Lionel Messining nafaqaga chiqishi: futbol tarixidagi eng buyuk davr
39 yosh. 120 daqiqa. Jazirama issiq. Bo‘ynida kumush medal. Lionel Messi maydon markazida jim turib qoldi. Bu safar 12 yil avvalgidanday bo‘g‘ilib yig‘lagani yo‘q, uni yillar davomida nishonga olgan, tushunarsiz kampaniyalarga javoban isyon ham qilmadi. U shunchaki atrofga boqdi. Yana bir bor hammasini yodiga oldi.
Keyin esa o‘tirib qoldi. O‘sha tanish maysaga. O‘n yil avval shu yo‘lakdan chiqib ketayotib, terma jamoa bilan hech qachon chempion bo‘lolmasligiga ishongan maysa. U yerda poshnasini yechdi. Oxirgi marta. Argentina libosida.
Xayrlashuvsiz xayrlashuv
Messiga xos, tanib bo‘lmas darajada sokin sahna. Hech qanday “Last Dance”, katta intervyu, oldindan e’lon qilingan tur. Turnir tugaguncha bir og‘iz so‘z ham yo‘q. Bu esa hech kimni ajablantirmaydi: Rosario ko‘chalarida to‘rt yoshligida “katta bolalar uchun juda kichkina” deb rad etilgan paytdan beri u gapni har doim o‘yiniga topshirgan.
Endi esa rasman yakun. 20 yildan ortiq davom etgan xalqaro yo‘l. 207 o‘yin. To‘qqiz final. To‘rtta yirik sovrin. Eng kattasi – 2022 yilgi jahon chempionligi bilan tugagan oltin davr. Rasmiy bayonot: Lionel Messi Argentina terma jamoasidan nafaqaga chiqdi.
Bu hikoya Ispaniyaga qarshi mag‘lubiyat bilan yopildi. Raqib ancha kuchli edi, bunga bahs yo‘q. Lekin yakun natijasi uning turnirdagi sehrini, qolaversa, butun ertakdek karerasini xira qila olmaydi.
“Barcada mumkin, lekin Argentinada-chi?”
2026 yil. 39 yoshli futbolchi orzu qilgan hamma cho‘qqilarni zabt etib bo‘lgan pallada, bir paytlar uni bosib kelgan tanqidlarni eslash ham qiyin. Yillar davomida bitta savol tinimsiz takrorlandi: “Ha, u Barca bilan hamma narsani yutadi, lekin vatani bilan-chi?”
Bu kinoya raqiblardan kelardi, lekin faqat ulardan emas. O‘z yurtida ham Messi va uning oilasi qattiq bosim ostida qoldi: hurmatsizlik, nafrat, hatto ochiqchasiga haqoratlar. Bugun uni osmonlarga ko‘tarayotgan ayrimlar o‘sha payt ana shu toshlarni birinchilardan bo‘lib otgan edi.
To‘rtta ketma-ket yo‘qotilgan final. Yillar davomida uzluksiz yurak ezilishlari. 2016 yilda Chilega qarshi mag‘lubiyatdan keyin e’lon qilingan, keyin ortga olingan nafaqa qarori. Shundan so‘nggina shamol yo‘nalishi asta-sekin o‘zgara boshladi.
Lionel Scaloni, Rodrigo De Paul, Cristian Romero, Emiliano Martinez, tajribali Angel Di Maria va Nicolas Otamendi bilan birga Messi nihoyat maxsus jamoa qurdi. 2021 yilda, eng ashaddiy raqib maydonida, yillar davomida to‘planib qolgan alam to‘sig‘i yorilib ketdi. Bir marta ochilgan darvoza esa keyin yopilmadi.
La Scaloneta – hech kim o‘ynashni istamagan jamoa
Yangi avlod – Enzo Fernandez, Julian Alvarez va boshqalar safga qo‘shildi. Argentina yana qudratli kuchga aylandi. Yo‘ldagi yagona xato – Saudiya Arabistonga qarshi kutilmagan yiqilish. Qolganlarning barchasi ustidan bo‘rondek o‘tdi. Uchta yirik sovrin, jumladan, albatta, 2022 yilgi FIFA World Cup.
La Scaloneta – raqiblar qur’a oldidan tilida aylantirishni istamagan nomga aylandi. Oldinda esa bitta odam turardi: terma jamoa tarixidagi eng buyuk yetakchi va o‘z butiga jonini tikkan legion.
Bugunga kelib, Messi Argentina tarixidagi eng yorqin davrga bosh bo‘lib, xalqaro futbol tarixidagi eng buyuk terma jamoalardan birini orqasidan ergashtirgan holda sahnadan ketmoqda. Bu finalga qadar, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uning sababli mamlakati pley-offda mag‘lub bo‘lganini umuman ko‘rmagan edi. Bir paytlar “terma jamoa darajasiga yaramaydi” degan yorliq yopishtirilgan odam endi shuncha sovrin to‘pladiki, o‘sha tanqidchilarning o‘zi “xalqaro futbol uning foydasiga uyushtirilgan” degan gaplarga o‘tib ketdi.
Futbol ruhining ketishi
Raqamlar o‘ziyoq hammasini aytib turibdi: bir yil ichida 91 gol, sakkiz marta “Ballon d’Or” – to‘rttasi 25 yoshigacha, 1 348 golga bevosita hissa, 44 sovrin. Rekordlar ro‘yxati shunchaki tugamaydi.
Ammo futbol undan ko‘proq narsani yo‘qotmoqda. Chunki bu sport aslida matematika emas. San’at. Va shu san’atni hech kim Messi darajasida gavdalantira olmagan.
U ehtimol tarixdagi eng iste’dodli futbolchi. Lekin iste’dodning o‘zi yetmaydi. U jahon chempionati finaliga yana bir bor jamoasini sudrab chiqdi, o‘g‘illariga teng yigitlardan ham ustun o‘yin ko‘rsatdi, otasi hayot bilan kurashayotgan bir paytda. Bu faqat talant bilan tushuntirib bo‘lmaydi.
Bu odam sportni bir necha bor zabt etgan bo‘lsa-da, har bir o‘yinga oxirgidek tashlanib kirishini qanday izohlash mumkin?
Statistikadan kattaroq meros
Messining ta’sirini so‘z bilan to‘liq ifodalash deyarli imkonsiz. Bunga har qanday jurnalist urinib ko‘rgan, ko‘pi yiqilgan. Balki bunga sabab bitta: uning futbolga qo‘shgan eng katta hissasi statistikaga sig‘maydi.
Har bir muxlis uning karerasini o‘z ko‘zi bilan, o‘z davri bilan yashadi. Har kim uni boshqacha eslab qoladi. Kimdir Madrid, Athletic Club yoki Getafe darvozasiga kiritgan yakka-yu yagona reydlarini. Boshqalar Jordi Alba uzatmalari, MSN uchligi, tarixdagi eng buyuk yarim himoya uchligi bilan uyg‘unligini.
Ko‘pchilik esa uning qo‘lida ko‘tarilgan Champions League kuboklarini, cheksiz La Liga chempionliklarini va nihoyat World Cup ko‘tarilgan lahzani ko‘z oldiga keltiradi.
La Pulga maydonda bizga minglab onlarni hadya qildi. Ammo uning futbolga bergan eng katta qadriyati – hunarini mukammal egallagan odamni tomosha qilish hissi. O‘yinni hamma ko‘rganidan boshqacha ko‘radigan, hamma o‘ynaganidan boshqacha o‘ynaydigan, hamma tushunganidan chuqurroq tushunadigan kimsa.
Oddiy bir tegishning o‘zi yetarli edi
Kimdir uni o‘z mamlakati sharafini himoya qilayotganida qo‘llab-quvvatladi, kimdir esa shunchaki dunyodagi eng yaxshi futbolchini tomosha qilish uchun ekran qarshisiga o‘tirdi. Baribir bitta narsa o‘zgarmadi: bu – dahoning jonli namoyishi edi.
Ba’zan oddiy bir birinchi tegish, bo‘sh zonaga qabul, tezkor “stena”, yengil gavda aldamchi harakati yoki to‘pni o‘tkazib yuborish kifoya edi. Tomoshabin jim bo‘lib qolardi. Chunki u imkonsizdek tuyulganni oson ko‘rsatardi.
Keyin esa faqat o‘zi ko‘ra oladigan uzatmalar, faqat o‘zi topa oladigan burchaklar, faqat o‘zi ochib bera oladigan himoyalar. Ustiga-ustak, u tarixdagi eng sermahsul to‘purarlardan biri.
Bir bolakayning yig‘isi – butun dunyoning holati
Uning nafaqasi – hayotda kamdan-kam uchraydigan holatlardan biri: yig‘layotgan bolakayning reaktsiyasi butun kattalar dunyosi his-tuyg‘ulariga to‘liq mos keladi. O‘sish, maktab, hatto psixologiya bo‘yicha ilmiy daraja ham bu tuyg‘uni tushuntira olmaydi.
Futbol – bolalar o‘yini. Faqat kattalar bu o‘yinga aql bovar qilmas pullar oladi, murabbiylik qiladi, tahlil qiladi. Bitta odam esa bu o‘yinni deyarli mukammallashtirib qo‘ydi.
Taktika, jismoniy tayyorgarlik, logistika – bularning bari zamonaviy futbolda muhim. Lekin o‘yinning yuragi o‘zgarmaydi. Faqat vaqti-vaqti bilan kimdir, masalan Messi, bizga buni yana bir bor eslatishi kerak bo‘ladi. Uning gollari bilan birga bolalikdagi hayratni qayta his qilish imkonini bergani uchun ham hech kim uning ketishini istamaydi. Chunki ich-ichimizda hanuz o‘sha: “Ketamagin”, deb yolvorayotgan bolakaymiz.
Ikona bo‘lish va yetakchi bo‘lish
Tarixda juda kam futbolchi bor: ham timsol bo‘lish iste’dodi, ham yetakchi bo‘lish donoligi bir tanada jam bo‘lgan. Messi shular jumlasidan. Faqat futbol mahorati bilan emas. Maydondagi ehtirosi, kamtarligi, o‘yinga sof muhabbati bilan ham.
U ilhom bergan avlod bor. O‘sha avlod uni ko‘rish uchun butun jamg‘armasini yo‘lga tikdi, dunyo bo‘ylab uchib bordi. O‘sha avlod maktabdan uyga yugurib qaytdi, Camp Noudagi darslarini bir daqiqasini ham o‘tkazib yubormaslik uchun.
Xuddi o‘sha avlod Argentina yoshlar terma jamoalari orqali yuqoriga ko‘tarildi. Bolaligida televizor qarshisida uni tomosha qilib ulg‘aygan, hech bo‘lmaganda bir marta birga mashg‘ulot o‘tkazishni orzu qilgan yigitlar maydonda jonini berdi. Faqat bitta narsa uchun: o‘z qahramoniga tug‘ma haqi bo‘lgan kubokni ko‘tarib berish.
Ko‘p odamlar: “Futbol Messiga World Cup qarzdor edi”, deydi. Lekin bu sovrinni olib berish uchun baribir o‘yinchilar o‘zlari mas’ul edi – bu jamoaviy sport. Ular esa maydonga chiqqanida o‘zlaridan kattaroq narsa uchun o‘ynayotganini yaxshi bilardi. Ular uni yillar davomida osmon-u yerni ko‘chirib, terma jamoaga shon-shuhrat olib kelishga urinayotganini ko‘rdi. Yana-yana yiqilib, yana qaytib kelganini ko‘rdi.
Eng katta maqtov – inson sifatida
Ehtimol, Messiga beriladigan eng katta ta’rif shuki: u klub va terma jamoada qilgan ishlaridan tashqari, sobiq jamoadoshlari yuborayotgan xabarlar birinchi navbatda uning insoniy fazilatlarini tilga olmoqda. Kapitan sifatida, yetakchi, jamoadosh, do‘st sifatida.
U nafaqat o‘zini, balki atrofidagilarni ham o‘zgartirdi, yaxshiladi. Uning betakror iste’dodidan tashqari, o‘zini boshqalardan ustun qo‘ymasligi, jamoadoshlarini ko‘tarishga intilishi ham uni o‘yinchilar va muxlislar uchun beqiyos darajada suyukli qildi. Aynan shu fazilatlar uni xalqaro futboldan “shubhasiz chempion” maqomida ketishiga imkon berdi.
Global sahnadagi so‘nggi sahifa
Klub karerasi hali tugagani yo‘q. Ammo global sahnada u, ehtimol, oxirgi o‘yinini o‘tkazdi. Endi muxlislar uning Miami’dagi so‘nggi yillarini tomosha qiladi, u yerda u do‘stlari bilan birga o‘ynab, hanuz gol urishda davom etmoqda – yaqinda bir haftada to‘rtta gol kiritgani bunga dalil.
Shunga qaramay, jahon chempionati finali uning so‘nggi haqiqiy “bosim ostidagi” uchrashuvi bo‘lib qolgandek. Bu biroz adolatsizdek tuyuladi. Chunki barcha boshqa fazilatlari haqida gapira-gapura, bir narsani unutib qo‘yish oson: 39 yoshida ham u maydondagi eng zo‘r futbolchi ekanini yana bir bor isbotladi. Ammo endi u hech kimga hech narsa isbotlashi shart emas. O‘ziga ham, boshqalarga ham.
Shu nuqtada bitta savol qoladi: futbol Messidan keyingi davrga tayyormi – yoki biz hali ham, ichimizda, u sehrini yana bir marta ko‘rsatishiga umid qilib turibmizmi?
