Angliya o‘yinda to‘pni ushladi, lekin o‘yinni yo‘qotdi

Angliya to‘pni ushladi, lekin o‘yinni yo‘qotdi. Shunday kechalardan biri edi bu.

80 foizlik to‘p nazorati, deyarli 600 ta pas, 19 ta zarba. Statistika qog‘ozda chiroyli. Ammo Ghana qarshisida bu raqamlar sovuq va ma’nosiz ko‘rinib qoldi. Uchta zarba darvozaga yo‘l topdi, xolos. Birortasi ham hal qiluvchi bo‘lmadi.

Eng alam qilgani: Angliya ochiq o‘yindan ilk haqiqiy imkoniyatni 36-daqiqagacha yarata olmadi. O‘shanda ham Declan Rice boshi bilan juda noaniq zarba berdi, to‘p tribunaga uchib ketdi. Haqiqatan ham “bu gol bo‘lishi kerak edi” degan vaziyat esa 87-daqiqaga boribgina keldi – Nico O’Reilly bosh bilan darvoza to‘sinigacha yetdi, Harry Kane esa qaytgan to‘pni osmonga tepdi.

Qora devor va Queiroz rejasi

Maydonda esa bir xil manzara takrorlanaverdi: yonlama paslar, xavf tug‘dirmaydigan aylanishlar. Anthony Gordon va Noni Madueke qanotda to‘p olsa, darhol ikki nafar himoyachi yopishib oldi. Markazda Jude Bellingham va Rice chiziqlar orasiga kirishga urinsa, u yerda ham nafas olishga joy topilmadi, to‘p uzatish haqida gap ham bo‘lishi qiyin edi.

Carlos Queiroz buni aynan shunday xohlaganini yashirmadi. U o‘yindan so‘ng: o‘z futbolchilarining rejaga sodiqligidan faxrlanishini, kerak bo‘lsa, faqat himoyalanish ham futbolning bir qismi ekanini ta’kidladi. Uning jamoasi hujum qilishni deyarli o‘ylamadi ham.

Ghana dastlabki 45 daqiqani Angliyani asabiylashtirishga bag‘ishladi. Juda past blok, 11 kishi orqaga tortilgan, chetlarda ham, markazda ham bo‘shliq yo‘q. To‘pni ushlab turish huquqi Angliyaga “berildi”, lekin faqat xavfsiz zonalarda – chiziq bo‘ylab yoki markaziy doira atrofida.

Natija tanish: sekin, jonlanmaydigan, g‘oya yetishmaydigan Angliya. O‘tmishdagi og‘ir kunlarni eslatadigan o‘yin. Futbolchilar g‘alaba uchun xavf olishdan cho‘chigandek ko‘rindi.

Tuchel, tanqidlar va jasur tarkib

Thomas Tuchelga tanqidlar to‘lqini stadion ichidan ham, okean ortidan ham kelmoqda. Bunday reaksiya, albatta, kutilgan edi: yulduzlarga to‘la tarkib bilan birinchi xira natija – va hamma savol aynan murabbiyga.

Birinchi zarba esa uning tanlovidan boshlangan. U dastlabki tarkibni e’lon qilganida, Foden ham, Palmer ham ro‘yxatdan joy olmadi. To‘pni zo‘r taqsimlaydigan Adam Wharton va Trent Alexander-Arnold ham uyda qoldi. Bu qarorlar darhol bahs-munozaraga sabab bo‘ldi.

Tuchel esa o‘z falsafasiga sodiq qoldi. U 4-2-3-1 tizimiga moslangan, aniq rollarga bo‘lingan jamoa tuzdi: markaziy “o‘ninchi raqam”, chiziqda keng turib, dribling bilan yarata oladigan qanot futbolchilari, bo‘shliqlarni to‘ldiradigan, to‘liq funksiyali himoyachilar. Hammasi oldindan mashq qilingan harakatlar.

Kane chuqurga tushsa – qanotdagilar orqaga yugurib kiradi. Rice va Elliot Anderson raqibni markazdan tortib chiqarsa – Bellingham uchun cho‘ntaklar ochiladi. Eng yuqori darajada bu oddiy ko‘rinishi mumkin, lekin Angliya uchun, ayniqsa Sir Gareth Southgate davrining oxiridagi “improvizatsiya”ga asoslangan yondashuvdan so‘ng, bu keskin burilish.

Southgate eng yaxshi futbolchilarni maydonga chiqarish oxir-oqibat natija beradi, deb ishongan. Turnirlar natijasi yomon bo‘lmadi – ikki marta Yevropa chempionati finali. Lekin bu yo‘lda ko‘plab uzoq, bo‘g‘iq, tomoshabinni qiynaydigan o‘yinlar bo‘ldi. Tuchel – shu holatga tabiiy javob sifatida kelgan murabbiy. Buni hamma ham yoqtirmadi.

Foden va Palmer: savol emas, javobsiz jumboq

Southgate ehtimol hech qachon Foden yoki Palmerni uyda qoldirmasdi. Ular ideal ritmda bo‘lmasa ham. Ammo Tuchel uchun shakl – hammasidan ustun. Palmer o‘tgan mavsumda Chelsea uchun odatdagidek “yelkada ko‘tarib yuradigan” yetakchi bo‘la olmadi. Foden esa PFA Player of the Year sovrinini olganidagi hujumkor yarim himoyachidan ancha uzoqlashib ketgan ko‘rinadi.

Shunga qaramay, ularning iste’dodi bahsga o‘rin qoldirmaydi. Agar Angliyaning “eng yaxshi” futbolchilari ro‘yxatini tuzsangiz, Palmer ham, Foden ham yuqoridan joy oladi. Yakka holda ular har qanday o‘yinni o‘zgartirib yuborishi mumkin.

Ammo savol boshqa: Tuchelning tizimida ular qayerga sig‘adi? Bellingham – birinchi raqamli hujumkor yarim himoyachi. Uning ortida Morgan Rogers va Eberechi Eze turibdi, Rogers chap qanotda ham o‘ynay oladi. Palmer aslida o‘ng qanot futbolchisi emas, qolaversa, Tuchel xohlaydigan tipdagi qanot emas. Foden ham xuddi shunday.

Demak, bu erda gap faqat ismlarda emas, tizimda.

Xorvatiya o‘yini: tizimning yorqin tomoni

Tuchel matbuot anjumanida bir necha bor Xorvatiyaga qarshi ochilish uchrashuviga qaytdi. O‘sha o‘yinni ham “o‘ziga yarasha qiyin” deb atadi. Haqiqat shuki, Angliya birinchi bo‘limda o‘yinni murakkablashtirdi, lekin ikkinchi bo‘limdagi 20 daqiqa – bu jamoaning haqiqiy salohiyatiga ishora edi.

O‘yin ochilib ketgach, faqat intensivlikni oshirish kifoya bo‘ldi. Bellingham juda chiroyli gol urdi, keyin esa Xorvatiya darvozasi uzluksiz zarbalar ostida qoldi. Hisob 4:2 bo‘ldi, lekin bemalol 5 yoki 6:2 ham bo‘lishi mumkin edi.

Eng muhimi – o‘sha bo‘lim Angliyaning aynan shu tizim bilan nimalarga qodir ekanini ko‘rsatdi. Bo‘shliqlar paydo bo‘lsa, bu jamoa raqibni ezib tashlashi mumkin.

Zaxirada yotgan yulduzlar

Hamma bahslar chetda qolsa ham, bu baribir juda kuchli tarkib. Bellingham an’anaviy, mayda harakatli “o‘ninchi raqam” bo‘lmasligi mumkin, lekin u Real Madridda Cristiano Ronaldo rekordlarini yangilagan futbolchi. Kane Ballon d’Or uchun kurashish imkoniyatiga ega – yozda nima bo‘lishiga bog‘liq. Rogers, Marcus Rashford, Eze va Bukayo Saka bilan birga Angliya baribir hujumda farq qiladigan o‘yinchilarga boy.

Muammo aksincha: ularning barchasini bir vaqtning o‘zida maydonga sig‘dirib bo‘lmaydi. Hozirgacha Tuchel Rogers, Eze, Saka va Rashfordni zaxiradan tushirdi. Juda kam terma jamoalar – ehtimol faqat France va Spain – bunday darajadagi hujumchilarni o‘rindiqda ushlab turish imkoniga ega.

Shu bois Tuchel “starterlar” va “finishers” haqida gapiradi, ichki raqobatni rag‘batlantiradi. Angliya bu jahon chempionatida muvaffaqiyatsizlikka uchrasa, sababni “individuallar yetarli emas edi” deb ko‘rsatishlari qiyin bo‘ladi.

Reja B: Tuchelning yashirin quroli

Ghana o‘yinidan so‘ng Tuchel juda muhim bir fikrni tilga oldi. U suv ichish tanaffusida yangi g‘oya paydo bo‘lganini, lekin uni sinashga biroz ikkilanib qolganini aytdi. Gap markaz orqali ko‘proq futbolchini jalb qilish, blokni ichkaridan yorib o‘tish haqida ketayotgandek tuyuldi. Murabbiy tafsilotlarni ochmadi – turnir davomida sinab ko‘rishi mumkinligini aytish bilan cheklangan.

Bir narsa aniq: Ghana singari chuqur o‘ynaydigan raqiblarga qarshi boshqa rejaga ehtiyoj bor. Tuchel – zo‘r murabbiy, lekin aynan terma jamoa bosh murabbiyi sifatida uning moslashuvchanligi hali to‘liq sinovdan o‘tmadi. Dastlabki oylarida u tarkib bilan ko‘p tajriba qildi, lekin tizimni topgach, unga mahkam yopishib oldi. Mayda o‘zgarishlar bo‘ldi, ammo endi undan keskinroq yechimlar kutilyapti.

Oldinda Panama bilan uchrashuv. Ular ham Ghana singari chuqur o‘tirib, qarshi hujumga umid bog‘laydi. Shartlar o‘xshash bo‘ladi, demak savol ham bir xil: Angliya bu safar devorni yorib o‘ta oladimi?

Tuchel o‘z tarkibini tanladi, tizimini tanladi. Endi esa navbat eng qiyin qismga keldi – shu tizimni turli tipdagi raqiblarga qarshi qayta shakllantira olish. Shimoliy Amerikada navbatdagi umidsizlikka yo‘l qo‘ymaslik uchun Angliya aynan shuni kutyapti.