Balogunning qizil kartasi va Oq uy qo‘ng‘irog‘i: FIFA qarori
MIAMI — AQSh hujumchisi Folarin Balogun kutilmaganda yana maydonga qaytdi. Belgiyaga qarshi jahon chempionati nimchorak finalida u o‘ynashi mumkin. Qizil kartadan keyingi majburiy diskvalifikatsiya esa, misli ko‘rilmagan tarzda, FIFA tomonidan to‘xtatib turildi.
Bu oddiy intizomiy qaror emasdi. Bu siyosat, futbol va qoidalar to‘qnashgan nuqta bo‘ldi.
Balogun Bosniyaga qarshi o‘yinda (2:0) jahon chempionatidagi uchinchi golini urdi, lekin ikkinchi bo‘limda Tarik Muharemovic to‘pig‘iga butini qo‘yib ketgani uchun maydondan haydaldi. VAR ko‘rigidan so‘ng ko‘rsatilgan qizil kartani AQSh bosh murabbiyi Mauricio Pochettino darhol adolatsiz deb atadi.
Shu bilan hammasi tugagandek ko‘rindi. Keyingi o‘yin o‘tkazib yuborilishi deyarli aniq edi. Ammo sahnaga boshqa ism chiqdi.
Trump qo‘ng‘irog‘i va FIFAning noodatiy qadam
Manbalarga ko‘ra, AQSh prezidenti Donald Trump shaxsan FIFA prezidenti Gianni Infantino bilan bog‘langan va Balogunning maydondan chetlatilishini qayta ko‘rib chiqishni so‘ragan. Odatda yopiq eshiklar ortida qoladigan bu bosim ortidan FIFA kutilmagan bayonot chiqardi.
Tashkilot qizil kartani bekor qilmadi. Lekin eng muhim bandni o‘zgartirdi: Balogun Belgiyaga qarshi o‘yinni o‘tkazib yubormaydi.
FIFA Intizom kodeksining 27-moddasiga tayandi. Rasmiy bayonotda shunday deyiladi: bir yillik sinov muddati davomida diskvalifikatsiya ijrosi to‘xtatib turiladi. Agar Balogun shu davrda xuddi shunga o‘xshash va shu darajadagi qo‘pol qoidabuzarlikka yo‘l qo‘ysa, to‘xtatilgan chetlatish darhol kuchga kiradi va yangi jazoga qo‘shib qo‘llanadi.
Ya’ni, qizil karta tarixdan o‘chmadi. Lekin uning og‘irligi hozircha muzlatib qo‘yildi.
FIFA intizom organlari odatda jazoni yumshatish yoki ijrosini qisman to‘xtatish huquqiga ega. Ammo jahon chempionati o‘rtasida, ayniqsa bunday darajadagi siyosiy fon bilan, bu vakolat ilk bor bunchalik keskin ko‘rinishda ishga tushdi.
Oq uy xursand, Balogun qaytdi, jamoa hayratda
Trump bu qarorni o‘zining Truth Social platformasida olqishladi va uni “katta adolatsizlikning bartaraf etilishi” sifatida ta’rifladi. Oq uy esa Balogunning tarkibga qaytishini X ijtimoiy tarmog‘ida shovqinli “USA-USA-USA” shiori bilan nishonladi.
AQSh futbol federatsiyasi qarorni qabul qildi. O‘yinchilar esa bo‘layotgan voqealardan keyinroq xabardor bo‘ldi.
Christian Pulisic jurnalistlar bilan suhbatda o‘sha lahzani eslab berdi: ular Balogun masalasining hal bo‘lganini mashg‘ulotga yo‘lda, ijtimoiy tarmoqlar orqali bilishgan. Avvaliga shubha, keyin esa yengil nafas va quvonch — kayfiyat shunday almashgan.
Balogun uchun bu qaror nafaqat sportiy, balki psixologik yengillik ham. U endi Belgiyaga qarshi o‘yinda yana hujum chizig‘ining markazida bo‘lishi mumkin.
Belgiyaning g‘azabi: “Qoidalarga zid qaror”
Belgiyada esa bu voqea boshqacha ohangda qabul qilindi. Qirollik futbol assotsiatsiyasi (RBFA) FIFA qaroridan “hayratda” ekanini ma’lum qildi va huquqiy variantlarni o‘rganayotganini bildirdi.
RBFA ham FIFA Intizom kodeksiga murojaat qildi, lekin boshqa modda — 66.4-bandni ko‘rsatdi. U yerda aniq yozilgan: qizil kartadan so‘ng futbolchi avtomatik tarzda jamoasining navbatdagi o‘yinini o‘tkazib yuboradi. Belgiyaliklar fikricha, jahon chempionatining barcha oldingi qizil kartalarida aynan shu qoida ishlagan.
Assotsiatsiya yana bir hujjatni tilga oldi — turnir reglamentining 10.5-moddasi. Unda ham xuddi shunday tamoyil mustahkamlangan: bevosita yoki ikkinchi sariqdan olingan qizil kartadan keyin keyingi uchrashuvga avtomatik diskvalifikatsiya.
RBFA nazarida, FIFA bu safar o‘z qoidasiga o‘zi zid qaror chiqardi. Belgiyaning e’tirozi futbol maydonidan tashqaridagi keskinlikni yanada oshirdi. Endi gap faqat Balogun haqida emas, intizom tizimining izchilligi haqida ham ketmoqda.
Tarixiy paralellar: Garrincha, Ronaldo va boshqa ishlar
FIFA bu borada ilk bor bahsli qaror qabul qilayotgani yo‘q. Tarixda o‘xshash, hatto siyosiy fonli epizodlar bo‘lgan.
O‘tgan yili Portugaliya sardori Cristiano Ronaldo Irlandiyaga qarshi saralash o‘yinida qizil kartoga uchragach, uch o‘yinlik diskvalifikatsiyaning oxirgi ikki qismi to‘xtatib turilgandi. Natijada u jahon chempionati guruh bosqichining dastlabki uchrashuvlarida maydonga tushishga muvaffaq bo‘ldi.
Yana bir misol: Qatar yarim himoyachisi Assim Madibo turnir davomida Kanadaning Ismael Kone bilan to‘qnashuvi uchun qizil kartoga uchrab, darhol besh o‘yinlik diskvalifikatsiya oldi. Bu safar esa jazoni yumshatish emas, keskinlashtirish ishlagan.
Eng yodda qolgan holatlardan biri 1962-yilga borib taqaladi. Braziliya afsonasi Garrincha yarim finalda maydondan haydalgan, ammo Chili muxlislari va o‘sha paytdagi prezident Jorge Alessandri bosimi ostida apellyatsiya muvaffaqiyatli chiqqan. Garrincha finalda maydonga tushdi va Braziliya Chexoslovakiyani 3:1 hisobida mag‘lub etdi.
Demak, siyosiy va jamoaviy bosimning FIFA qarorlariga ta’siri — yangi hodisa emas. Ammo bugungi davrda, VAR va aniq yozilgan reglamentlar asrida, bunday yumshatishlar yanada keskinroq munozaralarga sabab bo‘lmoqda.
Endi hammasi maydonda hal bo‘ladimi?
Balogun endi Belgiyaga qarshi o‘yinda ishtirok etadi. Qizil kartasi esa uning ortidan bir yil davomida soyadek ergashadi. Har bir keskin to‘qnashuv, har bir kechikkan zarba endi boshqa ma’noga ega bo‘ladi — nafaqat uning, balki FIFA intizom tizimi obro‘si uchun ham.
Belgiyalar esa o‘zini adolatsizlik qurboni deb his qilgan holda, maydonga chiqadi. Ular uchun bu endi faqat nimchorak final emas, qoidalarning o‘zi bilan bahsga chiqqandek bo‘lgan uchrashuv.
Savol ochiq: bu qaror yakunda faqat bir futbolchining o‘yin taqdirini o‘zgartiradimi yoki butun jahon chempionati intizom me’yorlari uchun burilish nuqtasiga aylanadimi?
