Yulduzlar ostidagi yashil sahna: Chim ilmiga bag‘ishlangan
Yamal va Messi yulduz bo‘lishi mumkin. Ammo bu Jahon chempionati finallarida yagona sahna egalarigina emas. Har bir zarba ostida, har bir sirg‘anish ostida jim turgan yana bir bosh qahramon bor: maydonning o‘zi.
Yulduzlar ostidagi yashil sahna
Televizor qarshisida o‘tirgan tomoshabin ko‘pincha to‘pga, driblingga, pressingga tikiladi. Lekin ko‘zingiz baribir bir lahzaga bo‘lsa ham o‘sha mukammal tekis, chuqursiz, yam-yashil qoplamaga tushgan. Futbolchilar uchib yurgandek ko‘rinadigan, to‘p sirg‘alib emas, chizib ketayotgandek tuyuladigan maydon — bu tasodif emas.
Bu — ilm. Aniqrog‘i, chim ilmi.
Tennessee shtatidagi University of Tennessee Institute of Agriculture olimi John Sorochan so‘nggi sakkiz yilini aynan shu yashil sahnani tayyorlashga bag‘ishladi. Yillar davomida u maydonni charchatmaydigan, futbolchini jarohatga yetaklamaydigan, hakamga bahona bermaydigan qoplama izlab, sinab, o‘lchab yashadi.
Bitta turnir, o‘nlab iqlimlar
Sorochan zimmasiga yuklangan vazifa oddiy texnik topshiriq emasdi. U Jahon chempionati uchun yagona standart yaratishi kerak edi. Har bir stadionda, har bir mashg‘ulot bazasida to‘p bir xil sakrashi, butsa bir xil tishlashi, chim bir xil egilishi lozim.
Bu esa bitta shaharda joylashgan bir nechta arenani emas, butun qit’ani qamrab oladigan logistik va ilmiy jumboq.
O‘ylab ko‘ring: o‘nlab terma jamoa bazalari, 16 xil stadion. Har biri o‘z sharoitiga ega. Biri baland tog‘ bag‘ridagi Mexico City, havosi yupqa, quyoshi o‘tkir. Boshqasi esa bo‘g‘iq, nam, issiq Miami, asfaltni eritadigan darajadagi jazirama. Chim har ikki joyda ham bir xil o‘ynashi kerak.
Bosim oxir-oqibat chimga tushadi. Har kuni mashg‘ulot, har bir uchrashuvda o‘nlab sprintlar, to‘xtashlar, keskin burilishlar. Bir stadionda yomg‘ir, boshqasida quyosh, uchinchisida esa shamol. Sorochan uchun esa bu sharoitlar farqi yo‘q: futbolchi oyoq ostida nima borligini sezmasligi kerak. Bu — ideal baho.
Ilmiy laboratoriyadan finalga qadar
Chim tanlash, urug‘ aralashmasini topish, ildiz chuqurligini nazorat qilish, namlikni muvozanatlash, qattiqlik darajasini ushlab turish — bularning bari Sorochan kundaligi sahifalarini to‘ldirgan texnik bandlar xolos. Ammo natija stadion chiroqlari ostida jonlanadi.
Maydon qanchalik tekis bo‘lsa, pressing shunchalik agressiv bo‘ladi. To‘p qanchalik bir xil sirg‘alsa, kombinatsiyalar shunchalik tezlashadi. Eng kichik g‘adir-budirlik ham Messining uzatmasini chalg‘itishi, Yamalning birinchi tegishini buzishi mumkin. Shuning uchun ham chim — ko‘rinmas, ammo hal qiluvchi qatlam.
Sorochan uchun bu turnir — sakkiz yillik tayyorgarlikning imtihoni. Har bir stadionga kirgan futbolchi maydonni sinchiklab ko‘zdan kechiradi, bir-ikki marta to‘p tepib ko‘radi, sirg‘anib ko‘radi. Agar hech kim maydon haqida gapirmasa, demak olimlar ishini mukammal bajargan.
Futbol ortidagi fan
Bugun sport olami tobora ko‘proq ilmga suyanmoqda. Taktika, tahlil, ma’lumotlar bazasi — hammasi ko‘rinib turadi. Ammo chim ham shuncha darajada ilmiy yondashuv mahsuli ekanini ko‘pchilik bilmaydi.
Sorochan va uning jamoasi uchun Jahon chempionati — laboratoriya devorlaridan chiqib, butun dunyo ko‘zi oldida o‘z isbotini beradigan sahna. Ular futbolchilarni yulduzga aylantiradigan fonni tayyorlaydi. Yulduzlar shu fonda porlaydi.
Savol esa shunday: keyingi katta turnirda yana qanday yashil innovatsiyalarni ko‘ramiz?
