Marokash: Afrikaning Jahon chempionatidagi yangi mezoni

So‘nggi oltmish yil ichida Marokash Afrika futboli uchun Jahon chempionatida yo‘l ochuvchi jamoaga aylandi. 1970 yilda Meksikadagi final bosqichiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l olgan birinchi afrikaliklar bo‘lishdi. 1986 yilda qaytib kelishdi va qit’a uchun yana bir chegarani buzishdi – ilk bor nimchorak finalga chiqqan afrika jamoasi sifatida tarixga kirdi. Qatarda o‘tgan turnirda esa yarim finalgacha yetib borib, bu yo‘lni yanada balandroqqa ko‘tardilar.

Endi esa yana bir marrani zabt etishdi. Fransiyaga qarshi bahsda mag‘lub bo‘lishsa ham, bu safar Marokash ketma-ket ikki Jahon chempionatida chorak finalga chiqqan ilk afrika jamoasi sifatida turnir tarixiga yozildi. Atlas sherlarining bu yurishi allaqachon qit’a uchun yangi standartga aylangan.

Atlas sherlarining kayfiyati: “Hech kim uxlamagan tun”

Kasablankadan ishlayotgan futbol jurnalisti Amine El Amri mamlakatdagi umumiy ruhiyatni kuzatib keladi. Uning aytishicha, bu safargi turnirga kirib kelayotganda kutilgan asosiy maqsad aniq edi – chorak final. Sababi bor: murabbiy almashinuvi, Walid Regragui ketishi, o‘rniga Mohamed Ouahbi kelishi, jamoa ichidagi o‘tish davri.

Niderlandiya ustidan qozonilgan g‘alaba hammasini o‘zgartirdi. El Amrining fikricha, aynan o‘sha o‘yin Ouahbining obro‘sini mustahkamlab, uni ishonchli murabbiy sifatida ko‘rsatdi, unga nisbatan bo‘lgan ko‘plab shubhalarni tarqatib yubordi.

Kanadaga qarshi o‘yin esa bu ishonchni yanada oshirdi. Juda og‘ir birinchi bo‘limga qaramay, Marokash raqibini sindirishga erishdi. El Amri buni shunday tasvirlaydi: Kasablanka, Marokash, yirik shaharlardan tortib eng kichik qishloqlargacha – hamma yerda odamlarning quvonchini o‘lchashning o‘zi qiyin. Shanbadan yakshanbaga o‘tar kecha mamlakatda deyarli hech kim uxlamagan.

Boston Stadium va uchlik dahshati

Endi esa sinov darajasi mutlaqo boshqa. Boston Stadium dagi chorak finalda turnirdagi eng qo‘rqinchli hujum uchligi kutib turibdi: Kylian Mbappé, Michael Olise va Ousmane Dembélé. Har birining tezligi, birga harakati, yakunlovchi zarbasi – har qanday himoya chizig‘i uchun bosh og‘rig‘i.

Shunga qaramay, Marokash bu bosqichga o‘ziga xos sokinlik bilan kelmoqda. Niderlandiya va Kanada bilan bo‘lgan og‘ir daqiqalarda Ouahbining yon chiziqdagi xotirjamligi, qarorlaridagi aniqlik, sobiq Kamerun darvozaboni Joseph-Antoine Bell ta’riflagan “ichki osoyishtalik”ni yaqqol ko‘rsatdi. U 1982, 1990 va 1994 yillardagi Jahon chempionatlari ishtirokchisi sifatida bu bosqichning bosimini yaxshi biladi.

Bell shunday deydi: hech bir jamoa Jahon chempionatida Marokashga qarshi maydonga tushib, “bu o‘yinni albatta yutamiz”, deb ishonch bilan ayta olmaydi. Ular hisobda orqada qolishi mumkin, ammo asabini yo‘qotmaydi, o‘ziga begona bo‘lib qolmaydi, o‘yinga yopishib olib, o‘z uslubiga ishongan holda o‘ynashda davom etadi.

Bu, Bellning ta’kidlashicha, faqat bitta narsani anglatadi: jamoa ichkaridagi muammolarini hal qilib bo‘lgan. Futbolchilar moliyaviy yoki ma’muriy tartibsizliklar haqida o‘ylamaydi, butun e’tiborini maydondagi ishga qaratadi. U qisqa qilib aytadi: bu – puxta tayyorlangan jamoa. Afsuski, Afrikadagi ko‘p terma jamoalar hali bu darajada emas.

Tayyorlanishdagi tafovut: Marokash va Gana sabog‘i

Qiziq jihati shundaki, Ouahbi Marokash bosh murabbiyi etib faqat mart boshida tayinlangan. Shunga qaramay, u turnirgacha bo‘lgan davrda beshta o‘rtoqlik uchrashuvini o‘tkazdi, bundan avval esa to‘rt yil davomida U-20 va U-23 jamoalarida ishlagan. Ya’ni, tizimni, avlodni, o‘yinchilarning ruhiyatini juda yaxshi biladi.

Gana misoli mutlaqo boshqacha. Carlos Queiroz qo‘l ostida ular Jahon chempionatidan avval atigi ikki marta maydonga tushdi. Kolumbiyaga qarshi 1/16 finaldagi mag‘lubiyatdan so‘ng sardor Jordan Ayew portugaliyalik murabbiyning talablariga moslashish qanchalik og‘ir bo‘lganini ochiq aytib o‘tdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bunday tizimni bir-ikki oyda o‘zlashtirishning iloji yo‘q. Futbol bunday ishlamaydi. Himoyada yaxshilangan bo‘lishlari mumkin, ammo hujumda yetarli darajaga chiqa olishmadi. Endi esa muvozanat topish zarur.

Queiroz Gana bilan xayrlashar ekan, qisqa, ammo mazmunli xabar qoldirdi. U terma jamoa kelajagi faqat maydonda emas, maydon tashqarisida ham qurilishi kerakligini eslatdi. “Black Stars” muvaffaqiyati uchun futbolchilarni tayyorlash, himoya qilish va rivojlantirishga imkon beradigan professional muhit zarur, degan fikrni ochiq aytib o‘tdi.

Senegal fojiasi va og‘riqli deja-vu

Bu ogohlantirishni Senegal futbol federatsiyasi ham eshitishi kerak. Lions of Teranga ning Jahon chempionatidagi yurishi achinarli tarzda yakunlandi: Belgiya bilan 1/16 finaldagi o‘yinda 86-daqiqagacha 2:0 hisobida oldinda borib, oxir-oqibat 3:2 hisobida mag‘lub bo‘lish – bu faqat taktika xatosi emas, mentalitet qulashi.

Bunday zarbani Sunday Oliseh juda yaxshi his qiladi. Nigeriya sobiq sardori va bosh murabbiyi, so‘nggi Jahon chempionatida Fifa texnik tahlil guruhining a’zosi bo‘lgan Oliseh 1994 yilgi turnirda Italiyaga qarshi o‘yinda 1:0 hisobidagi ustunlikni 88-daqiqagacha ushlab turgan, ammo oxirida 2:1 hisobida mag‘lub bo‘lgan jamoa tarkibida edi.

U o‘sha og‘riqni eslar ekan, bitta farqni ko‘rsatadi: o‘sha paytda ular bu darajadagi o‘yin uchun “yangi va tajribasiz” edilar. Bugungi afrika futbolchilari esa yevropa klublarida, yirik sahnada yillar davomida toblanib kelmoqda. Bunday tajribaga ega bo‘la turib, 1:0 yoki 2:0 hisobini saqlab qolish, o‘yinni yopish, ritmni sindirish – bu endi oddiy dars bo‘lishi kerak edi. Ko‘pchilik murabbiyni ayblaydi, deydi Oliseh, ammo bunday pallada tajribali futbolchilar ham tashabbusni o‘z qo‘liga olishi shart edi.

“Futbol futbolchilardan boshlanmaydi”

Joseph-Antoine Bell uchun muammo ildizi ancha chuqur. Uning mashhur iborasi bor: “futbol futbolchilardan boshlanmaydi”. Unga ko‘ra, Afrika terma jamoalari Jahon chempionatida haqiqiy potensialiga faqat bitta shart bilan yetishi mumkin – federatsiyalar boshqaruvni tartibga solishi, yaxshi boshqaruv uchun ter to‘kishi kerak.

Bell Afrikaning istiqboli haqida gapirar ekan, umidni ham yashirmaydi: biz Jahon chempionatini yutishga tobora yaqinlashyapmiz, deydi u. Ammo bir shartni qo‘yadi – bu haqiqiy ma’noda jiddiy maqsad bo‘lishi uchun chorak finalda uch-to‘rtta afrika jamoasi bo‘lishi kerak. Hozircha esa, Misrning Argentina bilan o‘yinidagi qahramonona chiqishiga qaramay, bu yukni maydonda faqat bitta jamoa ko‘tarib turibdi.

Bu jamoa – Atlas sherlaridir. Endi savol bitta: Marokash bu safar ham Afrika uchun navbatdagi chegarani buzadimi yoki chorak finalda to‘xtab, qit’a uchun baribir yangi, ammo og‘ir mas’uliyatli mezonni qoldiradimi?