Iraola va Liverpool: “Rest-defence” muammosi va yangi mavsumdagi o'yin
Andoni Iraola yozda Liverpool boshqaruvini qo‘lga olgan paytdan beri atrofda bitta so‘z aylanib yuribdi: “skale qilinishi”, ya’ni uslubni yuqori darajaga ko‘tarib bo‘ladimi-yo‘qmi degan savol.
La Liga va Premyer-ligada o‘rtamiyona jamoalar bilan qilgan ishlari ko‘pchilikka ma’lum. Lekin pressing, intensivlik va jamoaviy mehnatga, ayniqsa, to‘p bo‘lmaganda tayanadigan futbolni chempionlik uchun kurashadigan klubga ko‘chirib bo‘ladimi? Bu savol yoz davomida havoda osilib turdi.
Yangi mavsumning og‘ir ochilish o‘yini arafasida shubhalar yanada kuchaydi. Yakshanba kuni St James’ Park tribunalarida o‘rnimga joylashar ekanman, boshimda Iraolani ilk haftadanoq bosim ostida qoldirishi mumkin bo‘lgan ssenariylar charxpalakday aylanardi.
O‘sha “dahshatli ssenariylar” ichida bitta narsa yo‘q edi: “rest-defence”. O‘yin tugaganida esa – Liverpool uchun biroz omadli chiqqan 2:2 durangdan so‘ng – aynan shu tushuncha atrofida bahslar avj oldi. Ikki Newcastle goli ham shu nozik, ko‘pincha nazardan chetda qoladigan jihat bilan bog‘lab tahlil qilina boshladi.
“Rest-defence” aslida nima?
Futbolni eng sodda shaklga keltirsak, ikkita asosiy faza qoladi: to‘p bilan va to‘psiz o‘yin. To‘p sen tomonda bo‘lsa – hujum qilasan. Raqibda bo‘lsa – himoyalanasan.
Ko‘rinishidan juda oddiy. Ammo bu ikki faza bir-biridan uzilgan, alohida jarayonlar emas. Ular bir tangadek: bir tomonida hujum, ikkinchisida himoya. To‘pni yo‘qotdingmi – shu zahoti faza almashadi.
Mana shu o‘tish lahzasi “rest-defence” tushunchasining yuragi. Savol bitta: hujum qilayotgan paytingda to‘pni yo‘qotib qo‘ysang, qarshi hujumni qaytarishga qanchalik tayyorsan?
Atamaning o‘zi nemischa “Restverteidigung”dan olingan. Bu yerda “rest” – “dam olish” emas, “qolgan qismi”, “ortib qolgan” degani. Amalda bu shuni anglatadi: hujumga nechta o‘yinchi ketgan bo‘lsa, ortda qolganlar – “qolgan” himoyachilar – qanday joylashgan, qanday kayfiyatda, qanday mas’uliyat bilan turibdi?
“Rest-defence” – aynan shu qolgan futbolchilarning qarshi hujumga tayyorgarlik darajasi. Ularning pozitsiyasi, masofasi, raqibga bo‘lgan kirish imkoni. Liverpool – Newcastle o‘yinidan keyin hamma shuning haqida gapirdi, sababi ikkala gol ham aynan Liverpool hujumda bo‘lgan palladan boshlandi.
Birinchi gol: bo‘sh qolgan zona va jazoga aylangan xato
Birinchi gol epizodini ortga qaytaramiz.
Ryan Gravenberch to‘pni qabul qiladi, chiroyli burilib, bo‘sh zonaga kirib boradi. Ammo shu paytda u Liverpoolning eng chuqur markaziy yarim himoyachisi bo‘lib turibdi. Dominik Szoboszlai esa allaqachon old chiziqqa chiqib olgan, orqaga emas, orqa chiziq ortiga yugurishni ko‘zlayapti. Florian Wirtz chapda, u ham oldinga intilmoqda.
Uchovlon ham darvozaga qarab uchishmoqda. Natijada himoya chizig‘i oldida ulkan bo‘shliq ochiladi. Agar shu hududga Newcastle o‘yinchisi tushib qolsa, to‘p yo‘qotilishi Liverpool uchun juda qimmatga tushishi tayin.
Sog‘lom “rest-defence” tamoyillariga ko‘ra, bunday vaziyatda raqibning qarshi hujumda xavf tug‘dirishi mumkin bo‘lgan o‘yinchilariga yaqin turish, ularga “kirish eshigi”ni yopib qo‘yish kerak. Bu epizodda esa Will Osula aynan shu bo‘sh zonada erkin qoladi. Yonida unga yaqinlashishga tayyor birorta Liverpool o‘yinchisi yo‘q.
Virgil van Dijk chuqurroq joylashib qolgan – u o‘yindan keyin bunga o‘zi ham ishora qildi. Wirtz esa Szoboszlai allaqachon oldinga chiqqanini inobatga olmasdan, haddan tashqari agressiv ko‘tarilgan. Natija aniq: to‘p yo‘qotilishi bilanoq Osula bosimsiz holda to‘p qabul qiladi, tezlik oladi va markaziy himoyachilarni orqaga chekinishga majbur qiladi.
Ammo faqat joylashuv emas, qarorlar ham xiyonat qiladi.
Gravenberch shu lahzada to‘pni hujumchi Alexander Isak tomon uzatishga urinadi. Yonida ikkita boshqa variant bor edi: murakkabroq burchak ostida bo‘lsa ham Szoboszlaiga o‘ng tomonga pas berish yoki o‘zi zarba berib ko‘rish. Ikkala holatda ham to‘p ehtimol darvoza tomon ketar yoki chetga chiqib ketar, eng yomoni – raqib qarshi hujumni markazdagi shunchalik ochiq zonadan emas, boshqa, kamroq xavfli hududdan boshlardi.
U esa xavfli, “chegara”dagi pasni tanlaydi. To‘p jarima maydoni chetida g‘alati tarzda sakrab, Amar Dedicga qulay tushadi, u esa to‘pni Osulaga chiqarib beradi – qarshi hujum yo‘lga tushdi.
Bu yerda yana bir muammo ko‘rinadi. Milos Kerkez Anthony Elanga yaqin emas. Dedicning sust pasini to‘sib qolish uchun masofa juda uzoq. Agar u birozgina yaqinroq turganida, bu uzatmani kesib qolishi, epizodni shu yerning o‘zida o‘chirib qo‘yishi mumkin edi.
Keyingi kadrlar esa sof himoyaviy nuqsonlar: Van Dijk Osulani maydonning chap tomoniga burib yuborishga majbur qila olmaydi, natijada u Elangaga to‘g‘ri yo‘l topadi. Kerkez esa Elangani kuzatishda juda passiv, tezlikda ustun bo‘lgan vinger uni aylanib o‘tadi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri darvozaga chiqib boradi.
Elangadan sovuqqon zarba – va besh daqiqa o‘tmay Newcastle hisobni ochgan.
Ikkinchi gol: yaxshilangan tuzilma, takrorlangan xatolar
Ikkinchi gol ham xuddi shu mavzuni davom ettirdi.
Bu safar Liverpoolning tuzilmasi biroz tartibliroq ko‘rinadi. Szoboszlai bo‘sh zonada turgan Yoane Wissa bilan masofani ancha yaxshi saqlab turibdi. Gravenberch oldinga siljiganda, Wirtz orqaga qaytib, hududni yopishga harakat qiladi – tanaffusdagi suhbatlar ta’sir qilgani seziladi.
Baribir markaziy himoyachilar yana biroz ortga tortilgan. Shu darajada chuqur turish shart emas edi, ulardan biri chiziqni ko‘tarib, oldinda bo‘sh turgan raqibga yaqinlashishi mumkin edi.
Ammo asosiy zarba yana qaror qabul qilishdan keladi. Gravenberch bu safar orqa tovon bilan xavfli pasni amalga oshiradi. Juda chiroyli ko‘rinishi mumkin, lekin risk va mukofot nisbatini olganda – o‘zini oqlamaydi.
To‘p yo‘qotiladi. Wirtz va Szoboszlai tezda orqaga qaytishadi, zonani yopishga ulgurishadi, lekin Wissa baribir ularni yorib o‘tadi. Shu yerda savol tug‘iladi: nega ikkisidan biri taktika fousini qo‘llamadi? Mayda qoida buzish, sariq kartochka – lekin qarshi hujumni shu zahoti to‘xtatish imkoniyati bor edi. Ehtimol, ular orqada yetarli sug‘urta bor deb o‘ylashgan.
Son jihatidan Liverpool orqada ustunlikka ega edi. Ammo bu ustunlik Joe Willockni jarima maydoni chetidan aniq zarba berishdan to‘xtata olmadi. Ikkinchi gol ham shunday tug‘ildi.
Bu epizodda ham himoyaviy duellarga kech kirib kelish, pressingni oxiriga yetkazmaslik, raqibga bosim ostida ham qaror qabul qilishga ruxsat berish ko‘rinib turibdi. Lekin ildiz baribir bir xil: “rest-defence” – hujumdayoq noto‘g‘ri qarorlar, xato joylashuv, ortiqcha risk.
Iraola uslubi va Liverpoolning yangi bosqichi
Bu xatolar Liverpool mavsumi haqida nima deydi?
Avvalo, shuni unutmaslik kerakki, Iraola Bournemouth davrida bu darajada tanqid qilinmagan. Sababi oddiy: u yerda talab boshqa edi. Jamoa ko‘p hollarda to‘psiz o‘ynardi, demak, “rest-defence” muammosi ham hozirgidek markaziy mavzuga aylanmagan.
Liverpoolda esa vaziyat boshqacha. Bu jamoa aksariyat uchrashuvlarda to‘pni nazorat qiladi, raqibni bosim ostida ushlaydi, demak, har bir yo‘qotish – potentsial qarshi zarba. Har bir noto‘g‘ri joylashuv – xavfli yugurish uchun taklif.
Shunga qaramay, Iraola uchun bu yangi holat emas. Bournemouth davrida jamoa kamdan-kam bo‘lsa ham “rest-defence” vaziyatiga tushganida, bunday tarqoqlik ko‘rinmagan. Demak, bu – tuzatiladigan, mashg‘ulot maydonida ishlanadigan muammo.
Yechimlar ham ko‘p.
Taktik jihatdan – o‘yinchilarni zonalar bo‘yicha aniqroq joylashtirish, markaziy himoyachilardan birini kerakli pallada chiziqni ko‘tarishga undash, yarim himoyachilarga sheriklarining odatlarini yodlatish. Gravenberch to‘pni ko‘tarishni, bo‘sh zonaga yurishni yaxshi ko‘radi – demak, uning yonida turganlar bu riskni oldindan yopishga tayyor bo‘lishi kerak.
Bu tuzatishlar Iraola futbolining asosiy g‘oyasini buzmaydi. Pressing, tezkor hujum, agressivlik – hammasi o‘sha-o‘sha qoladi. Faqat orqada qolayotgan “qolganlar” – “rest” – tartibliroq, hushyorroq bo‘lishi kerak.
Shaxsiy tarkib bo‘yicha ham variantlar bor. Yakshanba kuni Gravenberchning tabiiy instinkti – oldinga olib kirish, orqada bo‘shlik qoldirish – jamoaga qimmatga tushdi. Bu faqat uning aybi emas, albatta, ammo o‘sha rolda boshqa tipdagi futbolchi o‘ynasa, xavf darajasi pasayishi mumkin.
Trey Nyoni mavsumoldi o‘yinlarida chuqur markaziy yarim himoyachi roliga eng mos ko‘ringanlardan biri bo‘ldi. Agar jismoniy jihatdan bardosh bersa, Alexis Mac Allister ham bu pozitsiyada ishonchli variant bo‘lishi mumkin.
Yaxshi belgi: ochiq emas, balki ustun Liverpool
Mavsum oldidan ko‘pchilik Iraola qo‘l ostidagi Liverpoolni juda ochiq, pressingda bo‘sh, to‘p bilan ham qoqinishlarga boy tasavvur qilgandi. Newcastlega qarshi birinchi o‘yin esa boshqacha manzarani ochdi.
Liverpool to‘pni nazorat qildi. Yetarlicha imkoniyat yaratdi. O‘yinni boshqarish bo‘yicha raqibdan ustun bo‘ldi. Muammo – ikki marta o‘tish fazasida, qarshi hujumda “ushlab qololmaslik”da bo‘ldi.
Bu xavotirli signalmi? Albatta, beparvo bo‘lib bo‘lmaydi. Lekin bu – tuzatib bo‘lmaydigan nuqson emas. “Rest-defence” – murabbiylar shtabi stol ustiga qo‘yadigan, videoxonada mayda detallarigacha ko‘rsatib chiqiladigan, mashg‘ulotlarda qayta-qayta takrorlanadigan mavzu.
Savol endi boshqacha: Iraola va uning jamoasi bu darsni qanchalik tez o‘zlashtiradi? Mavsum taqvimi shafqatsiz, raqiblar kuchli. Xatolarni kechiktirmay, hozir tuzatish kerak.
Liverpoolning chempionlik haqidagi orzulari aynan mana shu “qolgan” himoyachilarning hushyorligiga qanchalik bog‘liq bo‘lib qolishini yaqin haftalarda ko‘ramiz.
