Anthony Taylor: Hakamlikdagi Yo‘lni Tugatdi
Besh haftagina avval Anthony Taylor dunyo sahnasida edi. Dallasdagi Ispaniya – Portugaliya o‘yinida hakamlik qildi, World Cupning pley-off bosqichi, millionlab ko‘zlar ekranga mixlangan lahza.
Bugun esa… Angliyada yangi mavsum boshlanmoqda, lekin 20 yil ichida ilk bor unda Anthony Taylor yo‘q.
Bu keskin burilish tasodifga o‘xshamaydi. Eng yuqori darajadan birdaniga chetga chiqish, 668 ta professional o‘yin, barcha yirik milliy kubok finallari, 163 ta xalqaro uchrashuv ortda qolgan paytda to‘satdan “bas” deyish — bu shunchaki charchoq emas. Bu yig‘ilib kelgan bosimning yakuniy nuqtasi.
“Tanam va ongim o‘z yo‘liga yetdi”
47 yoshli Taylor qarorini bir oy avval qisqa bayonot bilan e’lon qildi. U o‘sha xabarda bu ishni “beqiyos sharaf” deb atadi, lekin “bosim keskin, nazorat esa uzluksiz” ekanini ham yashirmadi.
U aynan shuning uchun ketdimi?
“Bu ham bir qismi,” deydi u Leedsdagi advokatlar idorasida suhbat chog‘ida. U gapni cho‘zmaydi. “Har qanday hakam sizga bosim yoki nazorat uni bezovta qilmaydi desa, yolg‘on gapiradi. Bu tabiiy insoniy reaksiya.”
U hakamlikning zamonaviy muhitini sanab o‘tadi: xato qilishdan qo‘rquv, tashqi fikrlar, tomoshabinlar, murabbiylar, ota-onalar, media, hamkasblar. Hammasi birlashib, o‘ziga ishonchsizlikni, ichki shubhani kuchaytiradi. Keyin esa bu spiral nazoratdan chiqadi.
Yillar davomida Taylor o‘zini “bardoshli” deb bilgan, ruhiy zarbalarni ko‘tara oladigan hakam sifatida shakllantirgan. Ammo bunday chidam ham bir kun tugaydi.
“Uzoq vaqt shu muhitda ishlasangiz, energiya baribir tushadi,” deydi u. “Bu esa motivatsiyaga, ishonchga ta’sir qiladi. Har safar: ‘Yana maydonga chiqishim kerak, xato qilmasligim kerak, bu turnirga yetib borishim kerak’, degan o‘y bilan yashaysiz. Bu juda real tuyg‘u.”
U o‘z mexanizmlariga ishongan. Lekin tanasi ham, ongi ham unga boshqa narsani ayta boshlagan.
“Men uchun nafaqat tanam, balki ongim ham o‘sha roldagi tabiiy yakuniga yetdi. Yangi safarga tayyorman,” deydi u.
World Cupdagi ikkinchi ishtirokidan keyin, uchta o‘yinni boshqargach, u to‘xtash fursati kelganini his qilgan. “Mukammal vaqt” — deb ataydi u bu lahzani. Oldinda og‘ir tayyorgarlik yig‘inlari, testlar, yugurishlar kutayotgan edi. U esa ular ortidan yugurishni xohlamadi.
Shu bilan birga, ichida mayin bir achinish borligini ham tan oladi. “Bu hayotimning juda katta qismi edi. Shunga aralashmasligimni sog‘inaman,” deydi u. Biroq eng muhimi — u o‘zi istagan paytda ketdi. “O‘z shartlarim bilan yakunlashni xohlagandim. World Cupdan yaxshiroq yakun nuqtasini tasavvur qilish qiyin.”
Oila, haqoratlar va cheksiz futbol olami
Taylor uchun bu faqatgina professional qaror emasdi. Oila ham bu hikoyaning markazida turibdi. O‘tgan yili u yaqinlariga nisbatan bo‘lgan tajovuz haqida ochiq gapirdi: ular endi o‘yinlariga bormaydi, 2023-yilgi Europa League finalidan keyin Budapest aeroportida Roma muxlislari tomonidan nishonga olingan voqeani eslatdi.
“Yillar davomida oila va do‘stlar qilgan qurbonliklarni hisobga olmaslikning iloji yo‘q,” deydi u. “Oila hayoti orqa o‘ringa o‘tadi… bu ham orqaga chekinishimda katta omil bo‘ldi.”
Uning so‘zlariga ko‘ra, bu qaror faqat uy hayoti emas, yuqori darajadagi hakamlikning o‘zi bilan bog‘liq bo‘lgan talablar va nazorat bilan ham chambarchas bog‘liq.
Bu orada u ijtimoiy tarmoqlardan uzoqlashgan. Ammo undan qochib qutulib bo‘lmaydi.
“Bugun futbol yoritilishi 24/7,” deydi u. “Har hafta oxirida nima bo‘lgan bo‘lsa, odamlar nima deb o‘ylayotganini bilish uchun juda ko‘p kanal bor.”
U faqat nafrat ko‘rmaganini aytadi, yo‘lda uchragan muxlislar ko‘pincha ijobiy gapiradi. Lekin baribir o‘sha his: o‘n oy davomida akvariumdagi baliqdek yashash.
“Qor koptagi” va hamkasblarning tanqidi
Taylor nazarida bugungi hakamlarga bo‘lgan bosim “o‘lchovdan tashqari”. Ayniqsa, media orqali. U bu jarayonni “katta qor koptagi effekti” deb ataydi: bir qaror atrofidagi shov-shuv tobora kattalashib, oxir-oqibat yutib yuboradi.
Eng alam qiladigani — bu jarayonda sobiq hakamlarning ham qatnashayotgani.
“Ha, bu meni ranjitadi,” deydi u. “Ko‘pincha bu tahlillarda muvozanat bo‘lmaydi. Faqat bitta tomonga og‘ib ketgan tanqid.”
Unga ko‘ra, studiyadagi sobiq futbolchi bo‘ladimi, sobiq hakam bo‘ladimi — barchasi adolatli bo‘lishi kerak. Aks holda, madaniyat o‘zgaradi: qo‘rquv, hurmatsizlik, uyat hukmron bo‘ladi.
Bugungi futbol esa aniq javob talab qiladi: qaror to‘g‘rimi yoki noto‘g‘rimi? O‘rtadagi kulgray hudud, sub’ektiv talqinlar, bahsli epizodlar uchun joy qolmayapti. Taylor esa aynan o‘sha hudud futbolning tabiiy qismi ekanini eslatadi.
Shu sabab u o‘zini televideniye studiyasida tasavvur qilmaydi.
“Kimnidir tanqid qilishni istaydigan joyda bo‘lishni xohlamayman,” deydi u. “Men qaror ortidagi sabablarni juda yaxshi tushunaman deb o‘ylayman. Noto‘g‘ri qaror bo‘lishi mumkin, albatta. Lekin ko‘pchilik ‘nega shunday bo‘ldi?’ degan savolni berishga ham urinmaydi.”
U o‘zini boshqa yo‘lda ko‘radi: yig‘ilgan tajribani boshqalarga yetkazish, yosh hakamlarga yordam berish, tushuntirish, o‘rgatish.
Champions League orzusi va Dallasdagi “do‘zax”
Taylor uchun katta armonlardan biri — hech qachon Champions League finalini boshqarmaganidir. U bunga ochiq iqror bo‘ladi. Shunga qaramay, ikkinchi World Cup — uning faoliyatidagi eng yorqin boblardan biri bo‘lib qoladi.
Dallasdagi jazirama haqida gapirganda, u bitta so‘z tanlaydi: “shafqatsiz”. Har bir yugurish, har bir sprint, har bir qaror — issiqning o‘ziga xos sinovi.
World Cup yana bir narsani ko‘rsatdi: VAR bahslari tugagani yo‘q. Tizim qamrovi yana to‘rt yangi yo‘nalish bilan kengaydi, munozaralar esa yanada qizidi.
Taylor bu borada aniq fikr bildiradi.
“VAR haqida gap ketganda, maqsad bitta — qarorlar aniqligini oshirish,” deydi u. “Lekin VAR adolat hissini yaratishi kerak. Katta, aniq xatolar uchun. Mikroskop ostidagi, juda uzun tekshiruvlar uchun emas.”
Uningcha, aynan shu nuqtaga qaytish kerak. Tizim mayda detallar ichida cho‘kib ketmasligi lozim.
“Agar biz mikroskopik bo‘lmaslikka, tekshiruvlarni cho‘zmaslikka e’tibor qilsak, faqat juda aniq xatolarni tuzatish uchun ishlatsak, odamlar bu jarayonga ko‘proq ishona boshlaydi,” deydi u.
VAR ba’zan haddan tashqari ko‘p ishlatilayotganini ham inkor qilmaydi.
“Ko‘pchilik bunga qo‘shilsa kerak,” deydi Taylor. “Ba’zi vaziyatlarda bu juda uzoq davom etadi, juda mayda-chuydalarga kirib boramiz. Bizga bunday keragi yo‘q. Juda aniq vizual dalil bo‘lsa — shunda aralashishimiz kerak.”
Turkiyadagi yangi sahifa va hakamlikning ertasi
Taylor endi maydondan chetda. Lekin u futbolni tark etgani yo‘q. U Turkiya futbolida hakamlar atrofidagi yirik garov mojarosi fonida ishonchni tiklashga yordam berishni istaydi. Bu yangi bosqich, yangi murakkabliklar, yangi bosim.
U o‘yinlarni boshqarmaydi. Ammo u endi boshqa savol bilan yashaydi: ertaga maydonga chiqadigan hakamlar o‘zini qanday his qiladi? Ular ham bir kun kelib, akvariumdan chiqib ketish uchun World Cupni kutishadimi?
Futbol davom etadi. VAR bahslari ham. Lekin Taylorning ketishi bir haqiqatni yana bir bor ko‘rsatdi: eng yuqori darajadagi hakamlik — bu nafaqat qoidalar, balki inson chidami chegarasining ham sinovi. Endi savol shunda — bu chegarani yana qancha hakam ko‘tarib bera oladi?
