FIFA Jahon chempionati ulushlarini sotmoqchimi?
FIFA Jahon chempionati ulushlarini sotmoqchimi? Futbolning ruhi savdoga qo‘yilayotgan pallami?
Futbolning eng yuqori hokimiyati bo‘lgan FIFA navbatdagi keskin burilishni boshladi: tashkilot Jahon chempionati tijoriy huquqlaridan ulushlarni xususiy investorlar qo‘liga berish bo‘yicha taklif chiqardi. Bu oddiy texnik qaror emas. Bu – sport tarixidagi eng qimmat brendning kelajagi ustidan nazorat kimda bo‘lishi haqidagi ochiq kurashning boshlanishi.
Taklif e’lon qilingach, FIFA va boshqa ta’sirli kuch markazlari o‘rtasida sovuq urushga o‘xshash jarayon tezda qizib ketdi. Milliy federatsiyalar, qit’a konfederatsiyalari, yirik ligalar va homiylar – hammasi bitta savol atrofida jam bo‘lyapti: Jahon chempionatining boshqaruvi va daromadi qanchagacha xususiy kapital qo‘liga topshirilishi mumkin?
Gap shunchaki reklama panellari yoki translyatsiya paketlari haqida emas. So‘z turnirning o‘zi – format, taqvim, mezbonlik, hatto tomoshabin tajribasini belgilaydigan asosiy tuzilma ustidan ta’sir haqida ketmoqda. Xususiy investor kirmoqchi bo‘lsa, u faqat dividend kutmaydi, qarorlar stoliga ham joy so‘raydi. Ana shu nuqtada bahs chindan ham keskinlashadi.
FIFA yillar davomida Jahon chempionati orqali mislsiz daromad yig‘ib keladi. Har bir sikl – milliardlab valyuta tushumi, global auditoriya, siyosiy va iqtisodiy og‘irlik. Endi esa bu oqimdan ulush so‘rayotgan yangi o‘yinchilar paydo bo‘ldi. Ular kapital, texnologiya, marketing tajribasini va’da qilmoqda. Savol esa o‘zgarmaydi: buning evaziga nimalar boy beriladi?
Futbol ichidagi boshqa kuchlar esa ehtiyotkor. Ular uchun Jahon chempionati – faqat biznes emas, bu sportning eng yuksak ramzi. Turnirni xususiy qo‘llarga qisman bo‘lsa-da topshirish, ularning nazarida, o‘yin ruhini, tenglik va ochiqlik tamoyillarini yemira boshlashi mumkin. Ayniqsa, kichik federatsiyalar va kamroq ta’sirga ega mamlakatlar o‘z ovozining qiymati pasayishidan xavotirda.
Bosim esa har tomondan kuchaymoqda. Global sport bozori tobora tijoratlashib, yirik investitsiya fondlari va media gigantlari futbolga kirib kelar ekan, Jahon chempionati kabi yirik aktivlar ularning diqqat markazida bo‘lishi tabiiy. Futbolni boshqarayotganlar esa bu pul oqimini rad eta olmaydi, lekin uni qanchalik ichkariga kiritish mumkinligini aniq chizib qo‘yishi kerak.
Shu orada muxlislar ham befarq emas. Ular uchun bu bahs raqamlar va shartnomalar haqida emas, bolalik xotiralari, kechasi bilan tomosha qilingan o‘yinlar, milliy g‘urur va stadionlardagi o‘chmas lahzalar haqida. Ular o‘zicha savol beradi: agar hammasi investorlar rentabelligi atrofida qurilsa, Jahon chempionati hanuz o‘sha eski Jahon chempionati bo‘lib qoladimi?
FIFA taklifi atrofidagi munozara endi endi boshlangan. Qarshi tomonlar pozitsiyasini mustahkamlab, kulis ortidagi muzokaralar tobora murakkablashib bormoqda. Bir tomonda – futbolni yanada “samarali” va daromadli qilmoqchi bo‘lganlar. Ikkinchi tomonda – o‘yin ruhi, sport adolati va an’analarini himoya qilayotganlar.
Bu tortishuvning markazida esa bitta og‘ir savol turibdi: futbolning eng muqaddas sahnasi bo‘lgan Jahon chempionati – nihoyat, bozor narxiga ega oddiy aktivka aylanadimi yoki baribir pul bilan o‘lchab bo‘lmaydigan qadriyat bo‘lib qoladimi?
