Argentina futboliga muhabbat: Dakka shahridagi ehtiros
Dakka, Bangladesh — Katta ekran allaqachon o‘chirilgan, lekin maydon o‘rtasida hali ham bitta nido yirtilib chiqardi: “Argentina! Argentina! Messi! Messi!” Vuvuzelalar qichqirardi, osmon rang va oppoq dengiz to‘lqinlanardi.
Bir necha daqiqa avval Lionel Messi Jahon chempionatidagi ilk o‘yinida Jazoir darvozasiga xet-trik urib, Argentina uchun kechani yoritib yuborgandi. Ekran atrofida to‘plangan yigitlar yelkalariga Argentina bayrog‘ini yopib olishgan, bir-birining ustiga chiqib qo‘shiq aytishar, hakamning so‘nggi hushtagi yangraganiga ancha bo‘lsa-da, bayram tugashni bilmasdi.
Bu manzara bemalol Buenos-Ayresdagi maydondan olingan kadrdek ko‘rinardi. Aslida esa bu — Argentinadan 17 ming kilometr uzoqda joylashgan Dakka.
Maradona bilan boshlangan muhabbat
Bangladesh hech qachon FIFA Jahon chempionatiga chiqa olmagan. Lekin har to‘rt yilda bir marta Argentina maydonga tushsa, mamlakat bo‘ylab mahallalar portlab ketgandek bo‘ladi. Universitet hovlilarida va tor ko‘chalarda ulkan ekranlar paydo bo‘ladi, ko‘p qavatli uylarda tungi “watch party”lar uyushtiriladi, ko‘chalar osmon rang va oq bayroqlar bilan to‘ladi.
Dakkalik 50 yoshli Abdul Hay uchun bu yo‘l Messi bilan emas, ancha avval boshlangan.
U umrboqiy Argentina muxlisi sifatida o‘z sadoqatini 1986 yilgi Jahon chempionatiga bog‘laydi — o‘sha paytda Diego Maradona Argentina bilan kubokni ko‘targan edi. “1986 yilda Maradonaga oshiq bo‘ldim, — deydi u. — Juda yosh edim, lekin odamlar qanday aqldan ozganini o‘z ko‘zim bilan ko‘rdim. Uning o‘yin uslubi, ehtirosi, mahorati — hatto o‘sha ‘Xudoning qo‘li’ ham — hech narsaga o‘xshamagan tarzda bizni rom qildi. U biz uchun afsona va sensatsiyaga aylandi.”
Argentinaning keyingi jahon chempionligi esa 36 yil kutdirib qo‘ydi — Qatar 2022da, bu safar Messi boshchiligida. “Lekin kutishga arziydi, — deydi Hay. — Messining kubokni ko‘targanini ko‘rgach, futbol bo‘yicha hech qanday armonim qolmadi. Bu Jahon chempionatini avvalgilardagi xavotir emas, sof quvonch bilan tomosha qilyapman.”
Sobiq milliy terma jamoa murabbiyi va sobiq futbolchi Shafiqul Islom Monikning aytishicha, Hay hikoyasi butun Bangladesh bo‘ylab Argentina muxlisligining qanday ildiz otganini juda aniq ko‘rsatadi. “Mening ko‘rganlarimdan kelib chiqsak, hammasi 1986 yildan boshlandi, — deydi u. — Folklend urushidan keyin Angliyaga qarshi g‘alaba, so‘ng Maradonali Argentina Jahon chempioniga aylandi. Maradonaning yakka o‘zi ko‘rsatgan dahshatli o‘yinini ko‘rgan bangladeshlik muxlislar asta-sekin Argentina tarafdori bo‘lib qoldi.”
Uning so‘zlariga ko‘ra, Braziliya o‘sha paytga kelib allaqachon ko‘plab chempionliklari va yulduz futbolchilari tufayli ulkan auditoriyani egallab bo‘lgandi. “Argentina Braziliyaga qarshi ‘ikkinchi qutb’ga aylandi, — deydi Monik. — Bungacha odamlarning aksariyati Braziliyani qo‘llab-quvvatlardi. 1986 yildan boshlab esa Argentina o‘z muxlislar bazasini qurishni boshladi.”
U hatto 1990 yilgi finaldagi mag‘lubiyat ham bu rishtani uzmaganini, aksincha, mustahkamlaganini aytadi. “Maradona kubokni ko‘tara olmagani va finaldan keyin yig‘lagani bu yerda oddiy odamlarning yuragiga tegdi, — deydi u. — O‘shandan keyin Argentinaga bo‘lgan mehr butunlay mustahkamlandi.”
Shu bois Germaniya yoki Italiya singari boshqa yirik futbol davlatlari bu yerda hech qachon shuncha ommaviy e’tibor qozona olmadi. “Chunki o‘sha hissiy maydonni allaqachon Argentina va Braziliya egallab bo‘lgandi,” deydi u.
Futboldan diplomatiyagacha
Bangladeshliklarning Argentinaga bo‘lgan mehrini diplomatiya ham ilg‘ab oldi. Argentina elchisi Marcelo Carlos Cesa Dakkadagi ommaviy translyatsiyalarga chiqib, muxlislar bilan birga gol nishonlaydi, bayroq ko‘taradi.
2022 yilda Jahon chempionati paytida Bangladesh bo‘ylab Argentinaga bag‘ishlangan bayramlar butun dunyoda muhokama qilingach, Buenos-Ayres hukumati 45 yillik tanaffusdan so‘ng, 2023 yilda Dakkadagi elchixonasini qayta ochdi. 1978 yilda harbiy xunta davrida byudjet qisqarishi bahonasida yopilgan missiya qayta ishga tushdi.
Rasmiylar bu qaror savdo va kengroq diplomatik manfaatlar bilan bog‘liqligini aytishsa-da, ikki tomon ham futbolni xalqlarni yaqinlashtirgan asosiy turtki sifatida tilga oladi.
Yosh avlod uchun esa endi Maradona emas, Messi — markaziy qahramon. “Men bolaligimdan Argentinani yaxshi ko‘raman, ayniqsa Messini,” deydi xususiy sektorda ishlaydigan Dvin Islom. U Argentina terma jamoasining ilk o‘yinidan bir necha soat oldin Dakkada o‘tkazilgan muxlislar “welcome rally”sida yuzlab odamlar orasida turardi.
Hay avlodidan farqli ravishda, Islom Maradonani o‘ynayotganini ko‘rmagan. Atrofida barabanlar jaranglaydi, ulkan bayroqlar hilpiraydi, muxlislar yomg‘irda ham ortga chekinmay, qo‘shiq aytgancha ko‘chani to‘ldirib borardi.
Boshqalar bu muhabbatni uyidan meros qilib olgan. Muhammad Jahir shunday deydi: “Otam Argentina muxlisi bo‘lgan. Men shu tarafkashlikni undan meros oldim. Keyin o‘zim futbolni tushuna boshladim va ularning o‘yin uslubiga oshiq bo‘ldim.”
Jahon chempionati AQShda o‘tkazilayotgani uchun Bangladeshda ko‘plab o‘yinlar tungi soatlarda bo‘lib o‘tadi. Guruh bosqichida birinchi o‘rinni egallagan Argentina endi 2026 yilgi Jahon chempionatining 1/16 finalida 4 iyun kuni soat tungi 4:00 da, Keyp-Verdega qarshi maydonga tushadi.
Bu soatlar esa muxlislarni to‘xtata olmaydi. “Menga budilnik ham kerak emas, — deya kuladi Jahir. — Argentina o‘ynaydigan bo‘lsa, o‘zim avtomatik uyg‘onaman.”
Argentina – Braziliya: uydagi “klassiko”
Sport jurnalisti va sharhlovchi Shahanoor Rabbani nazarida Bangladeshning Argentina va Braziliyaga bo‘lgan qiziqishi, avvalo, qahramonlarga chanqoqlikdan dalolat beradi.
“Futbol tarixiga qarasak, Bangladesh mustaqillikka erishgan 1971 yildan keyingi davrda aynan shu ikki Janubiy Amerika jamoasi doim oldinda bo‘lgan, — deydi u. — 1970-yillar oxiridan beri Argentina ham, Braziliya ham bir necha bor Jahon chempioni bo‘ldi. Maradonadan tortib Ronaldo va Rivaldogacha, hozir esa Messi va Neymar — doim odamlarni o‘ziga tortadigan yulduzlar bor.”
Uning fikricha, gap faqat o‘yin uslubida emas. “Bangladesh odatda bosh qahramon bo‘lishini xohlaydi, hatto bu jamoaviy o‘yin bo‘lsa ham,” deydi u.
Ko‘plab oilalarda futbolga bo‘lgan mehr mahalladagi tortishuvlar kabi uy ichida ham bo‘linish keltirib chiqaradi. 6-sinf o‘quvchisi Ayman o‘zini Braziliya muxlisi deb tanishtiradi. “Akam meni majburlab olib keldi,” deydi u, Argentina–Jazoir o‘yinidan oldingi Dakkadagi “welcome rally”da ko‘rinib turgan befarqlik bilan. Uning 8-sinfda o‘qiydigan akasi Salmon kulib yuboradi: “Uyda ba’zan tortishib qolamiz. Otam Argentinani qo‘llaydi. Onam esa Braziliya tarafdori.”
Bir necha soat o‘tib, bu ichki “derbi” yana yuzaga chiqdi — Dakka universiteti yaqinidagi katta ekran oldida. Messi xet-trikni rasmiylashtirgan paytda minglab Argentina futbolkalari orasida birgina Braziliya muxlisi jim turardi. Uning do‘stlari esa kulgu aralash hazil qilishardi. “O‘yin durang bo‘ladi, deb kelgandi,” deydi ulardan biri.
Miting ishtirokchilari orasida yosh siyosiy faollardan Zubayda Islom Jerin ham bor edi. U bag‘rida kichik mushukni ko‘tarib kelgan, mushuk esa Argentina futbolkasi bilan “kiyintirilgan”. Mushukning ismi ham bitta: Messi.
Yaqinda o‘qishga kirgan Saikot Hasan esa ko‘rganlarini hanuz hazm qila olmayotgandek edi. “Bu juda zo‘r tuyg‘u,” deydi u Messining xet-trigidan so‘ng. Uning do‘sti Mahir esa allaqachon oldinga qarab bo‘lgan: “Bu safar, — deydi u ishonch bilan, — Jahon chempionati bizniki.”
“Bizniki” degani aslida kim?
Ana shu “bizniki” so‘zi Rabbani uchun tinmay qiynaydigan savolga aylanib ulgurgan.
U bir narsadan hayron: nega bu ulkan ehtiros hech qachon Bangladesh futbolining o‘ziga kuch bo‘lib o‘ta olmadi? Mamlakat hozir FIFA reytingida erkaklar terma jamoalari orasida 181-o‘rinda turibdi.
“Argentina va Braziliya o‘yinlariga bo‘lgan reaksiyalarni ko‘rib, chin dildan xursand bo‘laman, — deydi u. — Lekin shu bilan birga, juda xafa ham bo‘laman. Chunki bu yerda shunchalik ehtiros borki, lekin futbolimiz va umuman sportimiz bo‘lishi kerak bo‘lgan darajaga yaqin ham emas.”
Uning fikricha, Bangladeshda bu ehtirosni natijaga aylantiradigan tizim yo‘q. “Maydonlar yetarli emas, infratuzilma, akademiyalar kam, professional sportchi bo‘lishni istagan yoshlar uchun aniq yo‘l xaritasi yo‘q, — deydi u. — Odamlarda ishtiyoq bor. Ular o‘ynashni xohlaydi. Lekin ko‘pchilik buni qanday kasbga aylantirishni bilmaydi.”
Sobiq murabbiy Monik ham shunga o‘xshash fikrda. Uning aytishicha, Bangladesh bir paytlar rivojlanayotgan futbol madaniyatining poydevoriga ega edi, lekin uni davom ettira olmadi. “Bizda ko‘plab sifatli futbolchilar bo‘lgan, lekin hech kim keyingi avlodni qurish, tizim yaratish haqida o‘ylamadi, — deydi u. — Yoshlar ertaga Jahon chempionatiga chiqishni talab qilmayapti. Ular shunchaki yo‘l xaritasini va futbolning to‘g‘ri tomonga harakatlanayotganini ko‘rishni istashadi.”
Rabbani esa Bangladeshning o‘z sport tarixiga ishora qiladi: to‘g‘ri investitsiya butun millat kayfiyatini o‘zgartirishi mumkin. “1997 yilda Bangladesh kriket bo‘yicha Jahon chempionatiga yo‘l olganida, butun mamlakat bayram qilgandi. 1999 yilgi Jahon chempionatida kriketda Pokistonni yutganimizda ham xuddi shunday bo‘ldi. Bu faqat sport emasdi. Odamlar buni Bangladeshning o‘zi g‘alaba qozongandek qabul qilishdi,” deydi u.
Shu savol havoda muallaq qoladi: agar sport bir mamlakatga shuncha baxt ulasha olsa, nega Bangladesh stadionlarda faqat Argentina va Braziliya ranglarini emas, o‘z terma jamoasining ranglarini ham ko‘rish uchun zarur sarmoya qilishdan cho‘chiydi?
