FIFA va UEFA ziddiyatida yangi front: pul va hokimiyat
Futbol olamida haftaning eng keskin uchrashuvi maydonda emas, ekran ortida bo‘lib o‘tadi. Uefa’ga a’zo 55ta milliy assotsiatsiya shu hafta oxirida favqulodda onlayn yig‘ilish o‘tkazadi. Kun tartibida bitta savol: FIFA’ning eng yirik musobaqalariga ulush sotish rejasiga qanday javob beriladi?
Gap shunchaki tijorat g‘oyasi haqida emas. Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlar atrofidagi hokimiyat markazi o‘zgarishi mumkin bo‘lgan darajadagi loyiha haqida ketmoqda.
FIFA yangi “tijorat imperiyasi”ni qurmoqchi
FIFA o‘zining asosiy musobaqalarini – erkaklar va ayollar Jahon chempionati, Club World Cup va boshqa yirik turnirlarni – boshqaradigan alohida tijorat sho‘’ba korxonasini tuzmoqchi. Ana shu yangi tuzilma aksiyalarini tashqi investorlar sotib olishi mumkin bo‘ladi.
Rasmiy bayonotlarda bu g‘oya “butun dunyo bo‘ylab assotsiatsiyalarni ko‘proq moliyaviy qo‘llab-quvvatlash” sifatida taqdim etilmoqda. Rejaga ko‘ra, global rivojlanish fondi 10 milliard dollarigacha oshiriladi, 211ta a’zoning har biri esa bir martalik kapital sifatida 20 million dollargacha mablag‘ olish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Pul miqdori hayratlanarli. Ammo savol boshqa: buning evaziga nimalar o‘zgaradi?
Uefa chizig‘i: “Bu chiziqdan o‘tildi”
Uefa bu safar kutib o‘tirmadi. FIFA rejalari rasman e’lon qilinishidan oldin, Financial Times va The Timesdagi dastlabki xabarlarga javoban, Yevropa futboli uyi keskin bayonot bilan chiqdi. Rasmiy matnda bu rejalar “chiziqdan o‘tgan” deb baholandi.
Yevropada qo‘rquv bitta: yirik musobaqalar ustidan ta’sir haddan tashqari darajada xususiy investorlar qo‘liga o‘tishi mumkin. Ularning maqsadi – daromad, futbolning strategik kelajagi esa ikkinchi planga tushib qolishi xavfi bor.
Angliya Futbol assotsiatsiyasi ham norozilar safida. Ularning aytishicha, FIFA bu takliflarni Uefa bayonoti e’lon qilingach, hech qanday maslahatlashuvsiz ommaga chiqargan.
Shu fon’da onlayn yig‘ilish oddiy fikr almashish emas, balki harakatlar rejasini chizish maydoniga aylanadi.
Boykot so‘zi allaqachon havoda
Yevropa ichida kayfiyat shunchalik keskinki, boykot ehtimoli tilga olinmasligi amri mahol. Rasman hech kim bu so‘zni og‘ziga olmagan bo‘lishi mumkin, ammo yig‘ilishda bu variant muhokama qilinishi deyarli aniq.
Uefa shuni yaxshi biladiki, u FIFA’ning 211 a’zosidan atigi chorak qismini tashkil qiladi. Lekin bu chorak – futbolning yuragi. Jahon chempionatlaridagi kuchlar nisbatini eslashning o‘zi kifoya.
Yozgi Jahon chempionatida chorak finalga chiqqan sakkiz jamoaning oltitasi Yevropadan edi. Chempion – Spain. 2022 va 2018 yillardagi turnirlarda bu ko‘rsatkich mos ravishda besh va olti Yevropa jamoasi bo‘lgan.
Xulosa oddiy: Uefa a’zolarisiz FIFA tashkil qiladigan istalgan musobaqaning tijoriy qiymati keskin tushadi. Buni FIFA ham juda yaxshi tushunadi.
Taqvim allaqachon “portlash” yoqasida
FIFA o‘zini “o‘yinni global miqyosda o‘stirishga majburmiz” degan dalil bilan oqlamoqda. Bu esa yana bir xavotni yuzaga chiqardi: ko‘proq pul izlash yo‘lida yirik musobaqalar soni va chastotasi oshishi mumkin.
Erkaklar va ayollar Jahon chempionati, Club World Cup – bularning barchasi tez-tez o‘tkazilishi yoki ishtirokchilar soni kengaytirilishi ehtimoli bor. Kalendar esa hozirning o‘zida tig‘iz. Yevropa klublar musobaqalari kengaygani tufayli mavsum chegaralari tobora siqilmoqda.
Angliya futbolidagi yuqori lavozimli manba BBC Sport’ga bu rejani “o‘yin tarixidagi eng katta tahdidlardan biri” deb ta’rifladi va uni 2021 yilda 48 soat ichida qulagan European Super League bilan bir qatorda qo‘ydi.
Farqi shundaki, bu safar FIFA ortga chekinishi ehtimoli juda past ko‘rinadi.
Eski janjalning yangi boblari
FIFA va Uefa o‘rtasidagi taranglik birinchi marta yuzaga kelayotgani yo‘q. 2021 yilda Arsene Wenger tashabbusi bilan Jahon chempionatini har ikki yilda bir o‘tkazish g‘oyasi paydo bo‘lganda, Yevropa tomoni allaqachon keskin norozilik bildirgan edi.
O‘sha vaqtdan buyon munosabatlar sovib bormoqda. Uefa prezidenti Aleksander Ceferin bu oy boshida Jahon chempionati finalini boykot qildi. Sabab – bir qator bahsli qarorlar.
Ular orasida eng ko‘zga tashlangani: AQSh prezidenti Donald Trump aralashuvi bilan USA hujumchisi Folarin Balogun’ning bir o‘yinlik diskvalifikatsiyasi shartli jazoga aylantirilib, unga Belgiumga qarshi 1/8 final uchrashuvida maydonga tushish imkoniyatining berilishi bo‘ldi. Siyosat va futbol chizig‘i yana bir bor qorishib ketdi.
Endi navbat Yevropanikimi?
Endi esa savol bitta: Uefa bu bosimga qanday javob qaytaradi? Favqulodda yig‘ilish natijasi futbol taqvimini, musobaqalar tuzilishini, hatto futbol siyosatining markazini o‘zgartirib yuborishi mumkin.
FIFA milliardlab dollarlik rejani stolga qo‘ydi. Yevropa esa bu stolni ag‘darib tashlashga jur’at topadimi yoki o‘yin qoidalarini ichkaridan o‘zgartirishga urinadimi?
Javob yaqin kunlarda ma’lum bo‘ladi. Va bu javob kelgusi o‘n yilliklarda futbol qanday ko‘rinishda bo‘lishini belgilab berishi mumkin.
