Katie Taylor: Croke Parkdagi xayrlashuv arafasida
Croke Parkda ertakday martabaga nuqta qo‘yishga tayyorlanayotgan paytda, Irlandiya boksining turli avlod vakillari xotiraga qaytdi. Ularning har biri uchun Katie Taylor – faqat chempion emas, balki butun sportni burib yuborgan burilish nuqtasi.
“Bu mening sparring sherigim!”
Sobiq EBU super yengil vazn chempioni Eric Donovan uchun hammasi 2003 yilda, Irlandiya terma jamoasi ilk marta yig‘ilgan paytda boshlangan. Ular deyarli tengdosh, bir vazn toifasida, bir ringda ulg‘aygan.
Katie o‘sha paytda ham “qiz bola” sifatida emas, zalda yigitlar bilan yonma-yon turgan oddiy sportchi sifatida qabul qilinardi. Donovanning ta’kidlashicha, u hech qachon ojiz ko‘rinmagan, o‘zini himoya qilishga majbur bo‘lgan yagona ayoldek ajralib turmagan. Aksincha, bir qatorda, bir darajada.
Sparringlar esa yumshoq bo‘lmagan. Erkak raqiblarga qarshi mashg‘ulotlar “maqtovga loyiq” bo‘lmagan darajada qattiq kechgan. Dastlab u ko‘p zarba qabul qilgan, lekin javobsiz qolmagan. Paddy Barnes bilan bo‘lgan janglar alohida esda qolgan – Barnes vazn ustunligini bergan, shu bois tarozini biroz tenglashtirgan.
Donovan avvaliga Katie bilan yengilroq sparring qilganini tan oladi. Sababi oddiy: u qiz edi. Shunda murabbiyi Zaur Antia unga keskin gapiradi. Uning “Bu juda yomon sparring, Eric” degan tanbehidan so‘ng vaziyat o‘zgargan. Donovan “Axir bu Katie Taylor, qiz-ku”, deb o‘zini oqlamoqchi bo‘lganida, Zaurning javobi butun qarashini ag‘darib tashlaydi: “U qiz, lekin u chempion. U Olimpiada chempioni bo‘lishni xohlaydi. Sen ham jiddiy bo‘lishing kerak”.
Shu ondan boshlab Donovan uni alohida hurmat bilan qabul qiladi: jinsidan qat’i nazar, zalda raqib – raqib. U Katie bilan bor kuchi bilan, yuqori tezlikda, texnik jihatdan murakkab sparringlar o‘tkaza boshlaydi. Ammo hech qachon yovuzlik chizig‘ini kesib o‘tmaydi.
O‘sha yillarda Irlandiyada yuqori darajadagi ayol bokschilar barmoq bilan sanarli edi. Deirdre Gogarty mamlakatni tark etishga majbur bo‘lgan bir davrda, Katie uning tashlab ketgan bayrog‘ini ko‘tarib oldi. Qonunlar o‘zgardi, to‘siqlar buzildi, Irlandiyada ayollar boksi uchun yangi sahifa ochildi.
Beijing Olimpiadasida ayollar boksining dasturga kiritilmagani uni chindan ham ezgandi. 2005 yilda ilk jahon chempionligini qo‘lga kiritgan, 2007 yilda esa Chikagodagi jahon chempionatida – Beijing uchun saralash turnirida – u maxsus mehmon sifatida final kechasida ko‘rgazmali jangga taklif qilinadi.
Unga kiyinish xonasining o‘zida aytishadi: bu jang – ayollar boksini London Olimpiadasi dasturiga kiritish uchun ringga chiqish. Yelkasiga tushgan bosim shunchalik edi. U esa chiqdi va haqiqiy mahorat darsini ko‘rsatdi.
O‘sha oqshom Donovan bir qator britaniyalik yulduzlar – Frankie Gavin, Billy Joe Saunders, Luke Campbell, James DeGale – bilan birga bo‘lgan. Ularning bari bir ovozdan: “Bu kim o‘zi?” deb hayratlangan. Donovan esa faxr bilan: “Bu mening sparring sherigim”, degan.
“Reallik bo‘lmagan orzuni ko‘rdi – va uni bor qildi”
Gráinne Walsh uchun Katie Taylor – butunlay boshqa sportdan boksga olib kirgan sabab. U 16 yoshigacha to‘liq futbol bilan yashagan, maqsadi – professional futbolchi bo‘lish edi. Oilasida boks an’anasi yo‘q, otasi yoki amakilari ringga aloqador emas. Shunga qaramay, boks unga sirli, tortuvchi sport bo‘lib tuyulgan. Bu qiziqishning markazida esa, tabiiyki, Katie Taylor turardi.
2012 yil yozida Walsh ilk bor yozgi futbol ligasisiz qolganda, tanasi uchun emas, ruhi uchun ham yangi mashg‘ulot izlaydi. Oddiy sport zaliga borish uni ilhomlantirmasdi. To‘g‘ri yo‘l yoqasida yangi boks klubi ochilishi, ustiga ustak, uni Katie Taylor ochish uchun Tullamorega kelayotgani – hammasi taqdir ishorasidek tuyuladi.
O‘sha paytda Katie Xitoydan – beshinchi marta jahon chempioni bo‘lib qaytgan, London Olimpiadasiga atigi bir necha oy qolgan edi. Uchrashuvdan so‘ng Walsh Olimpiada ekraniga mixlanib qoladi. Ayollar ilk bor Olimpiada ringiga chiqqan, tarixiy turnir. U har safar shuni o‘ylaydi: bu aslida mavjud bo‘lmagan, hatto ehtimol sifatida ham ko‘rinmagan orzu edi. Katie esa uni ko‘rdi, ortidan bordi va haqiqatga aylantirdi.
Walsh doimo shuni e’tirof etadi: u bugun turgan joyida bo‘lmasdi, agar Katie Irlandiyada ayollar boksiga sahna yaratmaganida, eshiklarni shunday keng ochib bermaganida.
Murabbiyi Zaur Antia bilan yaqin bo‘lgani sababli, Walsh undan iltimos qiladi: “Iltimos, Zaurdan so‘rang, men Katie mashg‘ulotini tomosha qilsam bo‘ladimi?” Shunday qilib, u yuqori darajadagi tayyorgarlik markaziga borib, zalning bir chekkasida jim o‘tirib, Katie mashg‘ulotlarini kuzatadigan bo‘ladi.
Bir necha yil o‘tib, o‘zi ham Irlandiya terma jamoasiga chaqiriladi, milliy chempionliklar qo‘lga kiritadi. 2012 yilda boksni boshlagan qiz 2016 yilga kelib Qozog‘istondagi jahon chempionatida qatnashadi – va endi Katie Taylor uning jamoa bo‘ylab safdoshi.
Uch yildan kam vaqt ichida “super-muxlis”dan terma jamoadagi sherikka aylanish. Walsh haligacha o‘sha parvozda, samolyotda Katie yonida o‘tirganini, gapirayotganda qizarib, so‘z topolmay qolganini eslab kuladi. Chunki u baribir shu – hayrat bilan qaraydigan super-muxlisligicha qolgan.
London, Excel Arena: ovoz, tarix va bitta oltin
RTÉ Radio 1 sharhlovchisi Marty Morrissey uchun Katie Taylorning London-2012 dagi oltin jangi – nafaqat sport, balki shaxsiy karerasi cho‘qqisi. Hattoki yaqinda Mayo All-Irelandni yutganida ham, Clare hurly bo‘yicha tarixiy g‘alabalari ham uning nazarida o‘sha kechani ortda qoldirolmagan.
Excel Arena o‘sha kuni oddiy sport inshooti emasdi. U ijtimoiy hodisaga aylangan edi. “The Fields of Athenry” qo‘shig‘i zal bo‘ylab yangraganida, ovoz devorlarga urilib, qayta-qayta aks sado bergan. Irlandiya tomoshabinlari nafaqat bokschisini, balki o‘zining yangi tarixini qo‘llab-quvvatlayotgandek edi.
Jang oson o‘tmagan. Morrissey Katie ring markazida g‘alaba qozonganiga o‘zi ham bir lahza shubha qilganini eslaydi: u otasi Pete va murabbiyi Zaur Antia tomon qarab, ko‘zlarida “yutdimmi?” degan savol bilan turib qolgan. Ular esa ishonch bilan bosh irg‘agan. E’lon qilingan natija hammasiga nuqta qo‘ydi: Olimpiada chempioni – Katie Taylor.
Zal ichidagi manzara ham o‘ziga xos bo‘lgan. Tarixiy sabablar fonida, har bir chiqish yo‘lagida britan armiyasi askarlari navbatchilik qilardi. Irlandiyalik muxlislar esa shunchalik baxtiyor ediki, askarlar bilan suratga tushish, selfilar qilishni boshlab yuborishgan.
O‘sha kechadan yana bir g‘alati epizod. Morrissey yonida, televizion sharh uchun, afsonaviy Jimmy Magee o‘tirgan. Ularning oldiga kutilmaganda Kate Middleton ko‘rinadi. U o‘sha kecha boksni tomosha qilish uchun kelgan edi. Morrissey, taxminicha, Prince William ham zalda bo‘lgan, ammo ular bilan uchrashmagan.
RTÉ rahbariyati o‘sha oqshom Katie’ni Bill O’Herlihy bilan teleefirga olib chiqmoqchi bo‘lgan. Ammo unga bog‘lanishning iloji bo‘lmagan – telefon javobsiz, Taylors oilasi esa o‘z davrasida, ommaviy axborotdan chetda bo‘lishni xohlagan.
Morrissey baribir yo‘l topadi. Orqa sahnadagi shtabdan biri unga Katie tibbiy ko‘rikdan o‘tayotganini aytadi. U yo‘lakda yotgan shifokor xalatini, bo‘ynida lanyardini ko‘rib qoladi, kiyib oladi-da, tibbiyot xonasiga kirib ketadi. Irlandiya terma jamoasi a’zolari uni ko‘rib, kulib yuboradi: “Sen bu yerda nima qilib yuribsan o‘zi?”
Shunday qilib u Katie va Pete’ni topadi. Pete dastlab qat’iy rad etadi. Ammo Katie uning ko‘zida nima istayotganini ko‘radi va: “Dada, menimcha, intervyu berishimiz kerak”, deydi. Shunday qilib, o‘sha kecha Irlandiya uchun oltin so‘zlar efirga chiqadi.
Keyinroq Pete Morrisseyga “Irish embassy”ga borishlari kerakligini aytadi. Ular uchun transport tashkil qilinadi. Yarim soatdan so‘ng telefon qaytib chalinadi: “Iltimos, yana mashina yubora olasizmi?” Ma’lum bo‘lishicha, “The Irish Embassy” – elchixona emas, pub bo‘lib chiqqan. U yerda ularni qahramondek kutib olishgan, lekin o‘sha kecha Taylorlar oilasi istagan joy bu emasdi. Ular qaytib RTÉ studiyasiga olib kelinadi va nihoyat Bill O’Herlihy bilan efirga chiqishadi.
“Avvaliga noodatiy tuyulgandi. Keyin esa hamma jim bo‘ldi”
RTÉ sharhlovchisi Hugh Cahill uchun Katie haqidagi ilk xabarlar bolaligidan tanish joylardan kelgan. Katie Braylik, u esa Greystoneslik. Mahalliy rivoyat tez tarqalgan: “Bir qiz bor, o‘g‘il bolalarni sparringda urib qo‘yadi”.
Cahill dastlab bu gaplarni odatdagi “mahalliy afsona” deb qabul qilgan. Har bir kichik shaharchada shunday hikoyalar bo‘ladi, odatda biroz bo‘rttirilgan. U Pete Taylorni avvaldan tanirdi – Pete Greystones Rugby Club’ni homiylik qilgan Jim Doyle’s pabi eshigida ishlardi. Rugbychilar o‘yinlardan so‘ng doim o‘sha yerga borishardi.
Keyin u Katie mashg‘ulotini ko‘rishga boradi. O‘sha paytlar ko‘pchilik ayollar boksini tushunmas, ko‘p hollarda kulgili yangilik sifatida qabul qilardi. Ringga chiqqan qiz – noodatiy hodisa. Lekin odamlar uning nima qila olishini ko‘rgan zahoti, bu “noodatiylik” birdan yo‘q bo‘lgan.
2012 yilgi Olimpiada finali – Sofya Ochigavaga qarshi jang – Cahill uchun Bernard Dunne’ning 2009 yildagi jahon chempionligi bilan bir qatorda, eng muhim sport lahzalaridan biri bo‘lib qolgan. Excel Arena tor, devorlari ovozga to‘la, go‘yoki tungi klubdek muhit yaratgan. Har bir qichqiriq, har bir hayqiriq qaytib kelardi. Zalda deyarli hech kim Ochigava uchun emasdi. Bir necha rus delegatsiyasi vakillarini hisobga olganda, hamma Katie tarafida.
Cahillning fikricha, bugungi kunda ham ko‘pchilik Katie’ni to‘liq tanimaydi. So‘rovlar shuni ko‘rsatadiki, u juda hurmat qilinadi, xayriya ishlariga jim-jit, shov-shuvsiz katta hissa qo‘shadi. Lekin uning ringdagi buyukligi va chuqur diniy e’tiqodidan tashqari, omma ko‘p narsa ayta olmaydi. U baribir sirli, ichki dunyosi yopiq chempion bo‘lib qolmoqda.
“Yaxshi edi. O‘ta xavfli edi”
Ikki karra olimpiadachi, ikki bor Yevropa bronza medali sohibi va tajribali murabbiy Mick Dowling esa Katie’ni juda erta ko‘rganlardan. Uning yaqin do‘sti Pete Taylor qizini Terenuredagi Mount Tallant Boxing Club’ga olib kelganida, Dowling darrov bir narsani payqaydi: bu qiz mutlaqo boshqacha.
Uning dastlabki taassuroti aniq: cheksiz fidoyilik. Katie kuchli zarbador emasdi, lekin zarbalar oqimi, sur’ati, chidamliligi bilan ajralib turardi. U “bob-weave-slip-slide” uslubidagi bokschi – boshni egish, chalg‘itish, yonlanish, har lahzada harakatda bo‘lish. Dowling aynan shunday jang uslubini yaxshi ko‘radi. Ringda to‘xtovsiz ish, doimiy bosim.
Pete Taylorning o‘sha ilk yillarda qilgan hissasi ham beqiyos bo‘lganini u alohida urg‘ulaydi. Bu hikoyada otaning o‘rni juda katta.
Dowlingning tili bilan aytganda, Katie “yaxshi edi, o‘ta xavfli edi”. U maydonga tushishi bilanoq, undagi salohiyat ko‘rinib turardi – xuddi yosh, lekin darrov ajralib turadigan futbol yulduziga o‘xshab. Eng muhimi, u zarba qabul qila olar, “iyagi” mustahkam edi. Ko‘plab bokschilar bunga ega emas. Albatta, san’at – zarbani iloji boricha kam olishda. Katie bir necha zarbani qabul qilishdan cho‘chimagan, lekin javobni har doim ko‘proq qaytarardi.
Dowling o‘sha paytda Irlandiya terma jamoasi bilan ko‘p sayohat qilgan, lekin har safar Katie’ni ko‘rganda, uning oldida haqiqiy yulduz ulg‘ayayotganini his qilgan. Vaqt esa bu taxminni to‘liq tasdiqladi.
Endi esa shu yulduz Croke Parkda so‘nggi katta sahnaga chiqishga hozirlanmoqda. Uning izidan kelayotganlar uchun savol bitta: Katie Taylor ochib bergan eshiklar ortidan yana kimlar o‘tadi – va ular qanchalik balandga ko‘tarila oladi?
