Jeremy Doku: Farzand tug‘ilishi va futbol o‘rtasidagi tanlov
Jeremy Doku tanlovini allaqachon qilib bo‘ldi: bu yozda u avvalo ota bo‘ladi, keyin futbolchi.
Manchester City qanot hujumchisi kelasi oy birinchi farzandini kutyapti. U ochiq aytdi – agar shu paytga kelib ham Belgiya jahon chempionatida bo‘lsa, baribir terma lagerini tark etib, tug‘ruq vaqtida rafiqasi Shireen yonida bo‘lishni istaydi.
Bu qaror futbol olamida keng qo‘llab-quvvatlandi. Lekin hamma ham buni shunday qabul qilmadi.
L'Equipe efiridagi keskin so‘z va tezkor kechirim
Fransiyadagi L'Equipe telekanali boshlovchisi France Pierron efirda Doku pozitsiyasini tanqid qilib, otaning farzand tug‘ilishida “butunlay keraksiz” ekanini aytdi, tug‘ilish jarayonini esa “jirkanch lahza” deb atadi. Qisqa, ammo og‘ir iboralar. Studiyadan chiqqan zahoti ijtimoiy tarmoqlar alangalanib ketdi.
Bosim kuchaydi, kanal chora ko‘rdi. Rasmiy bayonotda L'Equipe Pierronning so‘zlari “kanal qadriyatlaridan juda yiroq” ekanini tan oldi va uzr so‘radi. Boshlovchi ham kechirim so‘rashga majbur bo‘ldi, Fransiyadagi xabarlarga ko‘ra, u dushanba kungi dasturini olib bormaydi.
Futbolchilar, muxlislar, jamoat arboblari – deyarli hamma bir ovozdan Doku tomonida bo‘ldi. Masala endi faqat sport haqida emasdi.
“Hech kim birinchi farzandining tug‘ilishini o‘tkazib yuborishni istamaydi”
Doku Belgiya terma jamoasining jahon chempionati startida asosiy rol o‘ynadi. U Misrga qarshi G guruhidagi 1:1 hisobidagi o‘yinda 86 daqiqa maydonda bo‘ldi, ammo keyingi, Eron bilan 0:0 hisobida yakunlangan uchrashuvni betobligi sabab o‘tkazib yubordi.
Shireen iyulning ikkinchi haftasida farzandli bo‘lishi kutilmoqda. Bu taqvim bir narsani anglatadi: agar Belgiya chorak finalga chiqa olsa, Doku aynan o‘sha bosqichni o‘tkazib yuborishi mumkin.
U Reuters’ga bergan intervyusida tanlovini juda sodda ifoda qildi:
“Agar mendan nimani xohlayotganimni so‘rasangiz, hech kim birinchi farzandining tug‘ilishini o‘tkazib yuborishni istamaydi,” – dedi 24 yoshli hujumchi. – “Lekin futbol ko‘p boshqa omillarni ham o‘z ichiga oladi. Federatsiya o‘yinchilarini qo‘llab-quvvatlashini, ularning holatini tushunishini bilaman. Nimalar qila olishimizni ko‘ramiz”.
Hammasi shundan iborat: professional majburiyat va insoniy burch to‘qnash kelgan payt.
Ollie Watkins: “Bu bir marta bo‘ladi”
Ingliz hujumchisi Ollie Watkins – ikki farzandning otasi. U ham Doku qarorini qo‘llab-quvvatlab, tug‘ruqni “jirkanch” deb atashni mutlaqo qabul qilib bo‘lmasligini aytdi.
“Kimdir buni jirkanch deb atagan, avvalambor, tug‘ilish jarayonini bunday ta’riflash mumkin emas,” – dedi u. – “Xotinim nimalarni boshidan kechirganini ko‘rganman, bizniki ancha yengil o‘tgan bo‘lsa-da, yaqinlarim va do‘stlarim orasida bunday bo‘lmagan holatlar ko‘p”.
Watkins bitta jumla bilan futbolchining ichki kurashini aniq chizib berdi:
“Birinchi farzandingizni dunyoga kelishini qarshi olish – bu bir marta bo‘ladi va bu ne’mat. Mavsum davomida ko‘p bora oiladan, do‘stlardan uzoqda bo‘lasiz, bu juda og‘ir. Shunday paytni o‘tkazib yuborish qiyin bo‘ladi, uni juda yaxshi tushunaman”.
PFA va otalik huquqi: “Futbolchi – avvalo inson”
Professional Footballers’ Association ham pozitsiyasini aniq bildirdi. Ularning fikricha, futbolchilarga qo‘yilayotgan talablar “asosiy oilaviy lahzalar” hisobiga bo‘lmasligi kerak.
“Har bir vaziyat o‘ziga xos, lekin biz o‘yinchilar professional majburiyatlari bilan hayotdagi muhim voqealar o‘rtasida muvozanat topishda qo‘llab-quvvatlanishi kerak, deb hisoblaymiz,” – deyiladi PFA vakili bayonotida. “Futbolchini faqat sportchi sifatida emas, inson sifatida qo‘llash – sog‘lom ish muhiti yaratishning muhim qismi”.
Bu so‘zlar ko‘p yillardan beri futbol ichida pishib kelayotgan masalani yana yuzaga chiqardi: millionlab tomoshabinlar uchun sahnaga chiqadigan erkaklar, aslida, stadion chiroqlari o‘chgach, oddiy ota, o‘g‘il, turmush o‘rtoq bo‘lib qolaveradi.
“Kolizeydagi gladiatorlar” o‘xshatishi
The Fatherhood Institute tashkiloti ham Doku tarafini oldi. Bu institut erkaklarni faol ota va parvarishlovchi sifatida qo‘llab-quvvatlaydi.
Ularning o‘rinbosar rahbari Jeremy Davies BBC Sport’ga gapirar ekan, keskin, ammo aniq o‘xshatish ishlatdi:
“Bu menga Kolizeydagi gladiatorlarni eslatadi,” – dedi u. – “Biz bu erkaklarni qahramon sifatida ko‘rishni istaymiz, ular faqat bizni xursand qilish uchun yashaydigan odamlar kabi. Ular juda ko‘p pul topishadi, lekin hayotda bundan ham qadrliroq narsalar bor”.
Shu birgina ibora sportchilarga bo‘lgan munosabatni ochib berdi: ko‘pincha ulardan hamma narsani kutamiz, lekin ularning oilaviy hayoti, hissiyati, qo‘rquvi haqida o‘ylab ham ko‘rmaymiz.
Qoidalar: onalik bor, otalik yo‘q
FIFA reglamentida ayol futbolchilar uchun onalik ta’tili aniq belgilangan: kamida 14 haftalik pullik ta’til, shundan sakkiz haftasi tug‘ruqdan keyin bo‘lishi shart.
Otalik bo‘yicha esa aniq band yo‘q. Bu bo‘shliq erkak futbolchilarni o‘zlari hal qilishi kerak bo‘lgan murakkab tanlovlar bilan yuzma-yuz qoldiradi.
Kimdir uchun klub mashg‘ulot bazasi yonida har doim tayyor turadigan avtomobil – tug‘ruqqa yetib borish uchun oxirgi umid. Boshqa bir top-klub murabbiyi esa shunchaki safarga chiqmaslikni tanlagan: ikkinchi farzandi tug‘ilayotgan paytda u stadionda emas, uyda bo‘lgan.
O‘sha murabbiy hozir Championshipda ishlayapti. O‘sha kuni bo‘lib o‘tgan voqeani u shunday eslaydi:
“Quloqchin orqali zaxira o‘rindig‘i bilan bog‘lanib turardim, o‘yin boshlangandan 10 daqiqa o‘tib xotinimda og‘riqlar boshlandi. Tanaffusga kelib 2:1 hisobida oldinda edik, lekin u ham tug‘ruqqa tobora yaqinlashayotgan edi. Kasalxonaga qo‘ng‘iroq qilib, borishimizni aytdim, lekin penalti belgilanganida suhbatni to‘xtatishga to‘g‘ri keldi. Biz urdik, g‘alabani ta’minladik va shundan keyin darhol kasalxonaga jo‘nadik. Qizimiz ikki soat o‘tib tug‘ildi”.
Keyin u bitta sovuq haqiqatni qo‘shadi: “Murabbiylarda bunday holat kamroq uchraydi, chunki ular odatda yoshi kattaroq bo‘ladi, lekin o‘yin to‘xtamaydi… keyingi o‘yinni yutish kerak bo‘ladi”.
Doku yolg‘iz emas: Delph, Silva, De Gea va boshqalar
Doku birinchi bo‘lib futbolni chetga surayotgan o‘yinchi emas.
2018 yilda Fabian Delph Angliya terma jamoasining Rossiyadagi jahon chempionati lageridan qaytib, qizining tug‘ilishida ishtirok etgan. O‘sha paytda ham savol bir xil edi: bayroqmi yoki bola? Delph javobini aniq bergan.
Xuddi o‘sha yili David Silva ham o‘g‘li muddatidan oldin tug‘ilgach, Manchester City safidagi ikki o‘yinni o‘tkazib yubordi. Klub ham, murabbiy ham uning qarorini hurmat qildi.
2021 yilda esa David de Gea pandemiya davrida hamkasblaridan uzoqroq muddatga ruxsat oldi – uning rafiqasi Edurne qizlarini dunyoga keltirayotgan payt u yonida bo‘ldi.
Biroq hamma ham bunday imkoniyatga ega bo‘lmagan. Yaqinda Norvegiya himoyachisi Leo Ostigard jahon chempionatida bo‘lganida o‘g‘lining tug‘ilishini faqat FaceTime orqali tomosha qildi.
2021 yil yanvarida Ruben Neves uchinchi farzandining tug‘ilishini Wolves avtobusida, telefon orqali kuzatdi. Uning rafiqasi shifokori Portugaliyada bo‘lgani uchun u yerga qaytgan, ammo pandemiya cheklovlari tufayli Neves rejalarini amalga oshira olmagan.
Bu faqat futbolga xos emas. O‘tgan haftada kriketchi Jamie Smith qizining tug‘ilishi sabab Angliyaning Yangi Zelandiyaga qarshi ikkinchi Test uchrashuvini o‘tkazib yubordi. Sir James Anderson 2010 yilda Ashes seriyasi davomida Avstraliyadan qaytib, ikkinchi farzandining tug‘ilishida qatnashgan.
Basketbol yulduzi Anthony Edwards 2024 yilda o‘yin o‘rtasida maydonni tark etib, qizining tug‘ilishiga ulgurgan. Sir Andy Murray esa 2016 yilda ochiq aytgandi: agar rafiqasi Kim tug‘ruqqa tushsa, u Australian Open’ni tark etishga tayyor.
“Men uchun Australian Open’ni yutib, lekin farzandim tug‘ilishida bo‘lmaslik ancha og‘ir bo‘lardi,” – degandi u o‘sha paytda.
Ammo hamma ham bunday yo‘lni tanlamagan: darts ustasi Rob Cross 2017 yilda uchinchi farzandi tug‘ilayotgan paytda World Matchplay saralashidan voz kechmadi va tug‘ruqda qatnasholmadi.
Futbol va ota bo‘lish: qaysi biri haqiqiy g‘alaba?
Doku qarori atrofidagi bahs aslida bitta savolni o‘rtaga tashlaydi: millionlab muxlislar, jahon chempionati, shon-shuhrat – bularning qaysi biri chindan ham futbolchining hayotidagi eng katta lahza?
Yoki haqiqiy g‘alaba – birinchi marta chaqaloqni qo‘lga olgan paytmi?
Belgiyaning yozgi taqvimi, murabbiy qarori, federatsiya yondashuvi – bularning bari hali aniq emas. Ammo bitta narsa ravshan: Jeremy Doku o‘z tanlovini his-tuyg‘usiz statistikaga emas, yuragiga qarab qilmoqchi.
Futbol olami bu qarorni qanday qabul qiladi – ertami-kechmi, baribir yangi me’yorni belgilaydi. Ota bo‘lishga qaror qilgan futbolchini maydon uchun qurbon qilish kerakmi yoki endi nihoyat bu o‘yinda ham insoniy chegaralar chiziladimi?
