Futbol chempionatidagi o'zgarishlar: 64 jamoa va yangi imkoniyatlar
Dunyo chempionati yakuniy haftasining birinchi kuni. Maydon jim. 63 soatlab birorta ham to‘p tepilmadi. Shunga qaramay, futbol atrofidagi shovqin, bahs, xotira va xavotir to‘xtagani yo‘q.
Bu jimlik orasida eng ko‘p eshitilayotgan savol oddiy: bu turnir qayerga ketayapti?
64 jamoa: ochko‘parastlikmi yoki mantiq?
Gianni Infantino navbatdagi g‘oyasini tashladi: jahon chempionatini 64 jamoaga kengaytirish. Ko‘p muxlislar uchun bu faqat bir narsani anglatadi – pul. Lekin raqamlar boshqacha gapiradi.
Dunyo reytingida 48-o‘rin bilan 64-o‘rin orasidagi farq qog‘ozda unchalik katta emas. Demak, sifat darhol qulaydi, deb aytish qiyin. Eng katta yutuq esa sport tamoyilida: guruhdan faqat birinchi va ikkinchi o‘rinlar chiqadi. Uchinchi o‘rin orqali “yarim mukofot” sifatida keyingi bosqichga o‘tish tugaydi. Har bir o‘yin haqiqiy xavf, haqiqiy jazoga ega bo‘ladi.
Biroq boshqa savol paydo bo‘ladi: bunday turnirni kim o‘tkaza oladi? 64 jamoa degani – ko‘proq stadion, ko‘proq baza, ko‘proq mehmonxona, ko‘proq media infratuzilma. Amalda bu huquq faqat bir nechta davlat qo‘lida qolishi mumkin. Futbol esa allaqachon tor doiradagi mezbonlar o‘yini bo‘lib qolgan.
Shu o‘rinda paradoks tug‘iladi: kengaygan turnir ko‘proq mamlakatga eshik ochadi, lekin ularni qabul qila oladiganlar soni qisqaradi.
32, 48, 64: mukammal raqam qayerda?
Ko‘p yillar davomida 32 jamoa ideal son sifatida ko‘rildi. Aniq format, adolatli guruhlar, hisob-kitobi sodda. Lekin futbol xaritasi o‘zgardi. Sobiq kommunistik blok parchalandi, yangi mustaqil davlatlar paydo bo‘ldi, Afrika, Osiyo va Shimoliy Amerikadagi raqobat kuchaydi. Eski qolip yangi dunyoga sig‘may qoldi.
48 jamoalik format esa bir muammoni tugatib, boshqasini yaratdi. Uchinchi o‘rinlar orqali chiqish tizimi turnirning eng zaif joyiga aylandi. Ba’zi jamoalar faqat eng sust raqibni yengib ham yo‘lida davom etishi mumkin. 72 ta o‘yin o‘ynab, atigi 16 jamoani chiqarib yuborish – sport logikasiga qarshi raqam.
64 jamoa bu nuqtada “toza” ko‘rinadi. Har bir guruhda ikki yo‘l: uyga yoki oldinga. Lekin saralash yanada cho‘ziladi, zerikarli safarlar, yirik hisoblar, ko‘pdan-ko‘p rasmiy o‘yinlar. Muxlislar allaqachon saralashdan charchagan, endi bu bosqich yanada yiriklashishi mumkin.
Portugaliya: oltin avlod, xira o‘yin
Kengayish, format, siyosat – bularning bari fon. Asosiy sahnada esa hozirgi Portugaliya turibdi. Bu tarkibni ko‘rganingizda, turnirni zabt etish haqida o‘ylaysiz: ikki karra Champions League g‘olibi bo‘lgan markaziy yarim himoya, oldinda Bruno Fernandes, yonida tajriba va iste’dod to‘la hujumchilar.
Shunga qaramay, Roberto Martínez boshchiligidagi jamoa maydonda xira ko‘rinadi. O‘yin sekin, g‘oya sust, ritm past. Bu tarkib bilan shunchalik bo‘sh futbol ko‘rsatish – o‘ziga yarasha futbol paradoksi.
Bernardo Silva kabi futbolchini o‘tirishga tashlab qo‘yish deyarli hech qachon muammo yechimi emas. Bruno Fernandes esa maydonda vaqt talab qiladigan o‘yinchi. U doim xavfli pas qidiradi, risk qiladi. Uning o‘yinini 20 daqiqaga qisqartirsangiz, u nimadir yaratish ehtimolini ham keskin kamaytirasiz. Uni orqa chiziqdan to‘p olishga majburlash esa o‘z-o‘zini bo‘g‘ish bilan barobar.
Shunday tarkib bilan shuncha xira futbol – Martínezga beriladigan eng og‘ir savol shu.
Mourinho, Real Madrid va yo‘qolgan imkoniyat
Shu fon fonida yana bir “agar” havoda osilib turibdi. José Mourinho allaqachon terma jamoaga o‘tadi, deb o‘ylaganlar ko‘p edi. Portugaliya bilan ishlashi ehtimoli yillar davomida tilga olindi. Bugungi holatga qarab aytganda, Martínezdan yomonroq natija ko‘rsatishi qiyin bo‘lardi.
Ammo Mourinho boshqa yo‘lni tanladi. U yana bir bor Real Madridga qaytmoqda – klub hamon eski sehrni qaytarish mumkinligiga umid bog‘layapti. Bu tayinlov shubhasiz shov-shuv bo‘ladi, lekin uning Madridga uchinchi bor mo‘‘jiza olib kelishiga ishonch yuqori emas.
Portugaliya esa orqaga qarab qoladi: bu tarkib bilan qanchasini boy berdik?
Bellingham, Tuchel va hissiyotning chekkasi
Klublar futbolida yana bir mayda bo‘ron – Jude Bellingham va Thomas Tuchel o‘rtasidagi keskin lahzalar. Ikkalasi ham yutish uchun yashaydigan, talabchan, g‘alabaga chanqoq professionallar. Ochiq sahnadagi keskin so‘zlar, qizigan paytdagi e’tirozlar ko‘rinishdan portlashga o‘xshaydi, lekin ularning o‘zaro ehtiyoji bundan kattaroq.
Bu turdagi mojarolar odatda tez so‘nadi. His-tuyg‘u bosilgach, qoladigani – natija talabi. Bellingham Tuchel tizimiga, Tuchel esa Bellinghamning maydondagi qudratiga tayanadi. Ular bir-biriga qarshi emas, aslida bir maqsad sari itarilayotgan ikki kuch.
Messi, Maradona va aldanib qolgan bolalik
Bugungi futbol bahslarida bir savol hech qachon eskirmaydi: eng zo‘ri kim? Lionel Messi – mislsiz barqarorlik, cho‘zilgan cho‘qqi, o‘n yillab yuqori daraja. Ammo Diego Maradona 1986-yilgi Meksika yozida shunchaki boshqa sayyoradan tushgandek o‘ynagan.
Bir oy ichida u futbol tarixidagi eng baland individual darajani ko‘rsatdi. Keyingi mavsumda Napoli bilan ilk Scudetto – yana bir dars. O‘sha paytdagi kichik muxlislar uchun bu xiyonatga teng illuziya bo‘ldi: go‘yoki bir futbolchi raqib jamoaning butun tarkibini aylanib o‘tishi oddiy holdek tuyuldi. Vaqt esa shafqatsiz haqiqatni ko‘rsatdi – buni faqat Diego qila olgan.
Messi – buyuklikni uzluksiz takrorlash san’ati. Maradona esa – bir oy ichida futbolning chegarasini kengaytirib yuborgan bo‘ron.
Argentina, Fransiya va Angliya: kuch markazi qayerda?
Bugungi kuch markazi esa Fransiya. Savol: kim ularni to‘xtata oladi?
Ispaniya maydondagi eng aniq nomzod. Rodri jarohatdan oldingi darajasiga yaqinlashmoqda, u bo‘lmasa, ularning butun tizimi chayqaladi. Ammo Lamine Yamal hali ham to‘liq sog‘lom ko‘rinmayapti, undan ko‘proq o‘yin, ko‘proq keskinlik kutishmoqda.
Angliya – boshqa turdagi umid. Ular Fransiyani markazda yugurish bilan yengishi mumkin bo‘lgan kam sonli jamoalardan biri. Lekin orqa chiziq hamon savol ostida. Himoya oxir-oqibat xato qiladigandek tuyuladi, ayniqsa yuqori bosim ostida.
Argentina? Ular uchun muammo aniq: markazdagi sifat yetishmaydi. Messi hanuz o‘yin taqdirini hal qila oladi, lekin bugungi Fransiya bilan tenglashish uchun o‘rtadagi qudrat yetarli emas.
Angliya, Messi va bir bolaning hayotidagi o‘yin
Futbol esa faqat taktika, format va siyosat emas. U – qarorlar, tavakkal va xotiralar.
Nyu-Jersidagi Panama o‘yiniga onasining 70 yoshini nishonlash uchun borgan ingliz muxlisi hikoyasi buning isboti. MetLife stadionidagi doimiy yomg‘ir, beton devorlar, deyarli qamoqdek muhit. Shunga qaramay, u Angliya va jahon chempionatini jonli ko‘rishdan voz kechmagan.
Keyin esa yanada kattaroq tavakkal: yarim finalga natija ma’lum bo‘lmasidan oldin chipta olish. Besh farzand, yaqinda tug‘ilishi kutilayotgan yana biri, asab tarangligi, “boshqa taraf”ning roziligi. Baribir u qaror qildi: Manchester–Parij–Atlanta reysi, stadion yonidagi mehmonxona, 8 yoshli o‘g‘li bilan birga o‘yin.
Endi u ovozini yo‘qotgan, lekin o‘g‘li Digby bir narsaga ishonolmayapti – u Angliya o‘yinini va ehtimol Messi uchun mamlakat sharafidagi so‘nggi uchrashuvni ko‘rishi mumkin. Bunday lahzalar – turnirning haqiqiy valyutasi.
Pablar, bo‘sh stollar va o‘zgargan odatlar
Boshqa tomonda esa boshqa hikoya. Stourbridge shahridagi Shovel Inn – Jude Bellingham tug‘ilgan joyga bog‘langan pab. Uning egasi Steve Hopkins olti jahon chempionatini ko‘rgan, ko‘pchiligi savdo uchun ajoyib bo‘lgan. Bu safar esa – bo‘sh stollar, kechikib keladigan mijozlar, o‘zgarib ketgan odatlar.
Avvallari soat 3–4 larda kechki 8 dagi o‘yin uchun pab allaqachon to‘lib bo‘lardi. Endi esa odamlar uyda qolishni afzal ko‘ryapti yoki oxirgi daqiqada kirib o‘tadi. Coviddan keyingi hayot tarzi o‘zgardi, deydi u. 18 yoshidan beri pab boshqarayotgan, endi 64 yoshga kirgan Hopkins bu ishni tark etishga qaror qilgan.
Yaxshi kecha – 3 ming funtlik savdo. Yarim final kuni ming funt ham qilsa, o‘zini omadli hisoblaydi. Futbol ayrim bizneslarni ko‘tarayotgandek ko‘rinadi, boshqalar esa shu turnir fonida so‘nib boryapti.
Himoyachilar, tezlik va Messi bilan yashash san’ati
Angliya uchun yana bir og‘riqli nuqta – himoya. John Stones kabi futbolchilar to‘p bilan juda saviyali, lekin eng yuqori bosqichda tezlik hamma narsani belgilab qo‘yishi mumkin. Julián Álvarez yoki Lautaro Martínez kabi hujumchilar, ustiga-ustak Messi bilan yuzma-yuz qolish – bu nafaqat jismoniy, balki aql va tajriba sinovi.
Stonesning to‘p bilan o‘yini hech kimga sir emas, lekin ochiq maydonda tezlik yetishmasligi, Messi harakatlarini doimiy kuzatish zarurati – bu boshqa darajadagi vazifa. Bunday o‘yinlarda birgina xato butun turnir narxiga tushishi mumkin.
Futbolsiz 63 soat va oldinda turgan savol
Hozircha esa maydon bo‘sh. Qalamlar, mikrofonlar va ekranlar ishlashda davom etmoqda. Biz formatni, murabbiylarni, hakamlarni, iqtisodiyotni muhokama qilamiz. 64 jamoa bo‘ladimi, 32 ga qaytiladimi, bu bahslar davom etadi.
Lekin uchrashuv boshlanganda hammasi baribir bitta savolga borib taqaladi: bu o‘yinni kim o‘z qo‘liga oladi – rahbarlar, murabbiylar, biznes egalari yoki baribir tribunadagi va ekran qarshisidagi odamlar?
