Terry Butcher va Angliyaning yangi jangchilari: Jude Bellingham kim?

1989-yil sentabr. Stokgolm kechasi. Terry Butcher boshiga dahshatli zarba oladi, futbolkasi oq emas, qizilga aylanadi. O‘sha paytda almashtirishni so‘rash, yangi libos kiyish – uning lug‘atida yo‘q edi. U maydonda qoladi, final hushtagi chalinmaguncha kurashadi.

O‘sha qonli futbolka yillar o‘tib ham ingliz futboli uchun bir ramz bo‘lib qoldi – milliy terma jamoadagi har bir chaqiriq, har bir daqiqa uchun jonini tikishga tayyorlik ramzi. Butcher, Ipswich va Rangers afsonasi, sobiq Three Lions sardori, bu ruhni o‘zida mujassam etganlardan biri. Paul Ince ham xuddi shunday. 1997-yilda Italiyaga qarshi o‘sha mashhur o‘yin, boshidan oqayotgan qon, lekin maydondan ketmaslik – va 1998-yilgi jahon chempionatiga yo‘l.

Bugun esa sahna boshqacha. Qon ko‘rinishi bilan o‘yin to‘xtaydi, shifokorlar yugurib kiradi, futbolchi maydonni tark etadi. Qoidalar shunday. Sog‘liq birinchi o‘ringa chiqqan. Lekin savol o‘sha-o‘sha: bugungi Angliyada kim jamoa uchun tanasini ham, obro‘sini ham garovga qo‘yishga tayyor?

Butcher javobi: “Eng katta jangchi? Bu – Jude Bellingham”

Domino’s’ning muxlislarni “ifloslanishdan qo‘rqmaslikka” undovchi “Shirtiette” kampaniyasi doirasida gapirgan Butcher bu savolni eshitib biroz o‘ylanadi, so‘ng aniq javob beradi:

“Eng katta jangchimiz kim? Ehtimol, Jude Bellingham”, – deydi u. “U jangchi. U qiziydi, oson tinchimaydi. Bu menga yoqadi. Ba’zan balki haddan oshgandek ko‘rinishi mumkin, lekin u shunday o‘ynaydi. Chekka chiziqda yashaydi, o‘zini har joyda ko‘rsatmoqchi bo‘ladi, boshqalar kabi hafsala pir bo‘ladi. Meningcha, aynan Jude”.

Butcher uchun Bellingham – nafaqat texnika va ijod, balki xarakter, o‘t, g‘azab, mas’uliyat. Qonli futbolka davrining zamonaviy, tartibga solingan, VAR davridagi versiyasi.

“Bizning tipdagi futbolchilar yo‘q bo‘lib ketdi”

Suhbat keskinroq tus oladi. Ince, Stuart Pearce, o‘zi – shunday xarakterlar bugun futbolda qanchalik kam uchraydi?

“Ha, bunday futbolchilar deyarli yo‘qoldi, chunki o‘yin butunlay boshqa hayvonga aylandi”, – deydi Butcher. “Endi hammasi texnika haqida. O‘yin uslublari, sxemalar haqida. ‘Borib yopishish’ emas, ‘orqadan to‘g‘ri bosim’ haqida”.

Uning fikricha, haqiqiy jismoniy kurash maydondan siqib chiqarilgan: “Futbolda endi chinakam jismoniylik deyarli qolmadi. Hammasi texnika, ustun zonalar, ‘overload’lar, chalkash taktik atamalar haqida. Bizning davrimizga eng yaqin tushadigan narsa – standart vaziyatlar, ayniqsa burchak zarbalari. O‘sha paytda hamma kurashchilar kabi bir-birini yerga tashlashga urinadi”.

Butcher o‘yinning ko‘p jihatdan yaxshilangani, tezlashgani, aqlliroq bo‘lgani bilan rozi. Lekin u bitta narsani sog‘inadi: to‘qnashuv. “Biroz ko‘proq jismoniylik futbolga faqat foyda keltirardi. Ayniqsa, muxlislar uchun. Ular har doim kimdir borib raqibga qattiq kirishini ko‘rishni yoqtiradi. Hozir esa buni qilsangiz, nafaqat sariq, balki to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka xavfi bor”.

Yetakchilar yo‘q bo‘lgan mudofaa

Angliya bugun 60 yillik sovrinsizlik zanjirini uzishga urinmoqda. Bunday bosim ostida, ayniqsa mudofaada, buyruq beradigan, chiziqni boshqaradigan, teshiklarni yopadigan shaxs zarur. Butcher esa bunday figurani ko‘rmayapti.

“Yo‘q, menimcha hozir bunday futbolchi yo‘q. Juda uzoq vaqtdan beri yo‘q”, – deydi u qat’iy ohangda. “Bizning davrimizda futbolchilar bir-biriga qattiq gapirardi. Menda Bryan Robson bor edi – agar xato qilsam, menga qattiq baqirardi, men ham u xato qilsa javob qaytarardim. To‘g‘ri, u deyarli xato qilmasdi, shuning uchun men ko‘p gapirmasdim! Lekin maydonda hissiyotlaringni tez, baland va aniq ifoda etarding”.

Endi esa, deydi Butcher, futbolchilar bir-biriga juda muloyim. “Bugun bunday narsa yo‘q. Standart vaziyatlarda ham ko‘pchilik aniq raqibni emas, zonani himoya qiladi. Shuning uchun ham kimnidir ‘ol, sen shuni ol’ deb baqirishga ehtiyoj qolmagan”.

Uning tashxisi og‘ir: “Futbolchilar bir-biriga juda yoqimli bo‘lib qolishgan. Hech kim boshqasidan ko‘proq talab qilmaydi. Jamoa ichida haqiqiy liderlar yo‘q. Shunchaki bir guruh individual futbolchilar maydonda o‘z ishini qilmoqda. Ehtimol, kiyinish xonasida gapirishar, lekin maydonda barmog‘ini ko‘rsatib, baqirib, boshqalarni uyg‘otadigan kimnidir ko‘rmaysiz”.

Butcher faqat bitta istisnoni tilga oladi: “Jordan Pickford ba’zan barmog‘ini ko‘rsatib, baqiradi. Boshqalar esa asosan o‘z ishini qilish bilan band. Men esa maydondagi vokal tomonni yaxshi ko‘rardim. Odamlarni maqtashni ham, ularni ‘uyg‘otish’ uchun baqirishni ham yoqtirardim. ‘Yigitlar, bo‘ldi, uyg‘oninglar!’ – degancha. Hozir vaqti-vaqti bilan ko‘ramiz, lekin juda kam. Men buni ko‘proq ko‘rishni xohlar edim”.

Kapitanlik merosi: Bellingham hali leytenant

Bugungi Angliyaning yuzi – Harry Kane. 81 ta milliy gol, rekordlar, barqarorlik. Lekin bir kun kelib u ham kamarbandidan voz kechadi. O‘rniga kim chiqadi? Bellinghammi? Yoki Declan Rice?

Butcher o‘zini eslaydi: “Men bir nechta klubda kapitan bo‘lganman. Eshiklarni tepib ochardim, hakamga so‘kinardim, juda vokal edim. Bugungi standart bo‘yicha bu kapitan uchun uncha to‘g‘ri bo‘lmagan narsalar, lekin o‘sha paytda shunday edi”.

Bellinghamga kelganda, u sabrga chaqiradi: “Jude vaqt o‘tishi bilan, ayniqsa xalqaro sahnada, yetiladi. Shunda u kapitanlik uchun haqiqiy nomzod bo‘lishi mumkin. Hozircha esa u ko‘proq leytenant, qanotdagi yordamchi, sardor ostidagi odam”.

Butcher nazarida, Rice ham juda mantiqiy variant: “Declan Rice – kapitanlik uchun aniq nomzod, ayniqsa Harry Kane izidan boradigan bo‘lsa”. Lekin u darhol qo‘shimcha qiladi: Kane hali uzoq ketmoqchi emas.

“Harry Kane deyarli abadiy o‘ynaydigandek”, – deydi u kulimsirab. “O‘ziga qarashi, maydondagi o‘yini, o‘zini tutishi – u Cristiano Ronaldo’ga o‘xshaydi, xuddi u kabi juda uzoq o‘ynashi mumkin. Harry hech qachon tezkor bo‘lmagan, shuning uchun tezlik yo‘qotishdan qo‘rqmaydi. Lekin miyasi yanada tez ishlayapti, reaksiyasi keskinlashgan. Uning hali qiladigan ishi juda ko‘p”.

Panama, New Jersey va yangi afsonalar uchun sahna

Endi navbat amaliyotga. Kane, Bellingham va Angliya 2026-yilgi jahon chempionati saralashida o‘zlarining Group L bosqichini yakunlash arafasida. Shanba kuni ular New Jerseyda Panama bilan to‘qnash keladi.

Thomas Tuchel uchun bu oddiy o‘yin emas. Bu – Shimoliy Amerikadagi tomoshabinlarni ham, uyda o‘tirgan millionlab muxlislarni ham hayajonga solish imkoniyati. Gollar, dramatik lahzalar, ehtimol yangi qahramonlar.

Butcherning qonli futbolkasi allaqachon tarixga aylangan. Savol esa ochiq qoladi: New Jersey kechasida kim uning ruhi, uning jangovar kayfiyatini maydonga olib chiqadi – va Angliyaning yangi afsonalar safini kengaytiradi?