Jahon chempionati ruhini himoya qiluvchi Zohran Mamdani

Gʻarbga choʻzilgan quyosh nuri Union City tomonga botib borardi. Chorshanba oqshomida Hudson River Parkdagi ulkan ekran yorugʻlikda biroz xiralashib koʻrinar, lekin kayfiyatni buzishga ojiz edi. New Yorkdagi Jahon chempionati kechasi baribir oʻz yoʻlida edi.

Hudson boʻyidagi maydonda Braziliya – Scotland oʻyini uchun tashkil etilgan tomosha maydoni allaqachon qaynab turgan. Kanareyka-sariq liboslar, “100% Jesus” yozuvli boshbogʻlar, baraban ohangiga monand qichqiriqlar. Tablo esa braziliyaliklar uchun xotirjamlik ramzi: 3:0. Tomoshabinlar uchun natijadan koʻra muhit muhimroq edi. Bu oddiy translyatsiya emas, chindan ham Jahon chempionati lahzasi edi.

Bu muallif uchun sakkizinchi mundial. Ochiq osmon ostidagi ekran, Hudsondan esayotgan mayin shabada, Times Square’dagi olomon orasidan oʻtib kelgan yoʻl – bularning bari Marseille, Seoul, Cape Town yoki Rio de Janeiroda his etilgan futbol jazavasidan aslo kam emas. New York, ehtimol, dunyodagi yagona shahar bo‘lishi mumkin, bu yerda Jahon chempionati ba’zan koʻzga tashlanmaydigandek tuyuladi, ammo shahar hayotining katta qismida turnir allaqachon kundalik ritmga singib ketgan. Ayniqsa Knicks’ning chempionlik paradi tugaganidan beri. Goʻyo shu quvonchdan chiqqan endorfinlar toʻgʻridan-toʻgʻri mundial ishtiyoqiga aylangandek.

Brooklynlik George Crabtree Times Square’dagi manzarani eslab, yuzida tabassum bilan oʻtiribdi. Yonida esa New Jerseyda dars beradigan, futbolga allaqachon oshno boʻlgan Christian Parelli – u ham shaharning asta-sekin “soccer”ga uygʻonayotganini zavq bilan kuzatyapti. Uningcha, bu payt sport ixlosmandlari uchun ideal fasl: Stanley Cup, Knicks va Jahon chempionati bir davrga toʻgʻri kelgan.

Shunga qaramay, New Yorkda “Jahon chempionati isitmasi” haqida soʻz ketganda, bir ism qayta-qayta tilga olinadi. U Lionel Messi emas. Bu – shahar meri Zohran Mamdani.

IT sohasida ishlaydigan, Arsenal muxlisi Aditya Shetty buni aniq ifodalaydi. Uningcha, aynan Mamdani mezbonlik ruhini koʻtarib, odamlarni bu turnirga sherik qilayotgan shaxs. U futbolni yillar davomida kuzatib kelgani, oʻyin tilini yaxshi tushungani, mamlakat ham futbolni qabul qilsin, odamlar oʻzini xush kelibsizdek his qilsin deb jon kuydirayotgani sezilib turibdi. Braziliyaliklar, shotlandlar, marokashliklar – turnirda qatnashayotgan mamlakatlardan kelganlar bu yerda koʻp. New York tabiatan koʻp millatli shahar, Jahon chempionati esa bu haqiqatni yana bir bor eslatib qoʻyayapti.

Yonida turgan, sogʻliqni saqlash sohasida ishlaydigan Laleh Emadi oʻzini ashaddiy futbol ishqibozi deb hisoblamaydi. Lekin mundial uni ham tortib olgan. Unga koʻra, birga oʻtirib oʻyin tomosha qilish, koʻchaga chiqib, jamoaviy hayajonni boʻlishish – aynan shuni yetishmagan hissiyot. Shahar ham bunga sharoit yaratib beryapti: mer tomonidan tavsiya etilgan barlar, pivo va ovqatga maxsus chegirmalar, qulay narxda oʻyin koʻrish takliflari. Uning fikricha, Mamdani bu turnirni shahar nomidan chin dildan bagʻriga bosyapti.

Bunga zamin ham bor. Mamdani soʻnggi haftalarda misli koʻrilmagan sport toʻlqinida suzib yuribdi. Uning eng sevimli ikki jamoasi ketma-ket tarix yozdi: Knicks 1973 yildan beri ilk bor NBA chempionligini oldi, Arsenal esa 22 yillik tanaffusdan soʻng yana Premier League tepasiga qaytdi. Yevropalik muxlislar ham tan oladi: u futbolni “shunchaki siyosatchi darajasi”da emas, chinakam tushunadi.

Mundial davrida Mamdani faqat koʻrinish berib, suratga tushish bilan kifoyalanmayapti. U stadionlarda, ijtimoiy tarmoqlarda, ob-havo ogohlantirishlaridan tortib, oʻyinlar tahliliga qadar hamma joyda. Eng muhimi, u turnirni siyosiy xabarlar uchun maydonga aylantirarkan, buni zoʻrlab, noqulay ohangda emas, tabiiy ravishda amalga oshiryapti. Esga Harold Wilsonning 1966 yil haqidagi mashhur gapi tushadi: “Angliya faqat Leyboristlar hukumat davrida Jahon chempionatida gʻolib chiqadi, payqaganmisiz?” Siyosatchilar odatda futbol bayramidan foyda olishga urinadi, lekin Mamdani bu oʻyinda boshqalardan bir necha qadam oldinda.

Tashqaridan qaraganda, aynan u bu yerda AQShning yuzi, balki bolalarga darsliklarda tasvirlangan orzudagi mamlakat timsolidek koʻrinadi. Prezident ma’muriyati sayohat taqiqlari bilan band boʻlgan paytda, Mamdani New York uchun maxsus videomurojaat yoʻllab, shaharni muhojirlar shahri sifatida taqdim etdi va nutqini bitta jumla bilan yakunladi: “Welcome home!”

Gianni Infantino AQSh bozorida chiptalarning qimmatligi “normal” ekanini da’vo qilayotgan pallada, aynan Mamdani Nyu-Yorkliklar uchun 50 dollarlik chipta paketlarini yoʻlga qoʻydi. Fifa stadionlarda plastik suv idishlarini taqiqlab, ichimliklar hisobidan qoʻshimcha daromad olishga urinayotganida ham aynan u, Donald Trump emas, bu qarorga ochiq qarshi chiqdi va oxir-oqibat qoida qayta koʻrib chiqildi. MetLife Stadium yoʻnalishida New Jersey Transit dastlab 150 dollarlik poyezd chiptalarini e’lon qilganida ham, Mamdani va New York gubernatori Kathy Hochul 20 dollarlik shuttle avtobuslarini yoʻlga qoʻyib, muxlislar uchun real alternativ yaratdi.

Hudson bo‘yidagi tomosha maydonida esa asosiy shikoyat bitta – narx. Barchaning nishoni – Fifa. Crabtree chiptalar arzonga tushsa, bu bayram yanada ommaviy boʻlishini aytadi. Parelli esa mahalliylar uchun stadionga borish deyarli orzuga aylanganini yashirmaydi: agar chipta lotereyasini yutmagan boʻlsa, oʻyinlarni faqat ekran orqali koʻrishga majbur. Agar New Yorkdagi yosh, yaxshi maosh oladigan mutaxassislar ham mundialdan chetda qolayotgan boʻlsa, demak, Fifa tizimida nimadir jiddiy notoʻgʻri. Bu fon Mamdanining Infantino bilan keskin kontrastini yanada yorqinroq koʻrsatadi – u imkon qadar “hammaga tegishli” Jahon chempionatini yaratishga urinmoqda. (Fifa esa rasmiy bayonotlarda mundial foydasi “grassroots football”ga yoʻnaltirilishini ta’kidlaydi.)

Bu choralarning real ta’siri qanchalik boʻlishidan qat’i nazar, PR maydonida Mamdani allaqachon yutib boʻlgan. Trump ma’muriyati New York’ni Immigration and Customs Enforcement xodimlari bilan “toʻldirish” bilan tahdid qilgan paytda, aynan u Jahon chempionati ruhini keskin va samimiy ohangda himoya qildi.

Uning soʻzlari aniq edi: Jahon chempionati – bu butun dunyo bayrami. Federal ma’muriyatning ayrim qarorlari esa bu turnir mohiyatiga zid. Mamdani buni “biz oʻzimizdan kattaroq narsaning bir qismi ekanimizni eslatadigan, butun dunyo uchun ochiq boʻlishi kerak boʻlgan oʻyinlar” deb atadi.

Jules Rimet – mundialni xalqlarni birlashtirish orzusida yaratgan fransuz idealisti – bundan yaxshiroq ta’rif topa olarmidi? Bugun esa bu gʻoyani eng aniq ifodalagan odam – bir newyorklik.

Infantino tomoniga adolatli qaraydigan boʻlsak, notiqlik boʻyicha Mamdani bilan bellashish oson emas. U millennial avlod uchun Gen X davridagi sovuqqon siyosatchilarning toʻliq aksi. Uning Knicks paradi chogʻidagi nutqi koʻpchilik uchun kutilmagan ochilish boʻldi. Gap faqat ohang, ritm, sahnadagi ishonchda emas. U jamiyatni bir lahzada birlashtira oladi va shu zahoti chap qanot gʻoyalariga oʻtib, ularni ham bayramning tabiiy qismiga aylantiradi.

Bu orada mundial deyarli Trump ishtirokisiz oʻtyapti. Bu – Mamdani har qadamda koʻrinib turgan fon bilan keskin zid manzara. Albatta, prezidentning kundalik ishlar roʻyxati merga qaraganda ancha uzun, lekin u NBA finalidagi Knicks oʻyiniga borishga vaqt topdi va u yerda uni hushtakbozlik bilan kutib olishdi. Endi Infantino e’lon qilganidek, finalda Trump bilan birga kubok topshirish marosimiga chiqish – u yana oʻsha xavfni qabul qiladimi?

Hudson boʻyida esa quyosh allaqachon botgan, ekran qorongʻuda yanada tiniq koʻrina boshlagan, Braziliya muxlislari qoʻshiq aytishda davom etmoqda. New York esa bu yozda nafaqat futbolni, balki oʻzining qaysi qiyofasini tanlashini hal qilayotgandek.