Vondrousova 4 yilga diskvalifikatsiya qilindi: nimalar ma’lum?

2023 yilgi Wimbledon chempioni Marketa Vondrousova antidoping testidan bosh tortgani uchun to‘rt yilga chetlatildi. Xalqaro tennis halolligi agentligi qarori tennis olamida katta shov-shuvga sabab bo‘ldi.

ITIA qarori katta muhokama uyg‘otdi

Dushanba kuni Xalqaro tennis halolligi agentligi (ITIA) Marketa Vondrousova to‘rt yilga diskvalifikatsiya qilinganini e’lon qildi.

26 yoshli chexiyalik tennischi 2023 yilda Wimbledon chempioni bo‘lgan, shuningdek, faoliyati davomida jahon reytingida 6-o‘ringacha ko‘tarilgan. Shu sababli uning ishi nafaqat tennis muxlislari, balki butun sport jamoatchiligi e’tiboriga tushdi.

Vondrousova nimada ayblanmoqda?

ITIA ma’lumotiga ko‘ra, Vondrousova 2025 yil 3 dekabr kuni kechki soat 20:00 atrofida uning uyiga kelgan doping nazorati xodimiga namuna topshirishdan bosh tortgan.

Bu musobaqadan tashqari antidoping tekshiruvi bo‘lgan. Agentlik bayonotida aytilishicha, Vondrousova namuna topshirish o‘rniga itini sayr qildirish uchun kvartirasidan chiqib ketgan va testdan bosh tortish haqidagi hujjatga imzo chekkan.

Tennischining izohi: xavfsizlik va qo‘rquv

Vondrousova aprel oyida Instagram sahifasida voqeaga batafsil izoh bergan. Uning aytishicha, agent u ITIAga ko‘rsatgan rasmiy vaqt oralig‘idan tashqari paytda uyiga kelgan.

Tennischi ayol xodim “kechqurun eshik qo‘ng‘irog‘ini chalganini, o‘zini yetarlicha tanishtirmaganini va protokolga to‘liq amal qilmaganini” aytib, bu holat uni qo‘rqitganini bildirdi.

“U paytda gap nimadandir qochishda emas, o‘zimni xavfsiz his qilishda edi”, deb yozgan Vondrousova.

U keskin stress holati qaror qabul qilishiga ta’sir qilganini, vaziyatni sovuqqonlik bilan baholay olmaganini ta’kidladi. Vondrousova qo‘rquvining sabablaridan biri sifatida vatandoshi Petra Kvitova bilan bog‘liq voqeani ham eslatdi: Kvitova 2016 yilda uyiga bostirib kirgan shaxs tomonidan pichoqlangan edi.

Biroq tribunal bu izohlarni yetarli asos deb topmadi. Qarorda Vondrousovaning dalillari testdan bosh tortishni oqlash uchun “ishonarli sabab” bo‘la olmagani qayd etildi.

Nega agent belgilangan vaqtdan tashqari kelgan?

Top-100 reytingdagi ko‘plab tennischilar yilning har kuni o‘z joylashuvi haqida ma’lumot berishi kerak. Ular har kuni bir soatlik vaqt oralig‘ini ko‘rsatadi va shu paytda doping nazorati uchun belgilangan manzilda bo‘lishi shart.

Shu bilan birga, ITIA sportchini boshqa vaqtda ham tekshirishi mumkin. Agar sportchi rasmiy vaqt oralig‘idan tashqari paytda uyida bo‘lmasa, buning uchun jazolanmaydi. Ammo u topilib, testdan bosh tortsa, bu jiddiy qoidabuzarlik hisoblanadi.

ITIA rahbari Karen Moorhouse dushanba kungi brifingda kutilmagan tekshiruvlar toza sportni himoya qilish uchun zarurligini aytdi.

“Oldindan aytib bo‘lmaydigan testlar toza sportni himoya qilishda muhim vosita. Bu ish futbolchilar emas, tennischilar istalgan vaqtda va istalgan joyda tekshirilishi mumkinligini eslatadi. Testdan bosh tortish esa katta xavf tug‘diradi”, dedi u.

Jazo nimadan iborat?

Vondrousova to‘rt yilga diskvalifikatsiya qilindi. U 2030 yil 21 iyungacha ITF, WTA, ATP, “Katta dubulg‘a” turnirlari yoki milliy federatsiyalar tomonidan o‘tkaziladigan musobaqalarda qatnasha olmaydi.

Bundan tashqari, u bunday turnirlarda murabbiylik qilishi yoki hatto ishtirokchi sifatida tashrif buyurishi ham taqiqlanadi. Diskvalifikatsiya muddati yakunlanganda Vondrousova 30 yoshda bo‘ladi.

Boshqa tennis yulduzlari ham jazolanganmi?

So‘nggi yillarda tennisda antidoping bilan bog‘liq bir nechta yirik ishlar bo‘lgan.

Jahonning birinchi raqamli tennischisi Jannik Sinner taqiqlangan steroid — klostebol izlari aniqlangach, uch oylik jazoni qabul qilgan. Iga Swiatek esa 2024 yilgi testda yurak dorisi hisoblangan trimetazidin aniqlangani uchun bir oyga chetlatilgan. Har ikki tennischi bu holatlar ataylab sodir bo‘lmaganini va ifloslanish natijasi ekanini aytgan.

Simona Halep 2022 yilgi US Open vaqtida roksadustat moddasi bo‘yicha ijobiy test topshirganidan keyin avvaliga to‘rt yilga diskvalifikatsiya qilingan. Keyinchalik Sport arbitraj sudi jazoni to‘qqiz oyga qisqartirgan. Halep ko‘p o‘tmay faoliyatini yakunlagan.

Maria Sharapova ham 2016 yilda meldoniy aniqlangani uchun bir necha yillik jazoga tortilgan, keyin uning diskvalifikatsiyasi qisqartirilgan.

Joylashuv qoidasi bo‘yicha ham jazolar bo‘lgan

Jenson Brooksby va Mikael Ymer so‘nggi yillarda 12 oy ichida uchta doping testini o‘tkazib yuborgani uchun 18 oylik diskvalifikatsiya olgan.

Aynan shu sababli Vondrousovaga berilgan to‘rt yillik jazo ayrimlar uchun juda og‘ir ko‘rinmoqda. Tennisda jazolar izchil emasligi haqida avval ham bahslar bo‘lgan.

Denis Shapovalov Sinner ishi e’lon qilinganidan keyin “turli futbolchilar uchun turli qoidalar” degan mazmunda fikr bildirgan edi.

ITIA nega to‘rt yil deb hisoblamoqda?

Karen Moorhouse Vondrousovaning jazosi juda og‘ir ekanini tan oldi. Ammo uning aytishicha, antidoping tizimida sportchi test topshirishdan bosh tortgani uchun ijobiy test topshirganidan ko‘ra qulayroq holatga tushib qolmasligi kerak.

Shu sababli testdan bosh tortish holatlarida qoidalarning boshlang‘ich nuqtasi to‘rt yillik diskvalifikatsiya hisoblanadi.

Apellyatsiya berish imkoniyati bor

Vondrousova bu qaror ustidan Shveytsariyadagi Sport arbitraj sudiga shikoyat qilishi mumkin.

Uning advokati Jan Exner AFPga bergan izohida hozircha yakuniy yozma qarorni kutishlarini aytdi. Shundan keyingina ular apellyatsiya berish yoki bermaslik masalasini hal qiladi.

“Avval hukm asoslarini o‘qib chiqamiz, keyin Marketa bilan maslahatlashib, keyingi qadamlar haqida qaror qilamiz. Hozir taxmin qilishni istamayman”, dedi Exner.

Vondrousova: “Men hech qachon doping ishlatmaganman”

Diskvalifikatsiya e’lon qilingach, Vondrousova Instagramda uzun bayonot berdi. U so‘nggi yetti oy juda og‘ir o‘tganini, har kuni noaniqlik va qo‘rquv bilan yashaganini yozdi.

“Tennis hayotimning bir qismi emas, butun hayotim bo‘lgan. Kichkina qizaloq paytim raketkani ilk bor qo‘limga olganimdan beri mashg‘ulotlar, jarohatlar, qaytishlar va orzular bilan yashadim. Tennis menga hamma narsani berdi, men ham unga borimni berdim”, deb yozdi u.

Vondrousova faoliyati davomida hech qachon doping ishlatmaganini alohida ta’kidladi.

“Men hech qachon doping qabul qilmaganman. Hech qachon ijobiy test topshirmaganman. Butun faoliyatim davomida ko‘plab antidoping tekshiruvlaridan o‘tganman va kortga doim vijdonim pok holda chiqqanman. Hayotimni o‘zgartirib yuborgan o‘sha voqeadan uch kun o‘tib yana test topshirdim. Natija avvalgilari kabi manfiy chiqdi”, dedi u.

Kelajak mavhum

Vondrousova hozircha kelajakdagi rejalarini bilmasligini aytdi.

“Bugun keyin nima bo‘lishini rostdan ham bilmayman. Hayotimda ilk bor rejam yo‘q. Hayotimda ilk bor oldindagi yo‘l qayerga olib borishini bilmayman”, deb yozdi tennischi.

Hamkasblari qo‘llab-quvvatlamoqda

Vondrousovaning bayonotiga bir qator tennischilar munosabat bildirdi. Sloane Stephens, Paula Badosa, Marta Kostyuk, Karolina Muchova va 2023 yilgi Wimbledon finalchisi Ons Jabeur post ostida qo‘llab-quvvatlovchi izohlar va emojilar qoldirishdi.

Jahon reytingida 18-o‘rinda borayotgan Sorana Cirstea esa: “Bunga ishona olmayapman. Biz sen bilanmiz”, deb yozdi.