VAR va jahon chempionatidagi bahslar

Bir necha kun avvalgina savol boshqacha edi: bu jahon chempionatida video yordamchi hakam tizimi boshqacha qo‘llanayaptimi? Endi esa savol o‘zgardi. Endi muxlislar bir narsani bilmayapti – VAR qachon aralashadi, qachon esa jim turib qoladi?

Gana – Angliya, Braziliya – Shotlandiya, Germaniya – Ekvador. Uchta kun, uchta katta bahs, uchta keskin epizod. Va bitta umumiy xulosa: barqaror “yuqori mezon” degan tushuncha hozircha faqat qog‘ozda.

Statistikada tartib bor, maydonda esa yo‘q

Raqamlar o‘ziga xos sokin. Premier League o‘tgan mavsumda o‘rtacha 0,29 ta VAR aralashuvi bir o‘yinga. Jahon chempionatida – 0,28. Devor soati kabi deyarli bir xil.

Subyektiv holatlar – ya’ni hakam monitor yoniga yugurib boradigan epizodlar – ham shunga yaqin: Angliyada 0,15, jahon chempionatida 0,17. Qog‘ozda hammasi joyida. Ammo stadionlarda bo‘layotgan voqealar bunday xotirjam emas.

Musobaqa cho‘zilgani sayin bitta haqiqat yanada yaqqol ko‘rinayapti: VAR bilan doimiy, aniq va adolatli “yuqori mezon”ni ushlab turish nihoyatda mushkul.

FIFA hakamlar boshlig‘i Pierluigi Collina futbolni aloqadorlik sporti deb biladi: har bir tegish – bu jarima emas. U bu jahon chempionatida tez, oqimli o‘yin ko‘rishni xohlaydi. Demak, maydonda kuchli to‘qnashuvlarga ko‘proq ruxsat berilsa, VAR ham mezonni shunga moslashtirishi kerak bo‘ladi. Mana shu “aniq va ravshan xato” uchun shirin nuqtani topish tobora qiyinlashmoqda.

Bu bilan kurashib kelayotgan yagona liga Premier League emas.

Chempionlar ligasi va turli mezonlar

Ba’zi turnirlarda VAR uchun mezon ancha past, video-hakamlar tez-tez aralashadi. Tashqi tomondan qaraganda, bu bir xil yondashuvdek ko‘rinadi: hamma aralashuvni kutadi, demak, “izchillik” bor. Aslida esa bu tizim ilk bor joriy etilgandagi maqsaddan uzoqlashish – faqat haqiqiy “bo‘hton” xatolarni tuzatish o‘rniga, deyarli har mayda-chuydaga qo‘l urish.

Chempionlar ligasi bunga yorqin misol. Bir o‘yinga o‘rtacha 0,47 ta VAR aralashuvi, 0,36 ta monitor ko‘rigi. Ya’ni video-hakam deyarli ikki baravar faolroq.

Qo‘l bilan o‘ynash – bu yerda eng keskin misol. Uefa talqini juda qattiq: subyektivlikka kam joy, VAR chetda qolishi uchun kamroq sabab. To‘p qo‘lga tegsa, himoyachi muammoga tayyor bo‘lishi kerak.

Jahon chempionatida esa boshqa manzara. Bir haftalik bahslar hammasini chiroyli qilib ochib berdi.

“VAR qahva ichgani ketdi” – Gana g‘azabi

Seshanba kuni Gana – Angliya uchrashuvida sahnaga birinchi katta bahs chiqdi. Gana bosh murabbiyi Carlos Queiroz o‘yindan so‘ng achchiq gapirdi: uningcha, Ezri Konsa tomonidan Prince Kwabena Aduga qarshi sodir etilgan epizodda “VAR qahva ichgani ketgan” edi.

Epizod o‘zi ham shunday edi – no‘noq, qo‘pol takror. 0:0 hisobidagi o‘yinda bunday holatni VAR ko‘rmasligi ko‘pchilikni hayratga soldi. Aynan shunday vaziyatlar uchun tizim joriy etilgandi-ku.

Bir kun o‘tib, mutlaqo boshqa manzara.

Braziliya gol urdi – VAR bekor qildi

Chorshanba kuni Braziliya – Shotlandiya uchrashuvida braziliyaliklar 3:0 hisobida yutdi, lekin shu natija ham VAR bahslaridan qochira olmadi. Braziliyaning bir goli Vinicius Jr va Jack Hendry o‘rtasidagi to‘qnashuv sabab bekor qilindi.

Bu safar mezon birdaniga pastlab ketgandek bo‘ldi. Epizodni qayta-qayta ko‘rganlar Hendry ko‘proq “Real Madrid” hujumchisini tepib yuborgandek taassurot oldi, aniq va ravshan qoida buzilishi esa ko‘rinmadi.

Sobiq jahon chempionati yordamchi hakami Darren Cann teleefirda shunday dedi: Shotlandiya “ozgina omadi chopdi”. Uningcha, to‘p o‘ynalishidan avval biroz kontakt bor, lekin bu darajada jarima deb hisoblash qiyin.

Demak, seshanbada – baland mezon, chorshanbada – past mezon. Endi navbat payshanbaga.

Germaniya – Ekvador: ikki epizod, bitta savol

Germaniyaning Ekvadorga qarshi 2:1 hisobidagi mag‘lubiyati faqat natija bilan emas, hakamlik bilan ham esda qoldi.

Uchrashuv boshida Leroy Sane tomonidan urilgan gol hisobga olindi. Lekin bu epizodda Alexandar Pavlovicning baland ko‘tarilgan oyog‘i Pedro Vite boshiga aniq tegadi. Teleekranda ham, stadionda ham hamma buni ko‘rdi. Baland oyoq, raqibni xavf ostiga qo‘yish, yaqqol qoida buzilishi.

VAR esa jim. Hakam Tori Penso qarori o‘z kuchida qoldi.

Teleefirda Joe Hart keskin fikr bildirdi: jahon chempionatini tomosha qilayotgan har bir futbolchi bu holatni ko‘rib, “bu raqibni xavf ostiga qo‘yish, baland oyoq, bu jarima” derdi, dedi u. Uningcha, qaror noto‘g‘ri edi. Ellen White ham hayratini yashirmadi: “Shokdaman, bu epizod qayta ko‘rilmagani va gol bekor qilinmagani tushunarsiz”, dedi u.

Tanaffusdan ko‘p o‘tmay, boshqa manzara. Bu safar Kai Havertz Joel Ordonez bilan to‘qnashuvdan keyin jarima maydoni ichida yiqiladi, Penso darhol nuqtani ko‘rsatadi. Penalti.

Ammo VAR – bu safar Joe Dickerson – ishga tushadi. U hakamni monitor yoniga chaqiradi va epizoddan oldin, maydon o‘rtasida Sane tomonidan Vitega nisbatan sodir etilgan qoida buzilishini ko‘rsatadi. Penalti bekor qilinadi.

Alohida olganda, bu aralashuvni adolatli deyish mumkin. Vite biroz “bo‘lib-bo‘lib yiqilgandek” ko‘ringan bo‘lsa-da, qoida buzilishi bor. Lekin Pavlovicning baland oyog‘iga nisbatan qo‘llangan mezon bilan solishtirganda, savol tug‘iladi: nega bittasi – “aniq va ravshan”, boshqasi esa – yo‘q?

Kimdir VAR oldingi xatoni “qoplamoqchi bo‘lgandek” taassurot qoldirdi, deb o‘ylashi mumkin. Rasmiy izoh bo‘lmaydi, albatta. Lekin muxlislar uchun bu tushuntirish emas.

Bitta o‘yinda ikki qarama-qarshi epizod. Bitta tizim. Ikki xil mezon.

Katta jamoalar – kichik yo‘qotishlar

Qiziq tomoni shundaki, turnir favoritlari uchun VAR hozircha uncha ham og‘riqli bo‘lgani yo‘q. Braziliyaning bekor qilingan goli va Germaniyaning bekor qilingan penalti – katta jamoalarga qarshi chiqqan yagona subyektiv aralashuvlar.

Fransiya – Senegal uchrashuvida Kylian Mbappe Sadio Mane bilan to‘qnashuvdan so‘ng penalti talab qildi. VAR bu safar penalti tavsiya qildi, lekin maydondagi hakam qarorini o‘zgartirmadi. Natijada ko‘pchilik hayratda qoldi: Mbappe nega 11 metrlik zarbani ololmadi?

Bu uchta misol bir narsani ko‘rsatadi: eng yuqori darajadagi turnirda ham mezonlar turlicha talqin qilinyapti.

Dallasdagi bosh shtab va eski shior

Collina va uning Dallasdagi bazasida ishlayotgan 30 nafar video-hakamdan iborat jamoasi hali ko‘p ish qilishi kerak. VAR ilk bor joriy etilganda aytilgan shior hanuz yodda: “minimal aralashuv, maksimal foyda”.

Bu ideal. Ammo unga erishish nihoyatda qiyin.

Tizimning butun g‘oyasi maydondagi dastlabki qarorlarga tayanadi. Minimal aralashuv faqat bitta shart bajarilganda ishlaydi: hakamlar maydonda qarorlarni to‘g‘ri qabul qilayotgan bo‘lishi kerak.

Hozir esa eng katta savol shunda: bu jahon chempionatida bunday bo‘lyaptimi? Yoki VAR atrofidagi bahslar endi endigina qiziyaptimi?