England ning Jahon chempionatidagi ikkinchi eng yaxshi natijasi

Yomon xabar bilan boshlashga to‘g‘ri keladi: bu safar ham “it’s coming home” emas, deya turib olish qiyin bo‘lsa-da, hozircha real manzara shunday. Statistik sovuqqonlik shuni aytyapti: Argentina va France ga yutqazib, to‘rtinchi bo‘lib qolish ehtimoli, Argentina va Spain ni ketma-ket mag‘lub etib, kubokni ko‘tarish ehtimolidan kattaroq.

Ammo bir narsani tan olish vaqti allaqachon kelgan. Atlanta kechasi qanday tugashidan qat’i nazar, bu allaqachon England erkaklar futboli tarixidagi ikkinchi eng yaxshi Jahon chempionati. Shuncha tanqid, shuncha g‘ala-g‘ovur ichida bu fakt yetarlicha qadrlanmayotgandek.

“Oddiy” chorak final Angliya yo‘q edi

Turnir boshlanishida bu jamoa atrofida tanish hid bor edi: odatdagi England Jahon chempionati ssenariysi. Taxminan shunday: biroz zerikarli, biroz umid uyg‘otadigan o‘yinlar, keyin esa chorak finalda tushkun mag‘lubiyat va butun mamlakat bo‘ylab bitta “aybdor” izlash marosimi. “Brave Lions” yana uyga, yana qo‘shiqlar, yana “keyngi safar” degan tasalli.

Bu safar shunday bo‘lmadi. Jamoa o‘zidan kutilgan chegarani allaqachon buzib o‘tdi.

Ha, ular har safar ishontiradigan futbol ko‘rsatgani yo‘q. Ha, ba’zi o‘yinlar og‘ir, ba’zilari bo‘sh, ba’zilari esa g‘alaba bo‘lsa-da, ko‘ngilni to‘liq to‘ldirmadi. Lekin shunday bo‘lmagan jamoa bormi o‘zi? Farqi shundaki, bu England. Siz Angliyadasiz va inglizsiz. Yoki Scotland da shotlandiyalik. Yoki eng alamli kombinatsiya: England da yashaydigan shotlandiyalik. Shuning uchun bu jamoaning har bir notekis qadamiga lupa bilan qaraladi, xotirada ham shu qoladi.

Bir narsani eslab ko‘ring: England biror marta ham Spain ning Cape Verde ga qarshi ko‘rsatgan darajada yomon bo‘lmadi. Ular faqat ba’zan France ning Senegal ga qarshi o‘yindagi bir soatlik azobli ko‘rinishiga o‘xshab ketdi, xolos. Yoki France ning butun yarim finalini eslang — England bunday darajaga tushgani yo‘q.

Argentina? Ularning yo‘li ancha yumshoq bo‘lgan baribir. England ga qaraganda ancha sodda pley-off yo‘lagidan yurib keldi. Baxt ularga ko‘proq kulib boqdi.

Endi faqat bir holat bu turnirni England uchun “muvaffaqiyatsizlik” sifatida qayta yozishi mumkin: Lionel Messi va uning sheriklaridan haqiqiy dars, haqiqiy chilparchin bo‘lish. Lekin bu ssenariyga ishonish qiyin. England odatda yirik turnirlarda sharmandali, yer bilan bitta qiladigan mag‘lubiyatlar olmaydi. Endi boshlab yuboradigandek ham ko‘rinmaydi.

Bor-yo‘g‘i, vaqti-vaqti bilan ular yutishi shart bo‘lgan raqiblarga yutqazib, o‘zlari uchun uyatli, muxlislar uchun alamli natijalar qayd etishadi. Lekin bu boshqa narsa. Bu – “katta hisobli qatl” emas.

1988 yildan beri faqat bir marta katta mag‘lubiyat

Uchinchi o‘rin uchun o‘yin haqida esa, keling, sog‘lom aql bilan kelishib olaylik: u “haqiqiy” emas. U sizni ranjitolmaydi, tarixiy bahoda ham ko‘p narsa anglatmaydi. Shuni chetga sursak, England 1988 yildan buyon yirik turnirlarda atigi bir marta ikki yoki undan ortiq gol farqi bilan yutqazgan.

O‘sha safar ham raqib – mutlaqo kuchliroq, to‘liq ustun Germany edi, 1/8 finalda. Ha, ular haqiqatan ham ustun bo‘lishgan, England ni yerga urishgan. Lekin o‘sha mash’um hakamlik xatosi bo‘lmaganda, tanaffusga hisob 2:2 bo‘lib ketishi mumkin edi. O‘sha lahza futbolni hozirgacha texnologiyaga tobora ko‘proq bog‘lab kelayotgan jarayonning boshlang‘ich nuqtalaridan biri bo‘lib qoldi.

Shunga qaramay, bu rekord haqida bir o‘ylab ko‘ring. 1990-yillardan beri England atigi ikki marta Jahon yoki Yevropa chempionatiga chiqa olmadi. O‘sha 17 turnirning birortasini yutmagan – bu ham hammaga ma’lum. Lekin ulardan faqat birida ular chinakamiga “savlatdan tushirilgan”, natija allaqachon aniq bo‘lgan holatda final hushtagi “azobdan qutqarish” bo‘lib yangragan.

Shunday bo‘lsa-da, bu turnirni “England ning tarixdagi ikkinchi eng yaxshi Jahon chempionati” deb his qilayotganlar ko‘p emas. Hatto bu aniq fakt ekanini eslatayotgan ovozlar ham kam.

Ob’ektiv mezon oddiy: o‘z konfederatsiyangdan tashqarida yarim finalga chiqish – uy qit’angda yarim final ko‘rishdan ko‘ra qimmatroq yutuq. Va bu safar England Yevropadan tashqarida Jahon chempionatida hech qachon bormagan bosqichga yetib keldi. Tarixiy chiziq allaqachon chizildi.

Shotlandiyalik alam va “seeded” tushunchasi

Bu kayfiyatga yana bir narsa ta’sir qilyapti, shekilli: Scotland tomondan kelayotgan navbatdagi “copium”. Ularni masxara qilish shart emas – bir turnirda to‘rt marta turnirdan chiqib ketishni tomosha qilish oson emas. Alamni tushunish mumkin.

Lekin ular guruh bosqichidagi qur’a haqida gapirganda, “seeded draw” tushunchasini ataylab noto‘g‘ri talqin qilayotgandek. “Biz ikki kuchli jamoaga tushdik, England esa yo‘q”, degan nolalar ko‘paydi.

Ha, Scotland ga Brazil va Morocco bilan bir guruhga tushish omadsizlik bo‘ldi. Buni tan olish kerak. Lekin bu past savatlarda bo‘lishning tabiiy oqibati: yuqori saviyadagi raqiblar ko‘proq chiqadi. Shunday bo‘lishi kerak ham.

Aslida omad “seeded” jamoalar tarafida bo‘ladi. Guruhda yana bir top-10 jamoaga duch kelish – Brazil boshidan kechirgan holat – ana shu jamoalar uchun haqiqiy omadsizlik. Aks holda, yuqori reytingli raqib chiqmasligi ehtimoli ancha katta.

Qur’a chizilgan paytda reyting bo‘yicha 10-o‘rinda kim turganini eslaysizmi? Croatia. Pot uchdan esa England uchun eng yuqori reytingli raqib Panama edi. FIFA reytinglari – hozir aynan England yo‘lini “oson” ko‘rsatish uchun juda “kerakli” va “muhim” bo‘lib qolgan o‘sha tizim – shuni ko‘rsatgan: pot uchda bundan kuchliroq raqib bo‘lmagan. Faqat Norway balandroq turardi, xolos. Ammo ular baribir England va Croatia bilan bir guruhga tusholmasdi – reglament bunga yo‘l qo‘ymaydi.

Shu bois, England ning bu turnirda FIFA reytingidagi top-10 jamoaga qarshi o‘ynamagani – faqat statistik g‘alati tasodif. Croatia – amalda o‘sha darajadagi jamoa. Mexico ni Azteca da yengish esa, har qanday mezonda top-10 sinovi.

Va rostini aytganda, bugungi kunda “toza” futbol mezonida Norway dan aniq ravishda yaxshiroq 10 ta terma jamoa bor, deb ko‘krak kerib ayta oladiganlar ko‘p emas.

Yo‘lni kichraytirishning imkoni yo‘q

Xulosa shuki, Scotland istasa, o‘z dardini yengillashtirish uchun England yo‘lini kamsitishga urinaversin. Lekin real tahlil shuni ko‘rsatadi: bu turnirda England ning yo‘lini “ochilib ketgan”, “osonlashgan” deb atashning imkoni yo‘q.

Ular guruhda birinchi bo‘lib chiqdi – bu ularga 1/32 finalda uchinchi o‘rinni olgan jamoani olib keldi. 1/16 finalda esa, kutilganidek, Mexico ga duch kelishdi. Pley-off tarmog‘i shunchalik “toza” bo‘ldiki, to‘rt nafar yuqori urug‘langan jamoa yarim finalga chiqdi. Shunday fon ichida Norway ning Brazil ni mag‘lub etishi – bugungi kunda shunchaki yaxshiroq, tartibliroq, tizimliroq jamoa bo‘lgani uchun – deyarli yagona “shok” holat bo‘lib ko‘rindi. Paraguay ning Germany ni “lederhosen” dan ayrib qo‘ygan o‘sha kunlardan beri bunaqa holat kam bo‘lgan.

Demak, England aynan kutgan, rejalashtirilgan yo‘l bo‘ylab yurdi. Qog‘ozda qanday chizilgan bo‘lsa, amalda ham shunga yaqin manzara yuzaga keldi.

Ehtimol, yana “shonli mag‘lubiyat” kutyaptimi?

Ha, hammasi oxir-oqibat “shonli mag‘lubiyat” bilan tugashi ehtimoli katta. Argentina ning turnirlar bo‘yicha toblangan, oxirigacha kurashadigan xarakteri va Spain ning yevropacha klub darajasidagi uyg‘unligi, taktikasining aniqligi – bularni ketma-ket yengib o‘tish oson emas. Hattoki, mantiqiy qaraganda, deyarli imkonsizdek.

Lekin bu baribir shonli bo‘ladi. 60 yillik alam tarixida England uchun eng shonli mag‘lubiyat bo‘lishi mumkin.

Shu fon, shu bosim, shu tarixiy yuk ostida savol bitta: bu safar ham qo‘shiqlar faqat xotira uchun yangraydimi, yoki nihoyat biror narsa haqiqatan ham uyga qaytadimi?