Maccabiah: ikki vatanli sportchilarning bayrami

Yerushalayimdagi Teddy Stadium yorug‘likka burkangan kecha. Turli rangdagi bayroqlar hilpiraydi, delegatsiyalar Finlandiyadan tortib South Africa va Taiwan’gacha birin-ketin maydonga kirib keladi. Oxirida esa eng kattasi — 2 200 nafar sportchidan iborat Israel jamoasi stadionni to‘ldiradi.

Ammo bu safar tribuna ostida yanada nozik, shaxsiy hikoyalar yashirin. O‘zini allaqachon Israel fuqarosi deb biladigan, lekin baribir tug‘ilgan yurti bayrog‘ini ko‘tarib chiqayotgan sportchilar hikoyasi.

Agar men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi

Haifada yashaydigan qilichboz Michael Raichman uchun bu tanlov shunchaki nostalgiya emas. U yillar avval aliyah qilgan, hayoti Israel bilan chambarchas bog‘langan. Ammo Maccabiah’da u hanuz Estonia sharafini himoya qiladi.

Expo Tel Avivdagi Maccabiah City’da, to‘rt yashar qizi bilan hip-hop raqs mashg‘ulotida qatnashar ekan, u “Maccabi Estonia” yozuvi tushirilgan futbolkada ko‘zga tashlanadi. O‘zi aytganidek, bu uning uchun ham sharaf, ham mas’uliyat.

“Men bu yerda anchadan beri yashayman — u tug‘ilmasidan oldin ham,” deydi u. “Men Estonia va yahudiy jamoasini ifodalayman. Agar men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi!”

Bu yilgi o‘yinlarda Estonia nomidan qatnashayotgan yagona sportchi aynan Raichmanning o‘zi. U yolg‘iz, lekin bayrog‘i baland.

Bir necha pavilyon narida esa ranglar o‘zgaradi: to‘q ko‘k rangli Cuba futbolkasi, yonida esa 3x3 basketbol turnirini endigina yakunlagan to‘rt nafar o‘smir. Hadera shahrida 15 yildan beri yashayotgan Alexis Chavez uchun ham bu musobaqa sportdan kattaroq ma’noga ega.

“Bu barcha yahudiylarni birlashtiradi — aka-ukalardek,” deydi u. “Hammasi sababa.”

So‘zlar sodda, lekin ma’no chuqur: ikki qit’a, ikki til, bitta tuyg‘u.

Og‘ir atletikachi va og‘ir xotiralar

Colombia vakili, og‘ir atletikachi Judith Gaon uchun esa tug‘ilgan yurtini ifodalash butunlay shaxsiy masala. 27 yoshda, Hebrew University of Jerusalem’ning ikkinchi bosqich tibbiyot talabasi, 2012 yildan beri Israelda. Uch karra Israel chempioni. Shunga qaramay, Maccabiah gilamiga u Colombia ranglarida chiqishni tanladi.

50 kilogrammni ko‘tarib, keyingi bosqichga yo‘l olganidan so‘ng, u JNS bilan suhbatda tomoshabinlarning quvvatlovini alohida ta’kidladi. Ikki bor muvaffaqiyatsiz urinishdan keyin ham taslim bo‘lmaslikka aynan shu olqishlar kuch bergan.

“Juda ko‘p qichqiriqlarni eshitdim,” deydi u.

Gaon og‘ir atletika bilan yetti yil avval Jerusalemdagi CrossFit markazida tanishgan. Hozir o‘sha yerda ishlaydi ham. Sport unga o‘zini yengib o‘tishga, tibbiy holati bilan yashashni qabul qilishga yordam berganini aytadi.

U xalqaro musobaqalarda Israelni ifodalashdan faxrlanadi. Lekin Maccabiah’da Colombia nomidan chiqish — ildizlarga qaytish, unutmaslik istagi.

“Colombia’ni ifodalash — ajoyib,” deydi u. “Shunda men ildizlarimni, xalqimiz boshidan kechirganlarini unutmayman.”

U bu tuyg‘uni Pesach hikoyasiga qiyoslaydi: “Bu Pesachga o‘xshaydi. Har doim ildizlarimizni, qayerdan kelganimizni va qayerga ketayotganimizni eslaymiz. Men qayerdan kelganimizni eslashni yaxshi ko‘raman.”

Otasi va ko‘plab qarindoshlari hanuz Colombia’da yashaydi. Har bir ko‘tarilgan shtanga — ular bilan bo‘lgan ichki suhbatga o‘xshaydi.

Kichrayib borayotgan delegatsiya va o‘zgargan kayfiyat

Xuddi shu hududda, Colombia delegatsiyasi menejeri Bela Himelfarb butunlay boshqa raqamlar haqida o‘ylaydi. Bir paytlar Maccabiah’da 150 nafar sportchi bilan qatnashgan mamlakat, keyin 80 nafargacha tushgan, bu yil esa atigi besh nafar ishtirokchi bilan kelgan. Asosan o‘smirlar.

U buni qisman Israelga maktab sayohatlari bilan to‘qnashgan taqvim, qisman esa FIFA World Cup bilan bog‘laydi. Qog‘ozda bu shunchaki logistika. Aslida esa — jamoa hayotidagi o‘zgarishlar aks-sadosi.

Bogotá va Harish o‘rtasida yashashini aytgan Himelfarb, Colombia yahudiy jamoasi Israelni hanuz beqarorlik davrida panoh sifatida ko‘rishini ta’kidlaydi.

“Odamlar o‘zlarini xavf ostida his qilsa, Israelga kelishni xohlaydi,” deydi u.

Yangi prezidentning saylanishi, Israelga nisbatan iliqroq munosabat haqidagi tasavvur xavotirlarni bir muddat yumshatgandek.

“Ehtimol hozircha zarurat bo‘lmas,” deydi u. Biroq darhol qo‘shib qo‘yadi: “Ko‘pchilik yoshlar baribir ko‘chib, aliyah qilishga harakat qilmoqda.”

Demak, stadiondagi besh nafar sportchi — bu faqat raqam emas, balki butun bir jamoaning kelajagi haqida savol.

Israelni chetdan turib himoya qilgan yigit

Har bir sportchining yo‘li bir xil emas. Ba’zilar Israelga ko‘chib kelib, eski bayrog‘ini ushlasa, boshqalar aksincha — chet elda yashab, Israel sharafini himoya qiladi.

18 yoshli Jonah Weissmann hozir Miami’da yashaydi. Ammo Maccabiah uchun Israelga qaytdi va Team Israel beysbol jamoasiga qo‘shildi.

Oilasi 2018 yilda Boulder, Colorado’dan Israelga ko‘chib kelganida, reja atigi bir yil yashash edi. “Bir yilga kelamiz deb, to‘rt yilga qolib ketdik,” deydi u. Ota-onasi farzandlarining yahudiylik bilan bog‘liqligi kuchayishini, “o‘z pufagidan” chiqishini istagan.

2022 yilda AQShga qaytishgach, Weissmann Israel sharafini himoya qilish imkoniyati tugadi, deb o‘ylagan. Ammo jamoa tuzilayotganida sobiq jamoadoshi manager Freddie Bain’dan uni chaqirishni so‘ragan. Taklif keldi. U esa hech ikkilanmay qabul qildi.

“Jamoa yigitlari bilan birga o‘ynayotganimdan juda xursandman,” deydi u, Ra’anana’dagi Ezra Schwartz Memorial Field’da AQShga qarshi o‘yindan oldin.

Bir paytlar “bir yilga kelamiz” deb boshlangan sayohat, endi beysbol maydonida davom etmoqda.

Maydonga sig‘maydigan og‘irlik

Bu musobaqaning sportdan kattaroq ekanini his qilish uchun ba’zan tabloga emas, tribuna yonidagi sukutga quloq tutish kifoya.

Israel va United States beysbol jamoalari o‘yindan oldin bir safda turib, Yoav Schwartz nutqini tinglashdi. U 2015 yil 19 noyabr kuni terrorchilik hujumi oqibatida halok bo‘lgan, Israelda “gap year” dasturida volontyorlik qilayotgan 18 yoshli jiyani Ezra Schwartz haqida so‘zlab berdi.

Ezra o‘ldirilishidan bir kun oldin Israel Association of Baseball’ga xat yozib, mahalliy jamoaga qo‘shilish imkoniyati bormi, deb so‘ragan. Bugun Maccabiah beysbol turniri o‘tkazilayotgan maydon uning nomini olib yuradi. Har bir zarba, har bir yugurish — tugallanmay qolgan orzuning davomidek.

Bir kun oldin esa sportchilar yana bir hikoyani eshitishdi. Debbie Ziering o‘g‘li Aryeh haqida gapirib berdi. U 2023 yil 7 oktabr kuni Hamas hujumi boshlangan paytda, Israel janubini himoya qilayotgan ilk askarlardan biri sifatida halok bo‘lgan.

Bu lahzalar jismoniy tayyorgarlikdan, medallardan, rekordlardan ustun turadi. Maccabiah shu tarzda oddiy turnirdan chiqib, xotira, birdamlik va kelajak haqidagi savollarga aylanadi.

Ikki bayroq, bitta yurak

Qariyb ikki hafta davomida minglab sportchilar 40 dan ortiq sport turida bellashadi. Ular maydonda raqib, tashqarida esa do‘st. Qit’alar kesib o‘tgan do‘stliklar, turli mamlakatlardagi yahudiy hayoti haqidagi hikoyalar, Israel bilan rishtalarni mustahkamlash — bularning bari rasmiy jadvalda ko‘rinmaydi, lekin har bir qatnashchining xotirasida qoladi.

Michael Raichman, Alexis Chavez va Judith Gaon uchun Maccabiah yana bir noyob imkoniyatni beradi: ularni tarbiyalagan, shakllantirgan mamlakatni va hozir “uy” deb ataydigan yurtni bir vaqtning o‘zida nishonlash.

Bir qo‘lida eski bayroq, bir qo‘lida yangi pasport. Savol esa ochiq qoladi: kelajakda bu sportchilarni qaysi ranglar ko‘proq belgilaydi — tug‘ilgan yurtnikimi yoki endi o‘zlari tanlagan vataninikimi?