FIFA ichidagi ziddiyat: 10 million dollarlik taklif va siyosiy kurash

ЖENEVA — Jahon futboli siyosiy maydonida keskin burilish arafasida. FIFA ichida allaqachon bir necha oy davomida pishib kelayotgan nizo endi ochiq to‘qnashuv bosqichiga chiqdi: Yevropa va Shimoliy Amerikadagi eng qudratli rahbarlar Gianni Infantino bilan ochiqchasiga yuzma-yuz kelyapti.

Gap faqat prezidentlik kursisi haqida emas. Gap 6 milliard dollarlik zaxira, 211ta a’zo federatsiya, va Jahon chempionatidan keyingi ulkan moliyaviy tortishuv haqida ketmoqda.

10 million dollarlik signal

UEFA prezidenti Aleksander Ceferin va CONCACAF rahbari Victor Montagliani juma kuni Infantino nomiga keskin mazmundagi xat yo‘lladi. Unda ular shunday taklif bilan chiqdi: FIFA har bir a’zo federatsiyaga qo‘shimcha 10 million dollardan “bir martalik to‘lov” berishi mumkin va berishi kerak.

Hisob-kitob sodda: Jahon chempionatidan so‘ng FIFA zaxiralari 6 milliard dollarga yetishi kutilmoqda. Shundan 2,1 milliard dollari 211ta federatsiya o‘rtasida bo‘linadi. Bu nafaqat moliyaviy taklif, balki siyosiy signal ham — aynan shu federatsiyalar kelasi yil mart oyida Rabatda bo‘lib o‘tadigan saylovda kim prezident bo‘lishini hal qiladi.

Infantino avvalroq o‘zining maxsus loyihasi – xususiy investorlar bilan tuzilishi rejalashtirilgan FIFA Forward Enterprise (FFE) doirasida har bir federatsiyaga 20 million dollardan va’da bergan edi. Bu reja ommaga oshkor bo‘lgach, keskin norozilik to‘lqinini keltirib chiqardi va amalda barbod bo‘ldi.

Endi esa Ceferin va Montagliani federatsiyalarga: “Infantino bo‘lmasa ham, pul keladi”, degan mazmundagi aniq xabar yuboryapti. Ular xatda allaqachon va’da qilingan mablag‘lar — 2030 yilgacha har bir federatsiyaga 20 million dollardan — “to‘liq va o‘z vaqtida” berilishini yana bir bor tasdiqlaydi.

Xususiy kapital rejasi va ortidan kelgan bo‘ron

Infantino uchun burilish nuqtasi yozda keldi. Matbuot xabarlariga ko‘ra, u Joshua Kushner boshchiligidagi investorlar guruhi bilan Jahon chempionati tijorat huquqlarining bir qismini sotish bo‘yicha yashirincha muzokara olib borgan. Loyihaning umumiy qiymati 20 milliard dollar atrofida baholangan.

Joshua Kushner — AQSh prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi. Infantino esa so‘nggi yillarda Trump bilan yaqin aloqalar o‘rnatgani, Jahon chempionati oldidan Oq uyga tez-tez tashrif buyurgani bilan esda qolgan.

Aynan shu xususiy kapital rejasi Yevropa, Shimoliy Amerika va Osiyoda keskin qarshilik uyg‘otdi. Osiyo Futbol Konfederatsiyasi ham so‘nggi haftalarda Infantino siyosatini tanqid qilayotganlar safidan joy oldi. Janubiy Amerika va Afrika esa hozircha prezidentni ochiq qo‘llab-quvvatlab turibdi.

Infantino yozda Shimoliy va Markaziy Amerika, xususan Karib havzasi mamlakatlariga shaxsan borib, CONCACAF a’zolari orasida o‘ziga nisbatan qo‘llab-quvvatlashni mustahkamlashga urinib ko‘rdi. Montagliani esa undan bu safarni qilmaslikni so‘raganini xatda eslatib o‘tadi. Bu ham ichki ziddiyat qanchalik chuqurlashganini ko‘rsatib turibdi.

Oktyabrda hal qiluvchi majlis

Ceferin va Montagliani endi moliyaviy bosimni oshirmoqda. Ular 15 oktabr kuni Tsyurixda bo‘lib o‘tadigan uchrashuvdan avval FIFA moliyasini “to‘liq va mustaqil tahlil qilish”ni talab qilyapti. Maqsad — a’zo federatsiyalarga qancha mablag‘ni mas’uliyat bilan ajratish mumkinligini aniq raqamlar bilan ko‘rsatish.

Bu uchrashuv — Infantino raisligida o‘tadigan FIFA Council yig‘ilishidan avvalgi muhim bosqich. Council’ning o‘zi esa yoz oxirida matbuot oshkor qilgan maxfiy xususiy kapital rejasi e’lon qilingandan keyingi ilk katta siyosiy sahna bo‘ladi.

Ceferin va Montagliani xatlarida yana bir muhim nuqtani ochiq aytadi: ular qolgan to‘rt konfederatsiya prezidentlarini ham bu tashabbusni qo‘llab-quvvatlashga chaqirmoqchi. Demak, gap endi ikki hududning ichki noroziligida emas, balki global blok tuzish urinishida ketmoqda.

FIFA esa bu borada izoh berish so‘roviga hozircha javob qaytarmagan.

Saylov soatasi: Rabatga qarab sanalgan kunlar

FIFA prezidentligi uchun nomzodlar 18 noyabrgacha ro‘yxatdan o‘tishi kerak. Saylov esa to‘rt oy o‘tib, Marokash poytaxti Rabatda bo‘lib o‘tadi. Marokash — Infantino uchun muhim ittifoqchi, 2030 yil Jahon chempionatiga mezbonlik qiladigan Ispaniya va Portugaliya bilan birga turnirni qabul qiladigan mamlakat.

Shimoliy Amerikada o‘ta muvaffaqiyatli Jahon chempionatidan so‘ng, Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi va yakuniy muddatga deyarli raqibsiz qayta saylanishi kutilayotgandi. Xususiy investorlar bilan bog‘liq mojaro bu ssenariyni butkul o‘zgartirib yubordi.

Hozircha unga kim raqib bo‘lishi mumkinligi noaniq. Yevropa futbol rahbarlari FIFA Council yig‘ilishidan oldin UEFA tashabbusi bilan alohida uchrashuv o‘tkazishadi. U yerda nomzod masalasi yopiq eshiklar ortida muhokama qilinishi kutiladi.

So‘nggi yillarda taxminlar ko‘pincha ikkita ism atrofida aylangan: Kanadadan Victor Montagliani va Paris Saint-Germain prezidenti, Qatar hukumatidagi ta’sirli figur va UEFA ijroiya qo‘mitasi a’zosi Nasser al-Khelaifi. Ikkalasi ham ochiqchasiga nomzod bo‘lish niyatini bildirmagan. Qatar futbol federatsiyasi esa hozircha Infantino tarafida turibdi.

Sudlar, hujjatlar va ehtimoliy jinoyat ishi

UEFA mojaro maydonini faqat siyosiy va ichki yig‘ilishlar bilan cheklab qo‘ymadi. Tashkilot AQShda ham huquqiy frontni ochdi. Manhattan va Florida shtatlaridagi sudlardan ular ikki yo‘nalishda “discovery” — hujjatlar va yozishmalarni oshkor qilish jarayonini boshlashga ruxsat so‘ragan.

Manhattan bo‘yicha maqsad — Joshua Kushnerning Nyu-Yorkdagi investitsiya kompaniyasidan FFE loyihasiga oid barcha hujjat va muloqotlarni qo‘lga kiritish. Florida bo‘yicha esa FIFA bilan bog‘liq materiallar talab qilinmoqda.

UEFA bu ma’lumotlar Shveysariyada — FIFA joylashgan mamlakatda — Infantino ustidan moliyaviy boshqaruvdagi ehtimoliy qonunbuzarlik bo‘yicha jinoiy shikoyat tayyorlashda asos bo‘lishi mumkinligini bildirgan.

Pul, kuch va kelajakdagi Jahon chempionatlari

Shu tariqa, 10 million dollarlik taklif oddiy “saxovat” emas, balki saylov oldi maydonida tashlangan og‘ir siyosiy toshga o‘xshaydi. Bir tomonda — xususiy kapital orqali Jahon chempionatining tijorat modelini tubdan o‘zgartirishga urinayotgan amaldagi prezident. Ikkinchi tomonda — federatsiyalarga bevosita ko‘proq pul va’da qilib, FIFA ichki nazoratini o‘z qo‘lida saqlab qolishni istayotgan konfederatsiya rahbarlari.

Endi asosiy savol: 211ta federatsiya qaysi yo‘lni tanlaydi — markazlashgan kuch va katta investorlar yo‘lini, yoki konfederatsiyalar bilan bo‘lingan ta’sir va “pul to‘g‘ridan-to‘g‘ri sizga” modelini?

Javob Rabatda beriladi. Va bu javob nafaqat keyingi prezidentning kim bo‘lishini, balki keyingi o‘n yillik Jahon chempionatlari qanday boshqarilishini ham belgilab beradi.