Jahon futboli bo‘yicha Infantino rejasi uch kunda quladi
Gianni Infantino bilar edi: Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlarda xususiy investorlar uchun ulush sotish rejasi jim o‘tmaydi. Lekin u ehtimol bunday bo‘ronni kutmagandi.
Atigi uch kun ichida butun futbol xaritasi qo‘zg‘aldi. Olti qit’a konfederatsiyasining barchasi so‘zga chiqdi, nufuzli sobiq rahbarlar va maslahatchilar ham sahnaga chiqdi. Uch konfederatsiya keskin qarshi pozitsiyani egalladi, qolgan uchtasi esa hatto neytral ohangni ham tanlamadi — ular ham qo‘llab-quvvatlashdan yiroq edi.
Bosim shu darajaga yetdiki, FIFA juma kuni rejadan voz kechishini e’lon qildi. Tashkilot “loyiha atrofida yuzaga kelgan bo‘linishlar, qo‘llab-quvvatlash darajasidan qat’i nazar, endi dastlab qo‘yilgan maqsad manfaatlariga zid bo‘lib qolganini” bildirdi.
Shu tariqa, futbolning eng qimmat “toj javohirlari” bo‘lgan Jahon chempionati va boshqa yirik musobaqalar atrofida tarixiy mojaro uch kun ichida o‘zini yemirib tugatdi.
Endi esa kim nima deganini birma-bir ko‘raylik.
UEFA: “Bu model jahon futbolida o‘ringa ega emas”
Eng kuchli zarba, tabiiyki, Yevropadan keldi. UEFA tarkibida so‘nggi olti Jahon chempionidan beshtasi bor, futbol iqtisodiyotining og‘ir vazni ham aynan shu qit’ada.
Yevropaliklar faqat tanqid bilan cheklanib qolmadi. Ular bir ovozdan qaror qabul qilib, reja butunlay bekor qilinmaguncha barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishga tayyorligini ma’lum qildi.
Ularning bayonoti ohangi o‘ta keskin edi:
“Bu model jahon futbolida o‘ringa ega emas. Futbol kelajagini birinchi navbatda moliyaviy daromadni oshirishni o‘z burchi deb biladiganlarning kutishlari belgilab bera olmaydi. Milliy assotsiatsiyalar, ligalar, klublar, futbolchilar va muxlislar manfaatlari investorlar daromadidan pastga tushirilmasligi kerak. Futbol o‘z kelajagini moliyaviy foyda evaziga garovga qo‘ya olmaydi. > > Yevropaning pozitsiyasi aniq. Biz bu modelga hech qachon o‘zimizning qonuniylik tamg‘amizni bermaymiz. Hech kim kelajak avlod uchun ishonib topshirilgan narsani sotish huquqiga ega emas.”
Bu — oddiy norozilik emas, FIFA tarixidagi eng keskin siyosiy signal bo‘ldi: Yevropa Jahon chempionati brendini bozorga chiqarishga ruxsat bermaydi.
Concacaf: “Eng foydali Jahon chempionatidan keyin xususiy kapital nega kerak?”
Shimoliy va Markaziy Amerika ham, kutilganidek, jim turmadi. Concacaf rasmiylari nafaqat g‘oyaning o‘zini, balki butun jarayonni keskin tanqid ostiga oldi.
Infantino a’zolarga qaror qabul qilish uchun 19 sentabr muddatini belgiladi. Har bir mamlakatga zamonaviy futbol tarixidagi eng yirik moliyaviy bitim bo‘yicha fikr yuritish uchun sakkiz haftadan ham kamroq vaqt berildi.
Ko‘plar uchun bu allaqachon yetarli bo‘lib chiqdi.
Concacaf yig‘ilishida a’zolar quyidagilardan chuqur xavotir bildirgani aytildi: taklif atrofida yetarli tartib-qoidalar, ichki ko‘rib chiqish va FIFA boshqaruv organlarining rasmiy roziligi yo‘qligi; sun’iy ravishda qisqa muddat belgilanishi; eng muhimi, tarixdagi eng daromadli Jahon chempionatidan so‘ng ham FIFA Forward dasturlarini moliyalashtirish uchun xususiy kapital zarurati qanday izohlanayotgani.
Bayonot yakunida bir fikr alohida urg‘u bilan aytildi: bu bahs shaffoflik va haqiqiy boshqaruv tamoyillariga bo‘lgan ehtiyojni yanada yaqqol ko‘rsatdi.
Yuqori daromad, qisqa muddat, noaniq mexanizmlar. Shimoliy Amerikaga bu kombinatsiya yoqmadi.
CONMEBOL: ehtiyotkor ohang, ammo og‘ir vaznli o‘yinchi
Janubiy Amerika — futbol ruhining eng tirik sahnasi. CONMEBOL ham tabiiy ravishda bu bahsda og‘ir so‘z ayta oladigan tomon. Lekin ular UEFA va Concacafdan farqli yo‘lni tanladi.
Rasmiy bayonot juda ehtiyotkor edi: ular futbolni birinchi o‘ringa qo‘yishini, FIFA’dan qo‘shimcha ma’lumot so‘raganini va shundan so‘nggina a’zolar bilan muhokama boshlashini bildirdi.
Bayonot mazmuni shunday ruhda edi: CONMEBOL ehtiyotkorlik, mas’uliyat va hamkorlik ruhi bilan ish tutishini, jahon futbolini faqat institutsional kanallar va yaxshi boshqaruv tamoyillari orqali mustahkamlashga hissa qo‘shishini ta’kidladi. Futbol oilasida birlikka chaqirdi va “har qanday manfaatdan ustun qo‘yish kerak bo‘lgan yagona narsa — futbolning o‘zi” ekanini eslatdi.
Qisqa qilib aytganda: Janubiy Amerika ochiqchasiga “yo‘q” demadi, lekin “ha” ham demadi. Ular maydon markazida to‘pni ushlab turdi, lekin zarba bermadi.
AFC: Osiyo ham bo‘ron markaziga kirdi
2034 yilgi Jahon chempionati Saudiya Arabistonida bo‘lib o‘tishi kutilayotgan bir paytda, Osiyo futboli bu masalada tomoshabin bo‘lib turolmasdi. AFC pozitsiyasi aniq bo‘ldi: UEFA va Concacaf bilan bir safda.
Ular FIFA bayonnomasiga xos bo‘lgan yumshoq tildan voz kechdi va masalani ochiqchasiga xavfli deb baholadi. AFC fikricha, Jahon chempionatini boykot qilish ehtimoli jiddiy muhokama mavzusiga aylanganining o‘zi futbol kelajagi uchun ogohlantiruvchi qo‘ng‘iroq.
Ularning pozitsiyasi qat’iy: futbol hech qachon bunday vaziyatga tushmasligi kerak edi.
Osiyo uchun bu shunchaki moliyaviy bahs emas, balki global turnirlar atrofidagi hokimiyat muvozanati haqida ham signal edi.
CAF va OFC: kutish rejimidagi ikki qit’a
Afrika futbolining boshqaruv organi CAF ham, Okeaniya konfederatsiyasi OFC ham ochiq qarshi chiqish yoki qo‘llab-quvvatlashdan tiyildi.
CAF prezidenti Patrice Motsepe ijroiya qo‘mitani yig‘ib, taklifni sinchiklab o‘rganishga va’da berdi. Bayonotda Afrika assotsiatsiyalari, FIFA, boshqa konfederatsiyalar va manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashuvlar davom ettirilishi, qit’a va jahon miqyosida futbolni rivojlantirish uchun moliyaviy va boshqa resurslarni oshirish maqsadi saqlanib qolishi aytildi.
OFC ham shunga yaqin ohangni tanladi: ular taklif bilan tanishgani, a’zolar bilan uchrashuv o‘tkazib, masalani muhokama qilishi va konstruktiv muloqotda qolishini bildirdi.
Bu ikki konfederatsiya o‘zini oraliq zonada tutdi. Ammo global bosim kuchayib borgani sari ularning sukut saqlashi ham Infantino uchun ijobiy signaldan ko‘ra, noaniqlikni anglatdi.
Sepp Blatter: “FIFA — xususiy kapital jamg‘armasi emas”
Sahna ortidan yana bir tanish ism chiqdi. Sobiq prezident Sepp Blatter bu masalada o‘z pozitsiyasini aniq bildirdi va hatto ijtimoiy tarmoqlarda Gianni Infantino’ni bevosita tilga oldi.
Uning fikricha, FIFA — bu xususiy kapital fondi emas, balki nizomlari, qoidalari va global o‘yinni himoya qilish bo‘yicha ishonchli majburiyati bo‘lgan assotsiatsiya. “Agar futbolning toj javohirlarini xususiy investorlarga sotsangiz, o‘yinning bir qismini — ayniqsa uning ruhini ham sotasiz”, degan mazmundagi fikr bildirdi u. Pul muhim, lekin “hamma narsa bo‘lib qolmasligi kerak”, deya ogohlantirdi.
Blatterning qaytishi ramziy ma’no kasb etdi: FIFA o‘z tarixidagi eng bahsli g‘oyalardan birini muhokama qilayotgan pallada, tashkilotni uzoq yillar boshqargan odam ham bu chiziqni kesib o‘tish mumkin emasligini eslatdi.
Carlos Cordeiro iste’fosi: ichkaridan kelgan zarba
Bu mojaro faqat tashqaridan bosim bilan cheklanib qolmadi. FIFA devorlari ichida ham jiddiy darz paydo bo‘ldi.
FIFA prezidentining katta maslahatchisi, sobiq bankir va umrboqiy futbol muxlisi sifatida ta’riflangan Carlos Cordeiro juma kuni iste’foga chiqdi va keskin bayonot bilan chiqdi.
U o‘zini bu taklifga aloqador emasligini qat’iy ta’kidladi va uni “FIFA a’zolari, futbolning o‘zi va o‘yin kelajagi uchun yomon bitim” deb atadi. Cordeiro nafaqat qarshi chiqdi, balki o‘zini butunlay uzoqlashtirdi.
Bu esa Infantino uchun og‘ir signal bo‘ldi: Jahon chempionati ulushini sotish g‘oyasi nafaqat konfederatsiyalar, balki o‘z maslahatchilari orasida ham tayanch topmadi.
Qisqa, lekin saboqli jang
Uch kun. Shuncha vaqt yetarli bo‘ldi, Jahon chempionati atrofida xususiy kapital g‘oyasi qulashini ko‘rish uchun.
UEFA boykot bilan tahdid qildi, Concacaf jarayonni qonuniylik nuqtai nazaridan parchalab tashladi, AFC ochiqchasiga xavotir bildirdi, CONMEBOL, CAF va OFC esa ochiq “ha” demasdan, masalani cho‘zdi. Sobiq prezident sahnaga qaytdi, prezident maslahatchisi esa eshikni qattiq yopib chiqib ketdi.
FIFA orqaga chekindi.
Ammo savol ochiq qoladi: Jahon chempionati va global futbol brendining moliyaviy potensiali tobora oshib borayotgan bir davrda, bu chiziq qayerda to‘xtaydi — va keyingi marta kim uni yana kesib o‘tishga urinadi?
