Bielsaning so‘nggi zarbasi: Ispaniyaga qarshi o‘yin
Bielsaning so‘nggi zarbasi: Ispaniyaga qarshi o‘yin yoki uyatli xayrlashuv
Marcelo Bielsa va uning Uruguay terma jamoasi chet yoqasiga kelib qoldi. Endi faqat bitta yo‘l bor: amaldagi Yevropa chempioni Spain ustidan ijobiy natija. Yutqazish – 48 jamoali kengaytirilgan Jahon chempionatida guruhdan chiqa olmagan ilk 16 jamoadan biri sifatida erta, alamli xayrlashuv demak.
Bielsa buni juda aniq aytdi: Saudiya Arabistoni va Cape Verde bilan duranglardan keyin bahona qolmadi. Endi g‘alaba – “zarurat va majburiyat”. U o‘yinni “kuchli raqibga qarshi jamoaning qoldirayotgan taassurotini yaxshilash uchun imkoniyat” deb atadi. Umidsiz manzaraga ijobiy bo‘yoq surtishga urinish. Lekin hisob varaqasida atigi ikki ochko turganda bu bo‘yoq tez ketadi.
Bu uchrashuv turnir boshlanishidan oldin guruh g‘olibini aniqlaydigan duel sifatida ko‘rilgandi. Endi esa u Uruguay uchun hayot-mamot jangi. Mag‘lubiyat – samolyot chiptasi, hech qanday “agar”siz.
Rang-barang karera, xira sahifa
Bielsa odatdagidek aybni o‘z zimmasiga oladi. U 70 yoshda. Yuqori darajadagi uzoq, rang-barang karera yakuniga yaqinlashayotgandek. Uruguay bilan qilayotgan ishlari esa hozircha uning merosini bezab turadigan vitrina emas.
O‘tgan ikki yilga nisbatan bu turnirda hamon ayrim porlashlar bo‘ldi – pressing, tezkor hujumlar, o‘sha eski “Bielsa energiyasi”ning uchqunlari. Ammo umumiy manzara? Inqiroz aniq.
Hamma narsa aslida yaxshi boshlangan edi. Qatar Jahon chempionatidan so‘ng Bielsa avlodlar almashinuvi zarur bo‘lgan jamoani qabul qilib oldi. Xuddi Chile davridagidek, u dinamik, hujumkor uslubiga mos tarkibni topgandek tuyulgandi.
Janubiy Amerika saralashlari bunga dalil bo‘ldi: safarda Argentina ustidan g‘alaba, Brazil ustidan ishonchli yutuq, olti turdan keyin esa boshqa istalgan raqibdan deyarli ikki baravar ko‘p gol. Uruguay yana sahnaga qaytgandek edi.
Keyin esa 2024 Copa America keldi. Boshlanish – gol yomg‘iri. Davomi – devor. Jamoa yugurib borib, birdaniga to‘qnashdi va to‘xtab qoldi. Shundan beri hammasi avvalgidek emas.
Noyabrda USA bilan o‘yinda 1:5 hisobidagi mag‘lubiyat – og‘ir zarba. Ayniqsa, raqib bosh murabbiysi uning sobiq shogirdi Mauricio Pochettino ekanini hisobga olsak. Mart oyida Wembleyda England bilan o‘yinda qiyinchilik bilan durang tortib olindi, lekin maydon markazidan o‘tish ham qiyin bo‘ldi. Bielsa jamoasi uchun bu – tasavvur qilib bo‘lmaydigan holat.
Taktika emas, odamlar
Javobning bir qismi murabbiy nazoratidan tashqarida. Uruguay futbolchilarining ko‘pi klub darajasida kutilgan sakrashni qila olmadi. Federico Valverde turnirda hanuz o‘z so‘zini aytmayapti, Real Madrid yulduziga aylangan bo‘lsa ham.
Rodrigo Bentancur, Manuel Ugarte, Facundo Pellistri, Darwin Núñez – ko‘pchiligi to‘xtab qolgandek yoki orqaga ketgandek taassurot qoldiryapti. Shunday bo‘lsa ham, Bielsa bu resurslardan ko‘proq narsa siqib chiqarishi kutiladi – va u o‘zi ham shuni tan oladi.
Ehtimol, uning modeli haddan tashqari o‘qilib bo‘lingandir? Bir paytlar inqilobiy bo‘lgan yuqori pressing va bo‘g‘uvchi futbol bugun ko‘plab top jamoalar uchun odatiy qurolga aylandi.
Bielsa o‘zi ham ikkilanishni boshlagandek. Jahon chempionati oldidan Uruguay birorta ham o‘rtoqlik uchrashuvi o‘ynamadi. U mashg‘ulotlarda intensiv ishlashni tanladi, yangi tizimni sinab ko‘rdi: Valverde o‘ng qanotda kenglikda, oldinda esa ikki hujumchi. Bu tajriba Saudiya Arabistoniga qarshi o‘yinda ilk bo‘limdayoq ish bermadi. Tanaffusda u eski, tanish 4-3-3 ga qaytdi – va o‘yin keskin yaxshilandi.
Ikkinchi bo‘limda va Cape Verde bilan bahsda Uruguay nihoyat gol imkoniyatlari yaratdi. Agar ikki bor o‘z-o‘zini yo‘q qilmaganda, jamoa allaqon 1/16 final yo‘llanmasini rasmiylashtirgan bo‘lardi.
Demak, muammo faqat doskada chizilgan o‘yin rejalarida emas. Ishonchliroq izoh – ichkarida, kiyinish xonasida.
Sovuq murabbiy, sovuqlashgan kiyinish xonasi
2024 Copa America chog‘ida bir oy birga yashash, birga mashq qilish jamoa ichidagi rishtalarni taranglashtirgandek. Luis Suárez xalqaro futbol bilan xayrlashar ekan, matbuot anjumanida ochiqchasiga gapirdi: Bielsa iliqlik yetishmasligi, futbolchilarga munosabati, lagerdagi keskin muhitni tanqid qildi.
Eng qizig‘i – jamoa ichidan hech kim Uruguay tarixidagi eng yaxshi to‘purarga ochiqchasiga qarshi chiqishga jur’at etmadi. Sukut ham ko‘p narsani aytadi.
Yaqinda qayta chaqirilgan qanot futbolchisi Agustín Canobbio bilan bo‘lgan mojaro esa alohida sahifa. U murabbiy bilan qattiq tortishib qolgani, hatto “qanday o‘tirgani” uchun tanqid qilingan lahza sinish nuqtasiga aylanganini aytib berdi.
USAga qarshi yirik mag‘lubiyatdan so‘ng Bielsa o‘zi haqida gapirar ekan, oson bo‘lmagan e’tirofni tan oldi: u o‘zini “toksik mukammalparast” deb ta’rifladi. Odamlar bilan til topishishdagi qiyinchiliklarini yashirmadi.
Bu savolni o‘rtaga tashlaydi: uning uzoq yillik, biroz yakkamoxov, masofali uslubi bugungi avlod futbolchilari bilan ishlashda qanchalik samarali? Hozirgi o‘yinchilar murabbiydan ko‘pincha taktikadan ham ko‘ra ko‘proq insoniy aloqani kutishadi.
Bielsa o‘zi ham bir necha bor ta’kidlagan: ilm-fan, tahlil, tayyorgarlik qanchalik rivojlanmasin, jamoani bir butun qiladigan narsa – ishtiyoq. So‘nggi ikki yil ichida u aynan shu uchqunni yetarlicha yoqa olmadi.
O‘z yo‘lidan qaytmaydigan g‘alati daho
Bielsa ba’zan zamonaviy futbol oqimidan chetda qolayotgandek ko‘rinadi. Turnirdagi suv ichish uchun beriladigan pauzalarni tanqid qilib, ularni “futbolni tushunish bo‘yicha madaniy shakllangan tasavvurni buzadigan, hech narsa qo‘shmaydigan” unsurlar sifatida ta’rifladi. Bu – klassik Bielsa.
U rasmiy FIFA World Cup fotosessiyasida ham qatnashishni istamadi. “Men model emasman”, dedi u, polga qarab turgancha tushirilgan surat bilan kifoyalanib.
Turnir tugashi bilan u iste’foga chiqadi. Bu haqiqat endi yashirilmayapti. Balki aynan shu xayrlashuv manzarasi kiyinish xonasiga yengillik olib kirar? Bosimdan ko‘ra, ozodlik hissi paydo bo‘lar?
Uruguay jarohatlanganida xavfli bo‘ladi. Tarix buni ko‘p ko‘rgan. Savol shunda: murabbiy va futbolchilar ilk oylaridagidek yana bir-birini topa oladimi?
Agar javob “ha” bo‘lsa, Spain uchun bu o‘yin kutilmaganda juda og‘ir kechishi mumkin. Va ehtimol, futbolning eng qiziqarli murabbiylik tarixlaridan biri yana bir necha oyga uzayib qoladi. Shu oxirgi zarbani kim qo‘yadi?
