Andoni Iraola: Jamoa Hammasidan Ustun

Chikagodagi hashamatli mehmonxonaning sokin burchagida, bir piyola qahva ustida Andoni Iraola yangi ishining kalitini tushuntirib beradi. U uchun bu nafaqat futbol falsafasi, balki butun hayotga qarash. Uning markazida bitta tushuncha turadi: jamoa hammasidan ustun.

Gipuskoa fenomeni

Chempionlar Ligasi, Premier League, Europa League, FA Cup, League Cup, Yevropa chempionati va endi Jahon chempionati. Hozirgi davrda bu kuboklarning barchasi bitta chiziq bilan bog‘lanadi: Basque va ispan murabbiylari. Pep Guardiola Manchester Citydan ketgan bo‘lsa ham, hukmronlik davom etyapti. Keyingi mavsumda esa kichikgina Gipuskoa mintaqasidan chiqqan to‘rt murabbiy Premier League’ning asosiy da’vogarlaridan to‘rttasini boshqaradi. Ularning biri – Iraola.

U bunga murakkab izoh qidirmaydi.

Uning fikricha, javob oddiy: jamoaviylik.

“Biz hech qachon eng yaxshi atletlar bo‘lmaganmiz,” deydi u. “Suzish, boks, yengil atletika – Ispaniya odatda medallar oladigan mamlakat emas. Lekin jamoaviy sport turlarida – futbol, basketbol, gandbol, xokkeyda – doim yaxshi jamoalar bo‘lgan. Chunki biz har doim jamoani birinchi o‘ringa qo‘yamiz.”

U Rodri misolini keltiradi. U Jahon chempionatida gol ham urmagan, golli uzatma ham bermagan, lekin turnirning eng yaxshi futbolchisi bo‘ldi va mamlakati bilan kubokni ko‘tardi. “Jamoa birinchi o‘rinda” degan tamoyil ularning tarbiyasiga bolalikdan singdirilganini eslatadi Iraola.

“Qahramon bo‘lish uchun kelmadim”

Jismonan charchagan, lekin kayfiyati ko‘tarinki Iraola – Liverpool’ning AQShdagi mavsumoldi safari boshida – gapirarkan, o‘z qadriyatlarini darhol namoyon qiladi. Unga 2014-yil yanvaridagi mashhur voqea haqida savol berishadi: u paytda Athletic Club sardori bo‘lgan Iraola Brendan Rodgers taklifini rad etib, Liverpool’ga uzr va minnatdorchilik bilan to‘la xat yozgan edi.

Bu – yangi murabbiy uchun muxlislarni zabt etish uchun tayyor sahna. Ammo u bu sahnadan voz kechadi.

U ancha jim o‘tiradi. So‘ng sekin gap boshlaydi: bu hikoyani hozircha aytishni istamasligini, avval bir necha o‘yin yutib olay, deydi. “Bu chiroyli voqea, lekin keyinroq. Hozir aytsam, o‘zimni sotayotgandek bo‘lib qoladi. Vaqt kerak, g‘alabalar kerak.”

Uning pozitsiyasi aniq: “Men bosh qahramon bo‘lish uchun kelmadim.” Bu nafaqat kamtarlik, balki aniq prinsip.

Liverpool uchun bu ohang tanish. Klub o‘zini doim jamoa, shahar, tribunalar bilan bir butun deb bilgan. Iraola aynan shu ipni qayta tortib chiqmoqchi.

Jamoa va jamiyat

Iraola ispan murabbiylari va jamiyatini bir chiziqqa qo‘yadi. “Bu faqat futbol emas, jamiyat bilan ham bog‘liq,” deydi u. Uningcha, ishlar odamlar faqat o‘zini o‘ylamaganda yurishadi. Kamroq oladigan, kamroq o‘ynaydigan, akademiyadan chiqqan, e’tibordan chetda qoladiganlar haqida qayg‘urish – bu ham jamiyatda, ham kiyinish xonasida bir xil mezon.

Bu gaplar ayniqsa o‘tgan mavsum fonida keskin yangraydi. Arne Slot davri Anfield’da ziddiyat, kiyinish xonasidagi bo‘linish va tribunadagi noroziliklar ichida parchalanib ketdi. Ayrim yulduzlarning shaxsiy kuchi jamoaning umumiy ruhidan ustun kelgandek ko‘rindi. Mohamed Salah’ning sobiq, chempionlik olib bergan murabbiyini omma oldida zaiflashtirishga qaratilgan harakatlari bunga yagona misol emasdi.

Iraola bu merosni inkor qilmaydi, lekin yo‘lini ham o‘zgartirmaydi.

“Futbolchilar shaxsiyatini o‘zgartira olmayman,” deydi u. “Ba’zilari mendan butunlay boshqa, lekin juda zo‘r futbolchilar. Men ularni kimligicha qabul qilaman. Faqat bitta narsa kerak – bu o‘yinda hamma o‘zini jamoaning bir qismi deb his qilishi. Futbolchi doim biroz o‘z manfaatini o‘ylaydi: ko‘proq o‘ynashni, statistikani yaxshilashni, maydonda barcha daqiqani o‘tkazishni xohlaydi. Lekin hamisha ham shunday bo‘lmaydi. Shunga qaramay, u baribir jamoadoshlariga, jamoaga yordam berishi kerak.”

Muxlis nimani ko‘rishni xohlaydi?

Iraola uchun birinchi vazifa – chiroyli futbol. Lekin u faqat bundan iborat emas.

U Anfield tribunalarini yaxshi tushunadi. Muxlis har doim “yil goli”ni kutmaydi. Har kim burchakka zarba yo‘llay olmaydi, ammo har kim yugurish, kurashish, press qilish, oxirgi daqiqagacha to‘p uchun jang qilish nima ekanini biladi. Muxlis ana shuni ko‘rishni xohlaydi.

“Maydondagi futbolchilar shunday ish qilsa, tribunaga ergashish osonlashadi,” deydi u. U jamoasidan aynan shuni talab qilmoqchi: ko‘zga tashlanadigan fidoyilik.

Shu hafta shanba kuni Nashville’da Sunderlandga qarshi o‘yin – Iraola uchun Liverpool bosh murabbiyi sifatidagi ilk sinov. U maydonga taktik sxemadan ko‘ra kengroq narsa olib chiqmoqchi: kayfiyat, aloqadorlik, ishonch.

Athletic’dan Anfield’gacha

Iraola 12 yil avval Liverpool’ga o‘tishga deyarli yaqin kelmaganini ochiq aytadi. Michael Edwards uni ko‘ndirishga harakat qilgan, lekin bekorga. “Men Athletic Club’dan ketishni istamaganman,” deydi u. “U mening uyim edi. Faqat mutlaqo boshqa tajriba uchun MLS’ga, New York City FC’ga borish varianti mantiqli ko‘ringan. Klubga muammo bo‘lishni xohlamadim.”

Shunga qaramay, u Athletic bilan Liverpool o‘rtasida ko‘p umumiy jihatlar borligini sezadi.

“Bu dunyoning eng katta klublaridan biri. Athletic bilan taqqoslash adolatli bo‘lmasligi mumkin, lekin o‘xshash tomonlar juda ko‘p,” deydi u. “O‘ziga xoslik, biroz boshqacha bo‘lish hissi, akademiya futbolchilari bilan aloqadorlik, Anfield’dagi muhit – bular menga tanish.”

Rasmiy taqdimot paytida u shaharni o‘rganish, sayyohlar boradigan joylarda suratga tushish haqida gapirdi. Aslida u buni allaqachon qilgan. Athletic’dagi o‘yinchi yillarida bir necha bor Liverpool’ga uchib kelgan – pragmatik sabab bilan: “eng yaxshi aviareyslar shu yerdan bo‘lgani uchun”. Manchester va Bryussel bilan bir qatorda Liverpool ham tez-tez tanlangan manzil bo‘lgan. Birinchi safarida shaharga noyabr atrofida, Rojdestvo yarmarkasi ochilgan paytda kelganini eslaydi. O‘sha paytda u va rafiqasi hali farzandsiz bo‘lishgan, “juda chiroyli kunlar edi”, deydi u.

Yozsiz yoz

Bu yoz Iraola va oilasi uchun ta’til bo‘lmadi. “May oxiri, bolalar ta’tilining yarim haftaligida bir hafta uyga bordim,” deydi u. Qolgan vaqtining katta qismini Bournemouth’da o‘tkazdi, qolganini esa Liverpool’da maktab va uy masalalarini hal qilishga sarfladi. “Rasmiy ishni boshlashdan oldin shularni tugatmoqchi edim,” deydi u.

Bournemouth’dan ketish jarayonini u “juda, juda toza” deb ta’riflaydi. Uch yil ichida klubni tarixida ilk bor Yevropa musobaqalariga olib chiqqan murabbiy sifatida u eshikni qarsillatib yopmadi. Keyingi qadam haqida esa faqat mavsum tugagach o‘ylay boshlaganini aytadi.

Slot o‘rnini egallash jarayoni esa kutilganidan tezroq kechgan. “Rostini aytsam, bir nechta klub bilan gaplashdim,” deydi u. Milan, Bayer Leverkusen va Crystal Palace qiziqish bildirgan. “Lekin Liverpool bilan hammasi tez bo‘ldi. Ular bog‘lanishdi, va bu safar ‘ha’ deyish uchun ko‘p vaqt kerak bo‘lmadi.”

Kop allaqachon qo‘shiq aytyapti

Liverpool muxlislari yangi murabbiyga qo‘shiq yozish uchun ko‘p kutmadi. Christy Moore’ning “Viva la Quinta Brigada” kuyiga moslab yozilgan qo‘shiq – Ispaniya fuqarolar urushida Franko kuchlariga qarshi jang qilgan irland ko‘ngillilarga bag‘ishlangan asar – Iraola tayinlanganidan ko‘p o‘tmay internetda tarqalib ketdi.

Bu haqda eshitganda u deyarli qahvasiga bo‘g‘ilib qoladi.

“Yangi qo‘shiqmi?” – deya hayratlanadi u. U uchun bu g‘alati holat: u doim futbolni futbolchilar sahnasi deb bilgan. Angliyaga ilk kelgan paytlarida u o‘yinlardan so‘ng futbolchilar bilan birga muxlislarga qarsak chalishga chiqmaganini eslaydi. Bournemouth’dagi yordamchilari Tommy Elphick va Shaun Cooper unga buni qilish kerakligini aytishgan.

Ispaniyada odatda murabbiylar sahnaga chiqmaydi, hammasini futbolchilar bajaradi. Angliyada esa murabbiy ham tribunaga yuzlanadi. Iraola bu madaniyatni qabul qildi, lekin baribir o‘zini ikkinchi planga qo‘yadi.

“Biz futbolchilarning yordamchisimiz, xolos,” deydi u. “Ular – asosiy qism. Bizning ishimiz – ularga yordam berish. Muvaffaqiyatni biz emas, ular olib keladi. Biz ular kabi muhim emasmiz, bu juda ravshan.”

Kop buni eshitib, ehtimol, bahslashgisi kelar. Lekin agar Iraola va uning jamoasi Anfield’da haqiqiy jamoaviy ruhni qayta yoqib, stadionni yana bir bor yagona ovozga aylantira olsa, bu bahsning javobi maydonda beriladi. Jamoa yana jamoaga aylansa, savol shunday bo‘ladi: bu safar ular qanchaga borib yetadi?