a’zoga o‘nlab millionlab mablag‘ tarqatish va’dasi bor edi. Hammasi qog‘ozda qoldi. Loyiha bir tiyin ham daromad keltirmagan holda qulab tushdi.
Buning ustiga, FIFA allaqachon 5 milliard dollardan ortiq zaxiraga ega edi. Bu esa boshidanoq nega qisman sotuvga zarurat bor edi, degan savolni yanada o‘tkirlashtirdi.
Eng bahsli nuqta esa shaxsiy manfaat masalasi bo‘ldi. “The Times” jurnalisti ma’lumotiga ko‘ra, yangi kompaniyani boshqarish evaziga Infantino yiliga 30 million yevrodan ortiq maosh olishi kerak edi, ustiga-ustak natijalarga bog‘liq bonuslar. Bu hozirgi, qariyb 3 million yevroga baholanayotgan maoshidan o‘n baravar ko‘p.
“The Sun” esa yanada keskinroq yozdi: loyiha o‘tganida Infantino daromadi Haaland, Lewis Hamilton yoki Steve Kerr darajasiga chiqishi mumkin edi. Bu raqamni hech kim ochiq va qat’iy rad etmadi. Natijada tanqidchilar uchun bu loyiha o‘yin manfaatidan ko‘ra shaxsiy manfaatga ko‘proq xizmat qilgani haqidagi da’volarni kuchaytiradigan qurolga aylandi.
Bitimning qulashi bilan FIFA uzoq muddatli moliyaviy ta’sirini oshirish, kengaytirilgan “FIFA Forward” dasturlariga ulkan mablag‘ quyish imkoniyatidan ham ayrildi. Tashkilot yana boshlang‘ich nuqtaga qaytdi – va’da qilingan pullarsiz, kuchsizlangan pozitsiyada. Endi rejaga qarshi chiqqan assotsiatsiyalar keyingi tsikllarda moliyaviy “jazoga” uchrashidan ham xavotir bor.
Futbol oilasidagi chiziq: Yevropa va boshqalar
Loyiha global futbol oilasini ikki lagerga bo‘lib tashladi. 55 yevropa federatsiyasi bir safda turdi. Ularni Osiyo va Shimoliy Amerikadagi kuchli ovozlar qo‘llab-quvvatladi. Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya federatsiyalarining bir qismi esa ehtiyotkor, sust yoki faqat qisman ijobiy munosabat bildirish bilan cheklandi.
Bu bo‘linish Infantino hokimiyatining haqiqiy chegaralarini ochib tashladi. U uzoq yillar davomida qarorlarini kichik federatsiyalar ko‘magida qulay ko‘pchilik ovoz bilan o‘tkazishga o‘rganib qolgan edi. Bu safar esa o‘sha mexanizm ishlamadi.
Endi safni yana birlashtirish vazifasi uning zimmasida. Ikkinchi bayonotida u “futbol har qanday tilda gapira olishini” aytib, muloqotga chaqirdi. Ammo ishonchga berilgan zarba allaqachon berildi. FIFA qaror qabul qilish mexanizmlarini qayta ko‘rib chiqish talablari ochiq maydonga chiqdi. Osiyo Futbol Konfederatsiyasi maslahatlashuv jarayonlarini “shoshilinch tartibda qayta ko‘rib chiqish”ni so‘radi, UEFA esa “ishonchni qayta tiklash bo‘yicha haqiqiy ish endi boshlanayotganini” ta’kidladi.
Infantino endi avvalgi kabi keng siyosiy maydonga ega emas. Har qanday yangi tashabbus keskinroq tekshiruvdan o‘tadi, uning manevr qilish imkoniyatlari torayadi. Atigi besh kunlik siyosiy bo‘ron yirik investitsiya orzularini chilparchin qildi, FIFA obro‘sini larzaga soldi va yana bir haqiqatni eslatdi: futbol olami hali ham o‘zining eng yirik turnirlarini shunchaki investitsion mahsulotga aylantirishga rozi emas.
Afrika: yo‘qotilgan imkoniyatmi yoki yashirin “g‘olib karta”?
Patrice Motsepe boshchiligidagi Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF) Infantino uchun yillar davomida eng muhim tayanchlardan biri bo‘lib kelgan. Bunga shaxsiy yaqinlik va “FIFA Forward” dasturlari orqali qit’aga oqib kelgan saxovatli mablag‘lar asos bo‘lgan. Ammo bu safar u o‘sha tarixiy tayanchni loyiha taqdirini o‘zgartiradigan qat’iy pozitsiyaga aylantira olmadi.
CAF faqatgina ijroiya qo‘mitasi yig‘ilishida a’zolarni taklifni “o‘rganish va baholash”ga chaqirish bilan cheklandi. Na ochiq qo‘llab-quvvatlash, na keskin rad etish. Shu paytda UEFA, CONCACAF va AFC allaqachon qat’iy qarshilikni e’lon qilib bo‘lgandi.
Bu ikkilanma holat qisqa muddatli yo‘qotish bo‘lib chiqdi. Loyiha Afrika ittifoqi shakllanishiga ulgurmasdan qulab tushdi – holbuki, ko‘plab afrikalik assotsiatsiyalar bu reja va’da qilgan qo‘shimcha mablag‘larga, har biriga 40 million dollargacha bo‘lgan summalarga keskin muhtoj edi. BBC xabarlariga ko‘ra, Afrika sodiqlik va rivojlanish ehtiyojlari tufayli yakka “ha ovozi” bo‘lib qolishi ham mumkin edi.
Ammo shu yo‘qotish ichida strategik imkoniyat ham yashirinib yotibdi. Bo‘ron bosilgach, Infantino yana Afrika frontiga tayanib, loyihani qayta formatlangan, ko‘proq maslahatlashuvga asoslangan shaklda jonlantirishga urinishi mumkin.
Afrika assotsiatsiyalari, jumladan Misr va Marokash federatsiyalari, loyiha bekor qilingani zahoti bu qarorni “oqilona” deb olqishladi va bir vaqtning o‘zida Infantino rahbarligiga bo‘lgan ishonchini yangiladi. Bu paradoksal tuyulishi mumkin, lekin siyosat aynan shunday nozik chiziqlarda quriladi.
Infantino va Motsepe o‘rtasidagi shaxsiy aloqalar hamon muhim omil. FIFA prezidenti uni bir paytlar “Afrikaning sodiq do‘sti” deb atagan edi. Bu rishta orqali u rivojlanish va moliyalashtirishga qaratilgan yangi tashabbuslarni ilgari surishi, shu bilan birga Yevropaning xavotirlarini kamroq qo‘zg‘atishi mumkin.
Infantino endi avvalgidek keng siyosiy erkinlikka ega emas. Har bir keyingi qadam keskin kuzatuv ostida bo‘ladi. Lekin Afrika qit’asini yonida ushlab qolish unga hali ham ma’lum darajada harakat maydoni beradi. Bir necha kun ichida investitsiya rejasi qulab tushdi, FIFA obro‘siga dog‘ tushdi, ammo barcha ko‘priklar ham yonib kulga aylangani yo‘q.
UEFA, FIFA va CAF bayonotlari yo‘qotishlar chuqurligini ochiq ko‘rsatib turibdi. Ishonch sari yo‘l uzoq bo‘ladi. Savol esa shunda: Infantino bu yo‘lni Afrika bilan birga bosib o‘tadimi yoki 2027 yilga borib, futbol siyosati unga yangi rahbar izlaydimi?
