Murabbiylar almashinuvi: mundialdan keyingi tozalash to‘lqini
Dunyo chempionati tugashi bilan birinchi bo‘lib stadion chiroqlari emas, murabbiylar kursilari o‘chdi. Bir necha hafta ichida qator terma jamoalar boshqaruvi bo‘shab qoldi, ayrimlari sharaf bilan, ayrimlari esa sharmandali mag‘lubiyatlar soyasida ketdi. Futbolda natija hammasidan ustun bo‘lishini bu mundial yana bir bor shafqatsiz tarzda eslatdi.
Tunisiyada beqarorlik: ikki murabbiy, bir mundial
Tunisiya uchun turnir yakuni murabbiylar almashinuvi marafoniga aylandi. Sabri Lamouchi 14 yanvarda Sami Trabelsining o‘rnini egalladi, Afrika Kubogi 1/8 finalida Mali bilan penaltilar seriyasida yutqazilganidan so‘ng. U o‘zini tezda sinov markazida topdi – jamoa guruhdagi ilk o‘yinda Shvetsiyadan 1:5 hisobida qaqshatqich mag‘lubiyatga uchradi.
“Bizning g‘ururimiz bor. Javob qaytarishimiz kerak”, – dedi Lamouchi o‘yin ortidan.
Javob esa kutilganidan ham tezroq keldi – Federatsiya hamkorlikni “o‘zaro kelishuv” bilan tugatganini e’lon qildi va unga kelajak faoliyatida omad tilash bilan kifoyalandi.
16 iyunda tejamkor qutqaruvchi sifatida Hervé Renard ishga keladi. Ammo uning davri 18 kun bilan cheklanib qoldi. Tunisiyaning mundialdagi mudofaasi chilparchin bo‘ldi: guruh bosqichida 12 ta gol o‘tkazib yuborish – rekord. Renard ham sahnani ijtimoiy tarmoqlarda sokin tark etdi: bu ranglarni himoya qilish sharaf bo‘lganini yozdi. Beqarorlik esa Tunisiyani navbatdagi qayta qurilish sari sudrab ketmoqda.
Portugaliya: katta maqsad, keskin yakun
Portugaliyada Roberto Martínez hikoyasi aniq bir jumla bilan yopildi. U 2023 yil 9 yanvarda Fernando Santosdan bo‘shagan o‘ringa keldi, maqsad esa bitta edi – jahon chempionligini yutish. Ammo ispaniyalik mutaxassisning yo‘li ham 1/8 finalda tugadi: Ispaniyaga mag‘lubiyat va darhol ketish qarori.
“Men bu yerga Jahon chempionatini yutish maqsadi bilan keldim va bunga erishmaganim uchun davom etish mantiqsiz bo‘ladi”, – dedi Martínez.
Ambitsiya darajasi ham, javobgarlik ohangi ham Portugaliya futbolidagi bosimni aniq ko‘rsatib turibdi.
Janubiy Koreya: tanqid ostida ketgan qaytish
Hong Myung-bo 2024 yil 8 iyulda ikkinchi bor Janubiy Koreya bosh murabbiyi sifatida qaytdi. Uning avvalgi tajribasi – 2014 yilgi mundialda birorta g‘alabasiz yakun topgan yil. Bu safar ham ssenariy o‘zgarmadi, faqat tanqid yanada keskinlashdi.
Meksika va Janubiy Afrikaga ketma-ket mag‘lubiyat, turnirdan chiqib ketish tasdig‘ini kutish bilan o‘tgan azobli kunlar va nihoyat iste’fo. Hong tayyorlangan bayonotdan o‘qib eshittirdi: “Bosh murabbiylik – natijalar yetarli bo‘lmaganda izoh talab qilmaydigan darajada mas’uliyatli lavozim”.
Janubiy Koreya prezidenti Lee Jae-myung esa buni yanada keskinroq so‘zlar bilan yakunladi: “Agar layoqatsiz odam yetakchi etib tayinlansa, natija olov kabi oldindan ma’lum”. Bu gap Osiyodagi eng talabchan futbol muhitlaridan birida murabbiylik kursisi qay darajada qaltisligini yaqqol ko‘rsatdi.
Chexiya: maydondagi muvaffaqiyat, tribunadagi bosim
Chexiyada Miroslav Koubek hikoyasi natijalar bilan emas, atmosfera bilan tugadi. U 2025 yil 19 dekabrda Ivan Hasekning o‘rniga keldi, jamoani 2006 yildan keyingi ilk mundialga play-off orqali olib chiqdi. Ammo guruhda so‘nggi o‘rinni egallash hammasini o‘zgartirdi.
29 iyunda “o‘zaro kelishuv” bilan iste’fo e’lon qilindi. Koubek rasmiy bayonotida qarorini “yarim haqiqatlar va to‘qima ma’lumotlarga asoslangan media kampaniya” bilan ham bog‘ladi. Chexiya futbol uyushmasi raisi David Trunda esa unga final bosqichiga olib chiqqani uchun samimiy minnatdorchilik bildirdi. Natija tarixda qoladi, ammo murabbiy yana bir bor matbuot bilan ochiq urushda mag‘lub bo‘ldi.
Shotlandiya: oltin davr yakuni
Shotlandiyada Steve Clarke nomi allaqachon tarixga yozilgan. U 2019 yil 20 mayda ishga kelganidan buyon erkaklar terma jamoasini ketma-ket uchta yirik turnirga olib chiqqan ilk murabbiy bo‘ldi. Bu avlodni qayta uyg‘otgan, tribunalarni yana to‘ldirgan davr edi.
Ammo bu mundialda uchinchi o‘rin olgan eng yaxshi sakkiz jamoa qatoriga kira olmaslik chizig‘ini tortdi. Clarke iste’fo berdi va muxlislarga ochiq xat yo‘llab, eng katta mamnuniyati – terma jamoa bilan muxlislar o‘rtasidagi aloqaning qayta tiklangani ekanini yozdi. SFA ijrochi direktori Ian Maxwell murabbiy qarorni o‘zi qabul qilganini, vatandagi “histerik” munosabat esa vaziyatni yengillashtirmaganini aytib o‘tdi. Shotlandiya endi yangi davrga kiradi, ammo Clarke davri mezon bo‘lib qoladi.
Urugvay: Bielsa tajribasi va og‘ir xulosa
Urugvay Marcelo Bielsani 2023 yil 15 mayda tayinlaganida, hamma o‘zgarish bo‘lishini bilar edi. U darhol 14 nafar debyutantni chaqirib, tajribali futbolchilarni chetga surdi va tizimni ostin-ustun qildi. Jasur qarorlar, yuqori pressing, doimiy intensivlik – hammasi Bielsa uslubida.
Ammo mundialda guruh bosqichidayoq chiqib ketish uch yillik shartnomaning tugashiga to‘g‘ri kelib qoldi. 100 daqiqalik pushaymon ohangidagi matbuot anjumanida Bielsa: “Men Urugvay futboli uchun hech narsa qoldirmadim”, – dedi. U futbolchilar bilan alohida xayrlashuv uchrashuvi ham o‘tkazdi. Himoyachi Sebastián Cáceres: “Nimalar muhokama qilinganini aytmayman. Bu oramizda qolishi kerak edi, boshidan shunday bo‘lishi lozim edi”, – deya qisqa javob bilan cheklangani ichkaridagi his-tuyg‘ular qanchalik keskin bo‘lganini anglatib turibdi.
Xorvatiya: afsonaviy davrga yopilgan eshik
Zlatko Dalic – bu mundialdan keyin lavozimini tark etganlar orasida eng uzoq xizmat qilgan murabbiy. U 2017 yil 7 oktyabrda ishni qo‘lga olgan, Xorvatiyani 2018 yilgi finalga, 2022 yilgi yarim finalga olib chiqqan, kichik mamlakatni katta sahnaga doimiy mehmon qilib qo‘ygan edi.
Bu safar esa yo‘l bahsli tarzda to‘xtadi: Portugaliyaga qarshi 2:1 hisobidagi bahsli mag‘lubiyat va 1/16 finalda xayr. Shartnoma muddati tugashi bilan Dalic ham iste’fosini tasdiqladi: “Men ishni qo‘lga olganimda, erishganlarimizni hatto orzu ham qilmagan edim”, – dedi u. Xorvatiya federatsiyasi esa minnatdorchilik ro‘yxatini sanab chiqdi: g‘alabalar, medallar, yo‘llanmalar, birlik, hurmat, fidoyilik. Bu faqat murabbiy ketishi emas, butun bir avlod sahnani tark etayotganini eslatadi.
Gana: ijtimoiy tarmoqdagi iste’fo va siyosiy savol
Ganada Carlos Queiroz atigi bir yilga yaqin ishladi. U 2026 yil 13 aprelda Otto Addoni almashtirdi, o‘sha paytda terma jamoa Avstriyaga qarshi 1:5 hisobidagi o‘rtoqlik mag‘lubiyati ham kirgan omadsiz seriyani boshdan kechirayotgan edi. Mundialda esa yo‘l 1/16 finalda, Kolumbiyaga yutqazish bilan yakunlandi.
73 yoshli mutaxassis ijtimoiy tarmoqlarda “bu safarni erishilgan natijalar bilan faxr bilan tark etayotganini” yozdi. Ammo mamlakat sport va dam olish ishlari bo‘yicha vaziri Koffi Adams boshqa ohangda gapirdi: u futbol uyushmasidan hech qanday rasmiy iste’fo xatini olmaganini, “u ijtimoiy tarmoqlarda tayinlanmagan bo‘lsa, iste’fosini ham u yerda bera olmasligini” eslatdi. Gana faqat murabbiy emas, futbol boshqaruvidagi tartib va shaffoflik haqida ham savollar girdobida qoldi.
Germaniya: Nagelsmann ketdi, savol bitta – keyingi kim?
Germaniyada Julian Nagelsmann davri juda qisqa bo‘ldi, ammo bosim darajasi maksimal edi. U 2023 yil 22 sentyabrda, Yaponiya bilan 1:4 hisobidagi mag‘lubiyatdan keyin iste’foga chiqarilgan Hansi Flick o‘rnini egalladi. Yangi avlod, yangi g‘oyalar, uy mundiali atrofidagi umidlar – hammasi uning zimmasida edi.
Ammo Paragvayga qarshi kutilmagan mag‘lubiyat va 1/16 finalda chiqib ketish hammasini o‘zgartirdi. “Mening eng ustuvor vazifam doim jamoa muvaffaqiyati bo‘lgan. Bunday achchiq tushkunlikdan so‘ng, jamoa yangi boshlanish imkoniga loyiq”, – dedi Nagelsmann.
Germaniya futbol ittifoqi sport direktori Rudi Völler uni “hali ham a’lo darajadagi murabbiy” sifatida ta’riflab, kelajakda ham muvaffaqiyatli bo‘lishiga ishonishini bildirdi – faqat endi Germaniya bilan emas. Nomzodlar ichida esa bitta ism alohida tilga olinmoqda: Jürgen Klopp.
Niderlandiya: ehtiyotkorlik narxi
Niderlandiyada Ronald Koeman hikoyasi ikkinchi marotaba tugadi. U 2023 yil 1 yanvarda Louis van Gaal iste’fosidan so‘ng terma jamoaga qaytgan, ammo bu safar yo‘l penaltilar seriyasida Marokashga yutqazilgan 1/16 final bilan yakunlandi. Eng katta e’tiroz – ehtiyotkor, haddan tashqari xavfsiz o‘yin.
Koeman iste’fo berar ekan, butun murabbiylik faoliyatiga nazar tashlab, faxr tuyg‘usini yashirmadi: “So‘nggi yillar menga yana bir bor futboldan ham muhimroq narsalar borligini eslatdi”, – dedi u. Qirollik futbol uyushmasi vakili Marianne van Leeuwen esa Koemanning “terma jamoa uchun borini berganini” ta’kidladi. Niderlandiya endi nafaqat natijani, balki uslubni ham qayta o‘ylashi kerak bo‘ladi.
Mundialdan keyingi bu tozalash to‘lqini bitta haqiqatni yanada ravshanlashtirdi: terma jamoa murabbiyligi – bu vaqtincha ishonib topshirilgan, natijaga qattiq bog‘liq lavozim. Kimdir tarix sahifalarida qoladi, kimdir esa ijtimoiy tarmoqlardagi bayonot bilan sahnani tark etadi. Savol esa ochiq: keyingi turnirda shu ro‘yxatga yana qaysi yirik nomlar qo‘shiladi?
