Michael Olise: Futbol va Erkinlik Hikoyasi
Agar bir kun Michael Olise Jahon chempionligini boshi uzra ko‘tarsa, London g‘arbida, Hayesdagi oddiy uy-joy massivining burchagida kichkina “Fransiya” paydo bo‘ladi. Aynan o‘sha burchakda, kichikgina maysazor bo‘lagida u yetti yoshligida akasi Richard bilan to‘p tepgan. Qishda ham, yomg‘irda ham. Shunchaki to‘p va erkinlik.
“Bunday sharoitda futbol – bu sof erkinlik,” degandi u yaqinda L’Équipe gazetasiga. “Bu qat’iy ma’noda o‘qish emasdi. Shunchaki futbol o‘ynash zavqi edi. Men buni juda yaxshi ko‘rardim.”
Beton, kichik maysa va tug‘ma yengillik
Old Isleworthians safida uning ilk murabbiylaridan bo‘lgan Sean Conlon o‘sha kunlarni hanuz aniq eslaydi. U tez-tez Oliselarnikiga borardi. Uylar oralab cho‘zilgan beton maydon, kam mashina, lekin ochiq joy va chekkada kichikgina yashil maysa. O‘sha yerda Michael va Richard soatlab to‘p tepishardi.
“U shunchaki tashqarida mashq qilardi, doimo, futbolga oshufta holatda,” deydi Conlon.
O‘n yil o‘tib, o‘sha kichik maysa o‘rnini Reading akademiyasi egalladi. Chelsea va Manchester City uni rad etgach. Championship klubi uchun ishlagan skaut Brendan Flanagan uni o‘sha payt topgan va bir o‘yinni ayniqsa unutolmaydi.
Reading o‘sha kuni European Under-21 Cup doirasida Sparta Prague bilan o‘ynardi. Flanagan tanaffusda stadionga yetib keladi. Michael atigi 17 yoshda va zaxirada. Uning orqasida esa sobiq Crystal Palace va West Ham o‘yinchisi, o‘sha paytda klubda ishlayotgan Hayden Mullins o‘tirardi.
Olise maydonga tushadi. O‘yin tugashiga 17 daqiqa qolganda. Besh daqiqa o‘tmay, Mullins egilib, pichirlab so‘raydi: “Bu kim o‘zi?!” Flanagan kulib yuboradi. “Qani, ayting-chi, buni qayerdan topdingiz?” – deydi Mullins. Hikoya esa yana Hayesdagi o‘sha uy-joy massiviga qaytib boradi.
Bu faqat Chelsea va City qo‘lidan chiqib ketgan, hozir Jahon chempionatining eng yorqin yulduzlaridan biri va Ballon d’Or da’vogariga aylangan yigitning sirli yo‘li emas. Bu, shu bilan birga, Angliyada tug‘ilib, ingliz tizimida ulg‘aygan bo‘lsa-da, nega hech qachon England safida maydonga tushmagani haqidagi hikoya ham.
Conlon birinchi bor uni olti yoshida, Hayes jamoasi safida ko‘rganda, darrov bir narsani payqagan.
“Uning jismoniy harakati ajralib turardi,” deydi u. “Maydonda sirg‘alib yurgandek: juda nafis, mukammal muvofiqlik, hammasi oson, zo‘riqishsiz. Bugun qanday harakat qilsa, olti yoshida ham xuddi shunday edi. Bu tug‘ma narsa. Ko‘p odamlar uni Angliya tarbiyalagan eng yaxshi futbolchi, deyishadi.”
Chelsea, City, rad javoblari va “kichkina” Reading
Conlon bir paytlar Chelsea akademiyasida ham ishlagan va Michael to‘qqiz yoshga to‘lganida u ham shu klub tizimiga kirib kelgan. Uning iste’dodi ko‘rinib turardi: Manchester City ham uni qabul qiladi. U Cole Palmer bilan bir yosh guruhida, Phil Foden’dan bir yil kichik bo‘lgan. Ammo 16 yoshida City ham uni qo‘yib yuboradi.
Shunda u yana Conlonga qaytadi. Conlon We Make Footballers nomli akademiya yuritardi. Olise esa professional klub izlab, umidsiz holatda yurgan payt. O‘sha chog‘da Flanaganga tanishlaridan biri bu yigit haqida aytadi.
Reading ichida esa shubha ko‘p edi.
“Ko‘p xodimlar shubhalanardi, ‘Bu yomon bola bo‘lsa-chi?’ deb,” deydi Flanagan. “‘Chelsea’dan ketgan, Man City’dan ketgan. Bunday o‘yinchini olmaylik, muammo bo‘ladi’, deyishardi. Men esa: ‘Kelinglar, bolani olib ko‘raylik, keyin qaror qilamiz’, dedim.”
Conlon ham o‘sha kayfiyatni eslaydi. “Boshqa skautlar: ‘U yaqindagina Manchester City’dan chiqqan, Chelsea’dan chiqqan, nega ular uni ushlab qolishmagan?’ deyishardi. Yarimlari: ‘Bu iste’dodni qanday olmaymiz?’ deb turardi. Oxir-oqibat Reading tavakkal qildi va ishondi.”
London va Reading o‘rtasidagi masofa esa Olise uchun oddiy yo‘l emasdi. Mashg‘ulotlarga borish uchun u har safar poyezdda yo‘lga tushardi. Klub Londonlik yoshlarni Reading stansiyasidan olib ketish uchun maxsus avtobus tashkil qilgan.
“Birinchi kuni u menga stansiyadan qo‘ng‘iroq qildi,” deya eslaydi Flanagan. “‘Iltimos, avtobusni qayerdan kutishim kerak?’ deb so‘radi. Men yo‘l-yo‘riq ko‘rsatdim. Har bir gapida ‘iltimos’, ‘rahmat’ bor edi va ichimdan: ‘Bu yomon bola emas. Shunchaki boshqacha, noto‘g‘ri tushunilgan bola’, deb o‘yladim.”
Readingda u bilan hech qachon intizomiy muammo bo‘lmadi. U doimo jim, aqlli, biroz o‘ziga xos, lekin o‘zini maydonda ifoda etadigan yigit edi. Katta klublarga mos kelmagan bu xarakter, M4 yo‘li bo‘yidagi “kichkina” Reading uchun esa imkoniyatga aylandi.
“Biz bu bolalar bilan ishlashimiz mumkin edi,” deydi Flanagan.
Olise tezda Reading U-21 jamoasigacha ko‘tariladi. O‘sha mashhur Sparta Praguega qarshi o‘yin ham ana shu bosqichda bo‘lib o‘tgan.
“O‘sha kuni u mutlaqo hayratomuz o‘ynadi,” deydi Flanagan. “O‘yin tugagach, Hayden bilan qo‘l siqib, ‘Bu bola mavsum oxirigacha albatta birinchi jamoada o‘ynaydi’, deganmiz.”
Ko‘p o‘tmay, o‘sha gap haqiqatga aylanadi. O‘sha paytdagi bosh murabbiy José Gomes uni birinchi jamoa mashg‘ulotlariga raqam to‘ldirish uchun chaqiradi. Oradan bir necha kun o‘tib, u zaxirada paydo bo‘ladi va debyutini amalga oshiradi.
“Menejer uni ko‘rib, ichidan: ‘Voy xudo! Bu bola aql bovar qilmaydi-ku’, degan bo‘lsa kerak,” deydi Flanagan.
To‘rt ildiz, bitta qaror: Fransiya
Angliya esa shu paytgacha sukutda edi. Hech qanday chaqiruv, hech qanday qiziqish.
Olise o‘zi ildiz otgan barcha yurtlarga hurmat bilan qaraydi. Onasi Mina – fransuz jazoirlik, otasi Vincent – britaniyalik nigeriyalik. “Men aslida to‘rtta mamlakatdanman,” degandi u o‘tgan mavsum Bayern Munich rasmiy saytiga bergan intervyusida. “France, Algeria, Nigeria va Great Britain. Bu to‘rtta bo‘lakka ega bo‘lganim uchun o‘zimni juda omadli his qilaman, barchasi meni boyitadi. Har bir yurtim bilan aloqam bor. Londonda ulg‘ayganimda biz muntazam ravishda Algeria, Nigeria va France ga borib turardik. Dadam uyda men bilan inglizcha gaplashardi, onam esa fransuzcha.”
Inglizlar uchun u o‘smirlik yillarida deyarli ko‘rinmas bo‘lib qoldi.
“Biz unchalik jozibali klub emasdik,” deydi Flanagan. “Hozir biroz o‘zgargan, lekin o‘sha paytda England uchun, odatda, Chelsea, Manchester City, Manchester United yoki Arsenal futbolchisi bo‘lishing kerak edi.”
France esa tezroq harakat qildi. Ularning skautlari Reading bilan bog‘landi, Olisening fransuz ildizlari haqida ma’lumot oldi va uni U-18 safida chaqirdi. Shundan keyin England U-20 uchun taklif bilan chiqqanida ham, Olise allaqachon tanlov qilgan, o‘zini qulay his qilayotgan jamoasini tark etishni istamagan.
Angliya akademiyalari, fransuz yulduzi
Adolat yuzasidan aytganda, o‘sha paytda England tarixidagi eng serhosil avlodlardan birini shakllantirar edi. 2012 yildan boshlab klub akademiyalaridagi islohotlar mevasini bera boshlagan, hozirgi terma jamoaning asosiy poydevori aynan o‘sha ishlar.
Olise avlodida Cole Palmer, Bukayo Saka, Morgan Rogers, Anthony Gordon, Noni Madueke bor edi. Ulardan bir yil kichik guruhda esa Jude Bellingham va o‘sha paytda Chelsea tizimida bo‘lgan, England safida o‘ynagan, hozir esa Germany terma jamoasi sharafini himoya qilayotgan Jamal Musiala.
Premier League akademiyalari butun dunyo uchun futbolchi tarbiyalayapti. Ammo bu jarayonning achchiq tomoni ham bor: Jahon chempionatining eng ijodkor futbolchisi Angliyada tug‘ilgan bo‘lsa-da, France uchun o‘ynamoqda. Olise turnir davomida beshta golli uzatma amalga oshirdi – bu ko‘rsatkich bo‘yicha hech kim undan o‘zib ketgani yo‘q.
“Uning bu darajaga yetishini o‘sha paytda ko‘ra olganmidingiz?” degan savolga Flanagan halol javob beradi.
“Hech kim buni aniq ayta olmasdi. Ba’zan 16 yoshida Ballon d’Or darajasiga chiqadigandek ko‘ringan bolalar keyin tekislanib qoladi. Michael esa doim yuqoriga qarab ketdi va hali ham to‘xtagani yo‘q. U yanada kuchayib boryapti. U doimo boshida oldindan rasmni ko‘ra olardi, boshqalardan tezroq o‘qirdi va to‘pni kerakli joyga yetkazish yo‘lini topardi. Endi esa butunlay boshqa bosqichda.”
Conlon hamon hayratda. “Bu aqldan ozdiradigan holat,” deydi u. “Biz sakkiz yoshli bolalarga: ‘Bir kuni siz Jahon chempionligini yutasiz. Bir kuni Champions League ni yutasiz. Shuning uchun bugundan boshlab standartlaringiz shunday bo‘lishi kerak’, deymiz. Buni yillar davomida targ‘ib qilasiz, va endi mana – bizning tarbiyalangan futbolchimiz shularni amalga oshiryapti.”
France – England finali: kimga omad tilash?
Endi esa Hayesdagi o‘sha kichik maysa, Readingdagi o‘sha avtobus bekati, Sparta Praguega qarshi o‘sha o‘yin – barchasi bitta savolga kelib taqaladi: agar finalda France va England to‘qnashsa, Conlon va Flanagan kim tarafida bo‘ladi?
Flanagan javobi aniq, lekin oson emas. “Men panjara ustida o‘tiraman,” deydi u. “Albatta, Michaelning muvaffaqiyatini xohlayman. Shu bilan birga, England g‘alabasini ham xohlayman. Balki umuman o‘yinni ko‘rmasman, chetga chiqib ketarman.”
Hayesdagi o‘sha kichik burchak esa baribir o‘z yo‘lini tanlab bo‘lgan. U yerda to‘p bilan ulg‘aygan bola endi butun dunyo ko‘z o‘ngida France libosida maydonni “sirg‘alib” kesib o‘tyapti. Savol bitta: Angliya akademiyalari yana shunday iste’dod qo‘ldan chiqib ketishiga chiday oladimi?
