Bielsa va De la Fuente: O'zaro raqobat va futbol merosi
2011-yilning yozida, Bilbao atrofida havo og‘irlashib, “San Mamés” atrofida yangi davr boshlanayotgan paytda, ikki murabbiyning yo‘llari kesishdi-yu, baribir bir-biridan uzoqlashdi. Marcelo Bielsa “inqilob” bo‘lib Athletic Bilbao klubi eshiklaridan kirib kelayotganida, Luis de la Fuente o‘sha eshikdan chiqib ketayotgan edi. Bielsa – g‘oya, shov-shuv, sahnaga chiqqan daho. De la Fuente – klub akademiyasidan chiqqan, sakkiz yil chap qanot himoyasini himoya qilgan, U-19 va B jamoani boshqargan, lekin endi 50 mil janubda, uchinchi diviziondagi Deportivo Alavés sari yo‘l olayotgan sobiq chap qanot himoyachisi.
U yerda ham uzoq qolmadi. Atigi 11 o‘yin. Keyin ishdan bo‘shatildi. Birinchi katta klubidagi ilk tajribasi – va oxirgisi ham – shu tarzda yakunlandi. De la Fuente telefon jiringlashiga ishongan edi. Vaqt o‘tdi. Hech kim qo‘ng‘iroq qilmadi. Shubha asta-sekin ichini kemira boshladi. Nihoyat, bir yarim yil o‘tgach, Ispaniya futbol federatsiyasi qo‘ng‘iroq qildi va uni U-19 terma jamoasiga taklif etdi.
O‘sha oraliqda u nima qildi? Lezama bazasiga qaytdi. O‘zi ulg‘aygan, o‘zi futbolchi bo‘lib pishgan, murabbiylikka ilk qadam qo‘ygan joyga. O‘rganish kerakligini his qildi. Qaerdan o‘rganishni esa aniq bilar edi.
“Men Marcelo Bielsa ishining katta muxlisiman,” dedi De la Fuente payshanba kuni. “U Athleticni ajoyib futbol o‘ynashga majbur qilgan. Men 18 oy ishsiz yurganimda, o‘sha vaqtning besh-olti oyini uning mashg‘ulotlarini tomosha qilishga sarfladim. Juda ko‘p narsani o‘rgandim, u juda yangilikka intilardi. U bilan suhbatlarda qatnashish baxtiga muyassar bo‘lganman va endi u bilan birinchi marta raqib sifatida uchrashish – men uchun sharaf.”
Bu so‘zlar 15 yil o‘tib, 5 750 mil narida aytildi. Guadalajara. Ispaniya terma jamoasi bosh murabbiyi matbuot zalidan chiqib ketishi bilan, uning ortidan Bielsa kirib keldi. Bosh egik, ovozi past, o‘ziga xos ohangda shunday dedi: “Biz biroz muloqot qilganmiz, balki men ham ayrim g‘oyalarimni ulashgandirman. U Ispaniya bilan erishgan futbol – nihoyatda nafis. Albatta, ular mening uslubimni ifoda etmaydi: haqiqat shuki, uning futboli men jamoam bilan erishgan futbolimdan ancha chiroyli.”
Bielsaning merosi ulkan. Uning muvaffaqiyati – tarixiy. Ammo hozirgi holatga qarasak, gap boshqa. Juma kuni Group H yakuniy turida Bielsa va De la Fuente qarama-qarshi chiqadi. Ispaniya – amaldagi Yevropa chempioni, 33 o‘yindan beri mag‘lubiyat nimaligini bilmaydi, guruhda birinchi o‘rinda va allaqachon keyingi bosqichda. Uruguay esa – bu safar g‘alabasiz, chetlatilish yoqasida turgan jamoa.
“El Observador” ularni Cape Verde bilan 2:2 hisobidagi durangdan so‘ng shunday tasvirladi: “Do‘zaxning bir shoxi, soxta umidning qulashi, bir lahzalik imperiya.” Saudiya Arabistonini ham yenga olishmadi. Endi, deyarli aniq, Ispaniyani mag‘lub etishlari kerak.
“Biz o‘zimizni hech kimdan past his qilmaymiz,” deydi yarim himoyachi Agustín Canobbio. “Uruguay har doim o‘ziga ishongan paytda kuchli bo‘lgan va bu biz uchun boshlang‘ich nuqta bo‘lishi kerak.” Ammo bu oson emas. Bielsa tan olganidek, ko‘pchilikda “umuman ijobiy kutishlar yo‘q”. Gap faqat bu turnirdagi ikki o‘yinda emas, garchi ularda ham Uruguay ko‘proqqa loyiqdek ko‘ringan, deyarli kulgili xatolarning qurboni bo‘lgan bo‘lsa-da. Yoki ketma-ket olti o‘yinsiz g‘alaba haqida ham emas. Masala bundan ham chuqurroq.
Guadalajaradagi matbuot anjumanida Bielsaning qilgan birinchi ishi – mikrofonni joyiga qo‘yib, salomlashish bo‘ldi. Bu ham bir o‘zgarish. 2024 Copa América tugagach, Luis Suárez terma jamoani tark etar ekan, futbolchilar murabbiydan hech bo‘lmaganda ko‘rishganda “buen dia” deyishini so‘rab uchrashuv o‘tkazganini oshkor qildi. U terma jamoa ichidagi manzarani juda og‘ir tasvirladi: sovuq, hissiz, ichki aloqa uzilgan muhit. Murabbiy futbolchilar bilan deyarli gaplashmaydi, futbolchilar ham, shtab ham o‘zini bu yerda bo‘lishni istamayotgandek his qiladi.
“Terma jamoamiz boshidan kechirayotgan narsa og‘riqli,” dedi Suárez. U Darwin Núñez bo‘lib yarmitaymda ko‘z yoshiga bo‘g‘ilganida, uni yupatmoqchi bo‘lgani, lekin Bielsa bunga yo‘l qo‘ymagani haqida gapirdi. Matias Vecino atigi 30 yoshida nega terma jamoani tark etgani haqida savol tashladi (javob: chiday olmagani uchun). Canobbio bilan murabbiy o‘rtasidagi mojaro bo‘yicha esa futbolchini himoya qildi: “U anchadan beri o‘zini tiyib kelayotgan edi”, dedi.
Eng achinarlisi – Bielsa, go‘yo, bularning ko‘piga o‘zi ham qo‘shilgandek. Uning mundial oldidan rasmga tushmagani atrofidagi shov-shuv aslida bir narsani yashirdi: u rasmga tushgan edi, faqat o‘ziga xos tarzda. 2023-yil noyabrida Uruguay AQShdan 5:1 hisobida mag‘lubiyatga uchraganidan so‘ng, u o‘zini “zaharli” deb atadi.
“Men bilan munosabatda bo‘lganlar ko‘pincha yomonlashib chiqadi,” degan edi u. “Atrofida faqat xatolarni ko‘radigan, doim talab qiladigan, tuzatadigan, hech narsadan qoniqmaydigan, faqat ish haqida gapirishni yoqtiradigan, ovqatlanishga borganda ham boshqalar bilan aralashmaslik uchun yoniga gazeta olib boradigan zaharli odamlar bor. Lekin bilasizmi, bu xulqning ildizi nimada? Qo‘rquvda. Bunday odam yutishdan zavq olmaydi; u mag‘lub bo‘lishdan ancha ko‘proq qo‘rqadi.”
G‘alabalar ham ko‘p bo‘lmadi. Ichki inqiroz biroz tinchigandek bo‘ldi, lekin to‘liq bartaraf etilmadi. Uruguay hanuzdan beri g‘alaba ko‘rmagan. Gap faqat kiyinish xonasidagi muhitda emas. Balki umuman unda emasdir, ammo bu ham yordam bermaydi, albatta.
Bu yerda kutish bilan real imkoniyat o‘rtasidagi uzilish haqida bahs bor. Uruguay – tarixiy ortiqcha natijalarning qurbonimi? Ikki bor jahon chempioni bo‘lgan (1930, 1950), undan oldin ikki marta Olimpiya chempioni (1924, 1928), yaqinda esa 2010-yilgi mundialda yarim finalga chiqqan mamlakat. Bu tarix, bu ruh, bu “kichik, lekin bo‘ysunmaydigan” qahramonlik afsonasi bugungi avlod yelkasiga og‘ir yuk bo‘lib tushmaganmi?
“G‘alati bir narsa yuz berdi: bizda Luis Suárez, Diego Forlán va Edison Cavani bir paytning o‘zida bor edi,” deb eslaydi sobiq darvozabon Gustavo Munúa. Statistik fakt ham o‘tkir: Uruguay 1990-yildan beri Suárezsiz jahon chempionatida g‘alaba qozonmagan. Shunga qaramay, bugungi tarkibga qaralganda, federatsiya prezidenti bu jamoani kamida chorak finalga chiqishi kerak bo‘lgan jamoa sifatida tilga oladi.
Endi esa ular Ispaniyaga qarshi yetarli ish qilishi kerak. Raqib – De la Fuente boshchiligidagi jamoa. Aynan u, ehtimol, Bielsaning xalqaro sahnadagi murabbiylik faoliyatiga nuqta qo‘yishi mumkin bo‘lgan odam.
Bielsa Ispaniyaga qarshi o‘yindan oldin “ishonch beradigan ayrim elementlar” haqida gapirdi, to‘pni raqibdan tortib olish zarurligini tilga oldi. Lekin Uruguay ichida boshqacha ohanglar ham bor. Ular o‘z yo‘lidan borishni istaydi. O‘zcha, urugvaycha.
“Faqat yaxshi o‘ynash yetmaydi Ispaniyaga qarshi; har bir to‘p uchun Uruguay mentaliteti bilan kurashish kerak,” deydi Canobbio. “Biz tomosha qilib turadigan jamoa emasmiz. Bu guruhda g‘urur bor, ochlik bor, ishonch bor. Uruguay libosini kiyganingda, bahona bo‘lmaydi. Eng muhimi – Uruguay yana Uruguay bo‘lishi.”
Endi savol bitta: Guadalajara kechasi, eski shogird o‘zini ilhomlantirgan ustozning so‘nggi sahnasini yopadimi yoki Bielsaning “zaharli” dahosi yana bir bor tarixni qarama-qarshi tomonga buradimi?
